Adhyaya 54

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततस्त्रिपुष्करं गच्छेदभीष्टं पद्मजस्य च । ब्रह्मणा तत्समानीतं पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਭੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

वसिष्ठस्य पुरा सत्रे वर्त्तमाने नराधिप । तस्मिन्नगे समायाता ब्रह्माद्याश्च सुरोत्तमाः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਆਏ।

Verse 3

प्रतिज्ञातं महाराज ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । यावत्स्थास्ये नृलोकेऽस्मिंस्तावत्सन्ध्यां त्रिपुष्करे । वंदयिष्यामि संप्राप्ते संध्याकाले समाहितः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਅਵ੍ਯਕਤ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਕੀਤੀ ਹੈ: ‘ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਵੰਦਨਾ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 4

एतस्मिन्नेव काले तु प्रस्थितः पुष्करं प्रति । संध्यार्थं पद्मजो यावद्वसिष्ठस्तावदब्रवीत्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤਦ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 5

वसिष्ठ उवाच । कर्मकालश्च सम्प्राप्तो यज्ञेऽस्मिन्सुरसत्तम । स विना न त्वया देव सिद्धिं यास्यति कर्हिचित्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।

Verse 6

तस्मादानय चात्रैव पद्मयोने त्रिपुष्करम् । संध्योपास्तिं ततः कृत्वा तत्र भूयः सुरेश्वर । ब्रह्मत्वं कुरु देवेश सत्रे चास्मिन्दयानिधे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਦਮਯੋਨੀ! ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਲਿਆ ਆਓ। ਉੱਥੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਓ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ; ਇਸ ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਤ੍ਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪਦ) ਸੰਭਾਲੋ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ।

Verse 7

एवमुक्तो वसिष्ठेन ब्रह्मा लोक पितामहः । ध्यात्वा तत्रानयामास ज्येष्ठमध्यकनिष्ठिकम् । पुष्करत्रितयं चागात्सुपुण्ये सलिलाशये

ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜ੍ਯੇਠ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਕਨਿਸ਼ਠ—ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 8

ततःप्रभृति संजातमर्बुदेऽस्मिंस्त्रिपुष्करम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਰਬੁਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਹੋਇਆ।

Verse 9

तत्र यः कार्तिके मासि पौर्णमास्यां समाहितः । स्नानं करोति दानं च तस्य लोकाः सनातनाः

ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ (ਫਲ) ਸਨਾਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

तस्य चोत्तरदिग्भागे सावित्रीकुण्डमुत्तमम् । स्नानदानादिकं कुर्वन्यत्र याति शुभां गतिम्

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਉੱਤਮ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਕੁੰਡ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे त्रिपुष्करमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।