Adhyaya 55
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਰੁਦ੍ਰਹ੍ਰਦ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਵਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਗਣਾਧੀਸ਼ਤ੍ਵ’ ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਗੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਅੰਧਕ ਦੈਤ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹ੍ਰਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਰੁਦ੍ਰਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਦਾ 55ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਕਹਿ ਕੇ ਕੋਲੋਫਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पुण्यं रुद्रह्रदं शुभम् । यत्र स्नातो नरो भक्त्या गणाधीशत्वमाप्नुयात्
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੁਦ੍ਰਹ੍ਰਦ ਵੱਲ ਜਾਓ। ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਅਧੀਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
पुरा हत्वांऽधकं दैत्यं सगणो वृषभध्वजः । ततः स्नातो ह्रदं कृत्वा ततो रुद्रह्रदोऽभवत्
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਵೃಷਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਧਕ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹ੍ਰਦ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਰੁਦ੍ਰਹ੍ਰਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।
Verse 3
चतुर्द्दश्यां महाराज यस्तत्र कुरुते नरः । स्नानं तस्य भवेत्पुण्यं सर्वतीर्थसमुद्भवम्
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 55
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे रुद्रह्रदमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਰੁਦ੍ਰਹ੍ਰਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪਚਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।