Adhyaya 7

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यमचलेश्वरम् । यं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । आश्विने फाल्गुने वापि स याति परमां गतिम्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਆਸ਼ਵਿਨ ਜਾਂ ਫਾਲਗੁਨ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

यस्तु पूजयते भक्त्या दक्षिणां दिशमास्थितः । पुष्पैः पत्रैः फलैश्चैव सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

पंचामृतेन यस्तत्र तर्पणं कुरु ते नरः । सोऽपि देवस्य सांनिध्यं शिवलोकमवाप्नुयात्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

प्रदक्षिणांते यस्तस्य प्रणामं कुरुते नरः । नश्यंति सर्वपापानि प्रदक्षिणपदेपदे

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 6

तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं तत्त्वं शृणु महामते । मया पूर्वं श्रुतं स्वर्गे नारदाच्छक्रसन्निधौ

ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ—ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਤੱਤ੍ਵ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਤੋਂ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਸੁਣਿਆ ਸੀ।

Verse 7

तत्र पूर्वं शुको नीडं वृक्षे चैवाकरोद्द्विजः । गतागतेन नीडस्य कुरुते तं प्रदक्षिणाम्

ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨੀੜ ਬਣਾਇਆ। ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਨੀੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 8

न च भक्त्या महाराज पक्षियोनिसमुद्भवः । अथासौ मृत्युमापन्नः कालेन महता शुकः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪੰਛੀ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਸ਼ੁਕ ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹਾਲੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁਕ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

संजातः पार्थिवे वंशे राजा वेणुरिति स्मृतः । जातिस्मरो महाराज सर्वशत्रुनिकृन्तनः

ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਰਥਿਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪੂਰਵ-ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 10

स तं स्मृत्वा प्रभावं हि प्रदक्षिणासमुद्भवम् । अचलेश्वरमासाद्य प्रदक्षिणामथाकरोत्

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 11

नक्तं दिनं महाराज नान्यत्किंचित्करोति सः । न तथा तपसे यत्नो न नैवेद्ये कथंचन

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਐਸਾ ਯਤਨ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ।

Verse 12

न पुष्पे धूपदाने च प्रदक्षिणापरः सदा । केनचित्त्वथ कालेन मुनयोऽत्र समागताः

ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਜਾਂ ਧੂਪ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਮੁਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 13

नारदः शौनकश्चैव हारीतो देवलस्तथा । गालवः कपिलो नंदः सुहोत्रः कश्यपो नृपः

ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਹਾਰੀਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ; ਗਾਲਵ, ਕਪਿਲ, ਨੰਦ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮੁਨੀ ਆਏ।

Verse 14

एते चान्ये च बहवो देवव्रतपरायणाः । केचित्स्नानं कारयंति तस्य लिंगस्य भक्तितः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ, ਦੇਵ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਭਗਤ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।

Verse 15

अन्ये च विविधां पूजां जपमन्ये समाहिताः । एके नृत्यंति राजेंद्र गायंति च तथा परे

ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਹੋਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਕਈ ਨੱਚਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 16

बलिमन्ये प्रयच्छंति स्तुतिं कुर्वंति चापरे । अथाश्चर्यं परं दृष्ट्वा प्रदक्षिणापरं नृपम्

ਕਈ ਬਲੀ-ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ্তুਤੀ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ—(ਉਹ) ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 17

परं कौतुकमापन्ना वाक्यमेतदथाब्रुवन् । प्रदक्षिणासमुद्भूतं कारणं ज्ञातुमिच्छवः

ਪਰਮ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਇਸ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । कस्मात्त्वं पार्थिवश्रेष्ठ प्रदक्षिणापरः सदा । देवस्यास्य विशेषेण सत्यं नो वक्तुमर्हसि

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 19

न ददासि जलं लिंगे प्रभूतं सुमनोहरम् । पुष्पधूपादिकं वाथ स्तोत्राणि विविधानि च

“ਤੂੰ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ, ਮਨੋਹਰ ਜਲ ਨਹੀਂ ਢਾਲਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਵਿਭਿੰਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।”

Verse 20

समर्थोऽसि तथान्येषां दानानां त्वं महीपते । एतन्नः कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

“ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਕਾਰਣ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 21

वेणुरुवाच । यदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः । पूर्वदेहांतरे वृत्तं सर्वं सत्यं विशेषतः

ਵੇਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ। ਇਹ ਸਭ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਨ ਸੱਚ ਹੈ।”

Verse 22

प्रासादेऽस्मिन्पुरा पक्षी शुकोऽहं स्थितवांस्तदा । कृतवांश्च तदा देवं प्रदक्षिणामहर्निशम्

ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਛੀ—ਤੋਤਾ—ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 23

कृपयाऽस्य प्रभावाच्च जातो जातिस्मरस्त्वहम् । अधुना परया भक्त्या यत्करोमि प्रदक्षिणाम्

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 24

न जाने किं फलं मेऽद्य देवस्यास्य प्रसादतः । एतस्मात्कारणाच्चाहं नान्यत्किंचित्करोमि भोः

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਅੱਜ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮਾਨਨੀਯੋ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 25

पुलस्त्य उवाच । वेणुवाक्यं ततः श्रुत्वा मुनयः शंसितव्रताः । विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੇਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ‘ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!’ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 26

ततः प्रदक्षिण पराः सर्वे तत्र महर्षयः । बभूवुर्मुनयः सर्वे श्रद्धया परया युताः

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 27

सोऽपि राजा महाभागो वेणुः शंभोः प्रसादतः । शाश्वतं स्थानमापन्नो दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਵੇਣੁ ਵੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।