Adhyaya 14

Verse 1

श्रीप्रह्राद उवाच । संत्यनेकानि तीर्थानि बह्वाश्चर्यकराणि च । प्राप्ते कलियुगे घोरे तानि पुप्लुविरेर्णवे

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 2

उद्देशतो मया विप्राः कीर्त्यमाना निबोधत । संक्षेपतो विप्रवरा यथा तेषां च याः क्रियाः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਮੇਰੇ ਸੰਕੇਤ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਝੋ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਵਰੋ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 3

संहृत्य च भुवो भारं साधू न्संस्थाप्य सत्पथे । द्वारवत्यामगात्कृष्णो वृष्णिसंघैः समावृतः

ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸਤਪਥ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 4

दर्शनार्थं तदा ब्रह्मा दैवतैः परिवारितः । वरुणो यमवित्तेशौ सूर्य्याचन्द्रमसौ तथा

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਇਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਧਨ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਕੁਬੇਰ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਆਏ।

Verse 5

आगत्य सह कृष्णेन कार्यं संसाध्य चात्मनः । वेधाश्चक्रे तदा तीर्थं स्वनाम्ना कीर्तितं भुवि

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿਧ ਕਰ ਕੇ, ਵੇਧਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਤਦੋਂ ਇਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 6

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । तत्तीरे स्थापयामास सहस्रकिरणं प्रभुम्

ਉਹ ‘ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 7

मूलं सुराणां हि किल ब्रह्मा लोकपितामहः । तेन संस्थापितं यस्मान्मूल स्थानमिति स्मृतम्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮੂਲਸਥਾਨ’—ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ—ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

ब्रह्मतीर्थं तु तद्दृष्ट्वा चन्द्रश्चक्रे ततः सरः । तडागं चन्द्रनाम्ना वै सर्वपापप्रणाशनम्

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ; ਚੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਕ ਤਲਾਬ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 9

तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं संहृष्टाः सुरसत्तमाः । ऊचुस्ते लोकस्रष्टारं शृणुष्व वचनं हि नः

ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਸਾਡੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ।”

Verse 10

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते पितॄन्संतर्पयिष्यति । पूजयिष्यति देवेशं मूलस्थानं सुरर्षभ

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ! ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮੂਲਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 11

सर्वपापविनिर्मुक्तो धनधान्यसमन्वितः । सप्तम्यां माघमासस्य शुक्लपक्षे द्विजर्षभाः । योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मानवो भक्तिसंयुतः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਤੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

मूलस्थानं च देवेश संस्नाप्य प्रविलेपयेत् । पूजयिष्यति वस्त्राद्यैः स्वशक्त्या भूषणैस्तथा

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਮੂਲਸਥਾਨ ਵਿੱਚ (ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ) ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 13

पुष्पधूपादिभिश्चैव नैवेद्येन च मानवः । सर्वान्कामानवाप्नोति ब्रह्मलोकं स गच्छति

ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਰੂਪ ਭੋਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

सावित्रीं च ततो दृष्ट्वा ब्रह्मणा स्थापितां च वै । कृत्वा चायतनं दिव्यं स्वां मूर्तिं सन्निवेश्य च । नाम चक्रे तदा देव्याः स्वयं तस्याः पितामहः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਆਲਯ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ।

Verse 15

यः पश्यति स्वयं भक्त्या कृष्णं दृष्ट्वा जगत्पतिम् । सावित्रीं स सुखी भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਗਤਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

आयुरारोग्यमैश्वर्य्यं पुत्रसन्तानमेव च । न दौर्भाग्यं भवेत्तस्य न दारिद्यं न मूर्खता । न च व्याधिभयं तस्य यः पश्यति विधिं नरः

ਆਯੁ, ਅਰੋਗਤਾ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਘੇਰਦੀ ਹੈ, ਨ ਗਰੀਬੀ, ਨ ਮੂਰਖਤਾ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਭੈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 17

गत्वा संस्नापयेद्देवीं कुंकुमेन कुसुंभकैः । संछाद्य वस्त्रैः संपूज्य पुष्पैर्नानाविधै स्तथा

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਕुसੁੰਭ (ਕੁਸੁੰਭਾ) ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 18

नैवेद्यफलतांबूलग्रीवासूत्रकदीपकैः । संपूज्य परया भक्त्या यात्रां च सफला लभेत्

ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਫਲ, ਤਾਮਬੂਲ, ਗਲੇ ਦੇ ਹਾਰ/ਮਾਲਾ, ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ) ਅਤੇ ਦੀਪਕਾਂ ਨਾਲ—ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ—ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਫਲ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 19

