Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

रत्नपुच्छां कांस्यदोहां सितवस्त्रावगुंठिताम् । समभ्यर्च्य च विप्रेन्द्रं ददौ दक्षिणयान्विताम्

Transliteration

ratnapucchāṃ kāṃsyadohāṃ sitavastrāvaguṃṭhitām | samabhyarcya ca viprendraṃ dadau dakṣiṇayānvitām

Translation

ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪੁੱਛ, ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਦੁੱਧ-ਭਾਂਡਾ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ—ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ—ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Word by Word

• रत्नपुच्छाम्: having a jewel-like tail
• रत्नपुच्छाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रत्न (प्रातिपदिक) + पुच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रत्नस्य पुच्छम् यस्याः)

• कांस्यदोहाम्: yielding milk into a bronze vessel
• कांस्यदोहाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कांस्य (प्रातिपदिक) + दोह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कांस्ये/कांस्यपात्रे दोहः यस्याः)

• सितवस्त्रावगुंठिताम्: veiled/covered with a white cloth
• सितवस्त्रावगुंठिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक) + वस्त्र (प्रातिपदिक) + अवगुंठित (कृदन्त; अव-गुंठ् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सितेन वस्त्रेण अवगुंठिता)

• समभ्यर्च्य: having worshipped
• समभ्यर्च्य: Kriya-visheṣaṇa (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘समभ्यर्च्य’ = सम्यक् अभ्यर्च्य (having duly worshipped)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• विप्रेन्द्रम्: the best of Brahmins
• विप्रेन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (विप्रः एव इन्द्रः)

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दक्षिणया: with a gift/fee (dakṣiṇā)
• दक्षिणया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• अन्विताम्: accompanied/endowed (with)
• अन्विताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle sense: ‘endowed with’)

Speaker

Sūta (contextual attribution within Prabhāsa Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The cow is richly prepared: jeweled tail, bronze milking vessel, white cloth veil. The king performs formal honoring of the brāhmaṇa and presents the gift with dakṣiṇā.

Characters & Entities

• viprendra (foremost brāhmaṇa)
• go/dhenu (cow)
• dakṣiṇā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True dāna includes both the gift and respectful completion—honoring the recipient and adding dakṣiṇā to perfect the offering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s sacred ethos is highlighted by showcasing ideal charitable conduct within its māhātmya narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go-dāna performed after proper honoring (abhyarcana) of the brāhmaṇa, and giving dakṣiṇā as part of the rite.