Adhyaya 15

Verse 1

प्रह्लाद उवाच श्रुत्वा तमागतं देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । सनकाद्या नमस्कर्त्तुं जग्मुः सर्वे पितामहम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਆਪਣਾ ਹੀ ਪਿਤਾ—ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਭ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 2

तं दृष्ट्वा लोककर्त्तारं दण्डवत्प्रणताः क्षितौ । ततो दृष्ट्वा स तनयान्संगृह्य परिषस्वजे

ਉਸ ਲੋਕ-ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨਿਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਆਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

पृष्टश्चानामयं तैस्तु पृष्ट्वा तान्समुवाच ह । आराधितो यैर्भगवान्धन्या यूयं वयं तथा

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ; ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਪੁੱਛ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 4

संसिद्धिं परमां याता भगवद्दर्शनेन हि । न ज्ञातं पुत्रकाः सम्यगज्ञानाद्बालबुद्धिभिः

“ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹੋ। ਪਰ ਪੁੱਤਰੋ, ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ।”

Verse 5

येनार्चितो महादेवस्तस्य तुष्यति केशवः । अनर्चिते नीलकण्ठे न गृह्णात्यर्चनं हरिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यतां नीललोहितः

ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨੀਲਕੰਠ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 6

येन संपूर्णतां याति कृष्णपूजा कृता सदा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या ब्रह्मपुत्रा ययुस्तदा

“ਇਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਦੋਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 7

देवागाराग्रतो गत्वा योगसिद्धा महर्षयः । लिंगं संस्थापयामासुः शिवभक्तिपुरस्कृता

ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਯੋਗ-ਸਿੱਧ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 8

संस्थाप्य शिवलिंगं ते स्नानार्थं मुनिसत्तमाः । कूपं चक्रुस्ततः सर्व ऋषयः संशितव्रताः

ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਖੋਦਿਆ।

Verse 9

दृष्ट्वा तममृतप्रख्यं जलपूर्णं सुनिर्मलम् । संहृष्टा ऋषयः सर्वे साधुसाध्विति चाब्रुवन्

ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ, ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਕੂਏਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 10

स्थापितं शिवलिंगं च दृष्ट्वा लोकपितामहः । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रीतः पुत्रांस्तदा द्विजाः

ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦਵਿਜ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਰਿਸ਼ੀਆਂ) ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । भवद्भिर्योगसंसिद्धैर्यस्मात्संस्थापितः शिवः । तस्मात्सिद्धेश्वर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ-ਸੰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 12

समीपे शितिकण्ठस्य कूपोयमृषिभिः कृतः । ऋषितीर्थमिति ख्यातं तस्माल्लोके भविष्यति

ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਕੂਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਰਿਸ਼ਿਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 13

विना श्राद्धेन विप्रेन्द्रा दानेन पितृतर्पणात् । भक्तितः स्नानमात्रेण पितृभिः सह मुच्यते

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਬਿਨਾਂ, ਦਾਨ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤ੍ਰਪਣ ਬਿਨਾਂ ਵੀ—ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

असत्यवादिनो ये च परनिन्दा परायणाः । स्नानमात्रेण शुध्यन्ति ऋषितीर्थे न संशयः

ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਰਿਸ਼ਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 15

स्नानं प्रशस्तं विषुवे मन्वादिषु तथैव च । तथा कृतयुगाद्यायां माघस्य द्विजसत्तमाः

ਹੇ ਦਵਿਜਸੱਤਮੋ! ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਦਿਨਾਂ, ਮਨਵਾਦਿ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਸਮੇਂ ਸਨਾਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 16

शिवरात्रौ वसेद्यस्तु लिंगे सिद्धेशसंज्ञिते । स्नात्वा ऋषिकृते तीर्थे किं तस्यान्येन वै द्विजाः । गत्वा तत्र महाभागा गृहीत्वा फलमुत्तमम्

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੋਲ ਉਪਵਾਸ-ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान् । गृह्णंत्वर्घ्यमिमं देवा योगसिद्धा महर्षयः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਧਾਰ ਕੇ (ਇਉਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ): “ਹੇ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਿੱਧ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।”

Verse 18

ऋषितीर्थे च पापघ्ने सिद्धेश्वरसमन्विते । दत्त्वार्घ्यं मृदमालभ्य स्नानं कुर्यात्समाहितः

ਰਿਸ਼ਿਤੀਰਥ—ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ—ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 19

तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयाऽन्वितः

ਫਿਰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪਿਤ੍ਰਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 20

तथा च दक्षिणां दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः । विशेषतः प्रदेयानि फलानि रसवंति च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਜੂਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਸ ਭਰੇ ਉੱਤਮ ਫਲ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 21

दद्याच्छयामाकनीवारान्विद्रुमं चाजिनानि च । सप्तधान्यानि शालींश्च सक्तूंश्च गुडसंयुतान्

ਸ਼ਿਆਮਾਕ ਅਤੇ ਨੀਵਾਰ ਅਨਾਜ, ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗਾ) ਅਤੇ ਅਜਿਨ (ਚਮੜੇ) ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤ ਧਾਨ੍ਯ, ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ ਅਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲੇ ਸਤੂ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 22

गंधमाल्यानि तांबूलं वस्त्राणि च तथा पयः । एवं कृत्वा समग्रं च कृतकृत्यो भवेन्नरः

ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤਾਂਬੂਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਭੀ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

पूजयित्वा महादेवं सिद्धेश्वरमुमापतिम् । सफलं जन्म मर्त्यस्य जीवितं च सुजीवितम्

ਮਹਾਦੇਵ—ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ, ਉਮਾ-ਪਤੀ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਮਰਤ੍ਯ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਜੀਵਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

यः स्नात्वा ऋषितीर्थे तु पश्येत्सिद्धेश्वरं शिवम् । पितरस्तस्य तुष्यन्ति तुष्यन्ति च पितामहाः

ਜੋ ਰਿਸ਼ਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

अपुत्रा पुत्रिणः स्युस्ते पुत्रिणश्चापि पौत्रिणः । निर्धना धनवंतश्च सिद्धेश्वररता नराः

ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ—ਜੋ ਅਪੁੱਤਰ ਹਨ ਉਹ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਹਨ ਉਹ ਪੌਤ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਹਨ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 26

दुष्कृतं याति विलयं सुकृतं च विवर्द्धते । भवेन्मनोरथावाप्तिः प्रणते सिद्धनायके

ਸਿੱਧਨਾਯਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਲਈ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਕਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 27

ऋषितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा सिद्धेश्वरं हरम् । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

਋ਸ਼ਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਹਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 28

शिवरात्र्यां विशेषेण सिद्धेशः संप्रपूजितः । यंयं कामयते कामं तं ददाति न संशयः । चिन्तामणिसमः स्वामी ह्यथवा चाक्षयो निधिः

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਗਤ ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਹੀ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਾਮੀ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਸਮਾਨ, ਅਥਵਾ ਅਖੁੱਟ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 29

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वाघहरणं परम् । प्रयाति परमं स्थानं मानवः श्रद्धयान्वितः

ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।