न वैधव्यं न दौर्भाग्यं न वंध्या न मृतप्रजा । विधिर्दृष्टो नरैर्यैस्तु कुले तेषां प्रजायते

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਰਾਂ ਨੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨ ਵਿਧਵਾਪਣ, ਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਨ ਬਾਂਝਪਣ ਅਤੇ ਨ ਸੰਤਾਨ-ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन विधिं पश्येत्सुभावतः । परितुष्टो भवेत्कृष्णो यात्रा च सफला भवेत्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 21

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मणा स्थापितं दृष्ट्वा सरः परमशोभनम् । इन्द्रश्चक्रे महाभागः सरः परमशोभनम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਭਾਗ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ।

Verse 22

स्थापयामास देवेशो लिंगमप्रतिमौजसम् । तस्मिन्स्नात्वा च लभते यस्मादिन्द्रपदं नरः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

तस्मादिन्द्रपदं नाम सुप्रसिद्धं धरातले । इन्द्रेण स्थापितं लिंगं यस्माद्भावनया सह । प्रसिद्धमिंद्रनाम्ना वा इन्द्रेश्वरमिति स्मृतम्

ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਇੰਦਰਪਦ’ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ‘ਇੰਦਰೇಶਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

यस्य प्रसिद्धिरतुला वृद्धिलिंगमिति द्विजाः । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ‘ਵ੍ਰਿੱਧਿਲਿੰਗ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੁਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते द्विजसत्तमाः । अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां स्नात्वा चेन्द्रपदे नरः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

इन्द्रेश्वरं च संपूज्य याति मुक्तिपदं नरः । विशेषतस्तु संपूज्यो मकरस्थे दिवाकरे

ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 27

उत्तरायणसंक्रांतौ लिंगपूरणकेन हि । शिवरात्रौ विशेषेण संपूज्य उमया सह । रात्रौ जागरणं कृत्वा परमं लोकमाप्नुयात्

ਉੱਤਰਾਯਣ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਪੂਰਣ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मतीर्थं च तद्दृष्ट्वा तथा शक्रसरोभवम् । दर्शयन्विष्णुना सार्द्धमेकरूपत्वमाप्नुयात्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਬ੍ਰਹਮ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ (ਉਸ ਦਾ) ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਨੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।’

Verse 29

सरश्चकार देवेशो भगवान्पार्वतीपतिः । सुमृष्टनिर्मलजलं नलिनीदलशोभितम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਨੇ ਇਕ ਸਰੋਵਰ ਰਚਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 30

उत्पलैः सर्वतश्छन्नं सरः सारसशोभितम् । तदगाधजलं दृष्ट्वा स्वयमेव पिनाकधृक् । सब्रह्मविष्णुना सार्द्धं स्नातस्तत्र वृषध्वजः

ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਚੌਫੇਰੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਗਾਧ ਜਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ—ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 31

ते देवास्तत्सरो दृष्ट्वा ब्रह्मविष्णुसुराऽसुराः । ऊचुः सर्वे सुसंहृष्टा वीक्षंतः पार्वतीपतिम्

ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ—ਸਭ ਹੀ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 32

यस्मात्कृतमिदं देवा ईश्वरेण महत्सरः । महादेव सरोनाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

‘ਹੇ ਦੇਵੋ! ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ “ਮਹਾਦੇਵ-ਸਰੋਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 33

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते पितॄणां तर्पणं तथा । श्राद्धं पितॄणां भक्त्या च स गच्छेत्परमां गतिम्

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

सुप्रसन्ना भविष्यन्ति सर्वे देवा न संशयः । दर्शनात्पापनिर्मुक्तो महादेवसरस्य च

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਦੇਵ-ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

महेशस्य च तद्दृष्ट्वा सरः परमशोभनम् । चकार पार्वती तत्र सरश्चाप्रतिमं तथा

ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅਤੁੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਰਚਿਆ।

Verse 36

गौरीसर इति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात्

ਉਹ ‘ਗੌਰੀ-ਸਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 37

न दौर्भाग्यं स्त्रियश्चैव न वैधव्यं कदाचन । स्नात्वा गौरीतीर्थवरे सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਨਾ ਦੁર્ભਾਗ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਵੈਧਵ੍ਯ। ਗੌਰੀ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

वरुणश्च ततो दृष्ट्वा पुण्यान्यायतनानि च । चकार च सरो दिव्यं विष्णुभक्तिसमन्वितः

ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਰਚਿਆ।

Verse 39

नाम्ना वरुणपदं तच्च पापक्षयकरं भुवि । नभस्ये पौर्णमास्यां च संतर्प्य पितृदेवताः

ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਵਰੁਣਪਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ।

