Adhyaya 45
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਖਾਤ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਖਾਤ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪੁੰਨਦਾਇਕ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ (ਵਿਬੁਧਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਦ ਦੇਵਖਾਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਪਰਲੋਕ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉੱਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਿਤਰ ਦੁৰ্গਤੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਫਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਭਾਗ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ (ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ) ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਖਾਤ ਉਤਪੱਤੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । देवखातं ततो गच्छेत्सुपुण्यं तीर्थमुत्तमम् । यत्ख्यातिर्विबुधैः सर्वैः स्वयमेव व्यधीयत
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਖਾਤ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਤੀਰਥ—ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
Verse 2
तत्र यः कुरुते श्राद्धममावास्यां विशेषतः । कन्यागते रवौ राजन्स लभेत्परमं पदम् । पितॄन्स तारयत्येव प्राप्तानपि सुदुर्गतिम्
ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ—ਜਦ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਘੋਰ ਦੁৰ্গਤੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਣ।
Verse 45
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे श्रीदेवखातोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचचत्वारिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਅੰਦਰ, ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵਖਾਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।