Verse 40

श्राद्धं कृत्वा विधानेन पितॄणां श्रद्धयान्वितः । उत्तमं लोकमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 41

प्रदद्यादुदकुम्भांश्च दध्योदनसमन्वितान् । गाश्च वासांसि रत्नानि विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ਦਹੀਂ-ਭਾਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਰਤਨ ਵੀ। ਇਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ—‘ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।’

Verse 42

सरो दृष्ट्वा जलेशस्य सरश्चक्रे धनेश्वरः । यक्षाधिपसरोनाम सुप्रसिद्धं धरातले

ਜਲੇਸ਼ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਨੇਸ਼ਵਰ (ਕੁਬੇਰ) ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਯਕਸ਼ਾਧਿਪ-ਸਰਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 43

तथा तत्र नरो भक्त्या संपूज्य पितृदेवताः । सर्वान्कामानवाप्नोति दद्याद्वस्त्रद्विजातये

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 44

प्रह्लाद उवाच । विष्णुं वरप्रदं श्रुत्वा भ्रातॄणां ब्रह्मनंदनाः । मंदाकिनी वसिष्ठेन समानीता धरातले

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਸਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰ ਲਿਆਇਆ।

Verse 45

अम्बरीषादयः सर्व आजग्मुः कृष्णपालिताम् । द्वारवत्यां च ते दृष्ट्वा गोमतीं सागरंगमाम्

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਆਦਿ ਸਭ ਜਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰੱਖਿਤ ਦੁਆਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵੱਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 46

तीर्थानि देवतानां च पुण्यान्यायतनानि च । तीर्थं पंचनदं चक्रुः प्रजानां पतयस्तथा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਆਸਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪਤੀ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਪੰਚਨਦ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 47

पंच नद्यः समाहूतास्तत्राऽजग्मुः सुरान्विताः । मरीचये गोमती च लक्ष्मणा चात्रये तथा

ਉੱਥੇ ਬੁਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ; ਮਰੀਚੀ ਲਈ ਗੋਮਤੀ ਆਈ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਈ।

Verse 48

चंद्रभागा चांगिरसे पुलहाय कुशावती । पावनार्थं जांबवती जगाम क्रतवे तथा

ਅੰਗਿਰਸ ਲਈ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਆਈ, ਪੁਲਹਾ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾਵਤੀ; ਅਤੇ ਪਾਵਨਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰਤੂ ਲਈ ਜਾਂਬਵਤੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਗਈ।

Verse 49

तासु स्नात्वा महाभागा ब्रह्मपुत्रा यशस्विनः । नाम तस्य तदा चक्रुः पंचनद्यश्च तापसाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਤਪਸਵੀਓਂ ਨੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਤਦ ‘ਪੰਚਨਦੀ’ ਰੱਖਿਆ।

Verse 50

तस्मात्पंचनदं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नातव्यं तत्र मनुजैः स्वर्गमोक्षार्थिभिस्तदा

ਇਸ ਲਈ ‘ਪੰਚਨਦ’ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तत्र गत्वा सुनियतो गृहीत्वार्घ्यं फलेन हि । मंत्रेणानेन वै विप्रा दद्यादर्घ्यं विधानतः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੁਨਿਯਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਫਲ ਸਮੇਤ ਅਰਘ੍ਯ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 52

ब्रह्मपुत्रैः समानीताः पंचैताः सरितां वराः । गृह्णंत्वर्घ्यमिमं देव्यः सर्वपापप्रशांतये

‘ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਇਹ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ—ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।’

Verse 53

इत्यर्घ्यमन्त्रः । स्नानं कृत्वा विधानेन पितॄन्संतर्प्पयेन्नरः । श्राद्धं कुर्य्याद्विधानेन श्रद्भया परया युतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਘ੍ਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 54

पंचरत्नं ततो देयं सप्तधान्यं द्विजातये । दीनांधकृपणानां च दानं दद्यात्स्वशक्तितः

ਫਿਰ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿ ਨੂੰ ‘ਪੰਜ ਰਤਨ’ ਅਤੇ ‘ਸੱਤ ਧਾਨ੍ਯ’ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 55

सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोकं स गच्छति । पुत्रपौत्रसमायुक्तः परं सुखमवाप्नुयात्

ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । सर्वे ते मुक्तिमायांति पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

ਜੋ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੀਟ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ, ਤਿੰਨ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਿਤਰ, ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं शिवलोके च मोदते । सर्वपाप विनिर्मुक्तः स याति परमं पदम्

ਇਸ ਪੁੰਨ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।