Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । स कृत्वा स्वाश्रमं तत्र वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तत्र शंभोर्निवासाय तपस्तेपे सुदारुणम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 2

स बभूव मुनिः सम्यक्फलाहारसमन्वितः । शीर्ण पर्णाशनः पश्चाद्द्वे शते समपद्यत

ਉਹ ਮੁਨੀ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਫਲਾਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਏ।

Verse 3

जलाहारः पञ्चशतवर्षाणि संबभूव ह । वर्षाणां वायुभक्षोऽभूत्ततो दशशतानि च

ਉਹ ਪੰਜ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਕੇਵਲ ਜਲਾਹਾਰ ਰਹਿਆ; ਫਿਰ ਦਸ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਰ ਕੇਵਲ ਵਾਯੁ-ਭੱਖ, ਅਰਥਾਤ ਸਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਵਿਆ।

Verse 4

पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाशयः । वर्षास्वाकाशवासी च सहस्रं च ततोऽभवत्

ਗ੍ਰੀਖਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਚਾਗਨੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ, ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਵੱਸਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਏ।

Verse 5

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्यर्षेः सुमहात्मनः । भित्त्वा तं पर्वतं सद्यस्तत्पुरो लिंगमुत्थितम् । तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टो मुनिः स्तोत्रमुदैरयत्

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਤੁਤੀ-ਸਤੋਤਰ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 6

नमः शिवाय शुद्धाय सर्वगायाऽमृताय च । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं नमस्तस्मै त्रिमूर्त्तये

ਸ਼ੁੱਧ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਅਮਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕਪਾਰਦੀਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਉਸ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 7

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय व्यापकाय महात्मने । निषंगिणे नमस्तुभ्यं त्रिनेत्राय नमोनमः

ਸਥੂਲ ਵੀ ਤੂੰ, ਸੂਖਮ ਵੀ ਤੂੰ; ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਨਿਸੰਗੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 8

नमश्चन्द्रकलाधार नमो दिग्वसनाय च । पिनाकपाणये तुभ्यमष्टमूर्ते नमोनमः

ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦਿਗੰਬਰ (ਆਕਾਸ਼-ਵਸਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 9

नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानगम्याय ते नमः । नमस्ते ज्ञानदेहाय सर्वज्ञानमयाय च

ਹੇ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੋ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਗਿਆਨ-ਦੇਹ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਰਵ ਗਿਆਨਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 10

काशीपते नमस्तुभ्यं गिरिशाय नमोनमः । जगत्कारणरूपाय महादेवाय ते नमः

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਗਿਰਿਸ਼, ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ-ਸਰੂਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 11

गौरीकान्त नम स्तुभ्यं नमस्तुभ्यं शिवात्मने । ब्रह्मविष्णुस्वरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः

ਹੇ ਗੌਰੀ-ਕਾਂਤ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 12

विश्वरूपाय शुद्धाय नमस्तुभ्यं महात्मने । नमो विश्वस्वरूपाय सर्वदेवमयाय च

ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 13

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । परितुष्टोऽस्मि ते भद्रं वरं वरय सुव्रत

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 14

इत्युक्त्वा पर्वतं भित्त्वा तत्पुरो लिंगमुत्थितम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਹਾੜ ਚਿਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਉੱਠਿਆ।

Verse 15

वसिष्ठ उवाच । लिंगेऽस्मिंस्तव सांनिध्यं सदा भवतु शंकर । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं नगस्येह महात्मने । सत्यं कुरु वचो मे त्वं यदि तुष्टोऽसि शंकर

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ ਦਿਓ।”

Verse 16

श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति लिंगेऽस्मिन्सांनिध्यं मे भविष्यति । त्वद्वाक्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठ सर्वं सत्यं भविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 17

स्तोत्रेणानेन यो मर्त्यो मां स्तविष्यति भक्तितः । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामाश्विने मुनिसत्तम

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤ੍ਯ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰੇ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਣ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

मत्प्रियार्थं तु शक्रेण प्रेषिता मुनिसत्तम । मन्दाकिनीति विख्याता नदी त्रैलोक्यपाविनी

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਭੇਜੀ—ਜੋ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 19

देवस्योत्तरदिग्भागे कुंडं तिष्ठति नित्यशः । तस्यां स्नात्वा मुनिश्रेष्ठ लिंगं मे पश्यते तु यः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਅਗ੍ਰ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

अचलं भेदयित्वा तु यस्मान्मे लिंगमुद्गतम् । अचलेश्वरनाम्नैव लोके ख्यातिं गमिष्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਅਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਗਾ।

Verse 21

अस्य लिंगस्य माहात्म्यान्न कदाचिच्चलिष्यति । सर्वथा म इदं लिंगं प्रलयान्ते न चाल्यते

ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਦੇ ਡੋਲ੍ਹੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇਗਾ।

Verse 22

सूत उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं विरराम महेश्वरः । वसिष्ठोऽपि सुहृष्टात्मा गौतमाद्या मुनीश्वराः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਆਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਭੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਏ।

Verse 23

शक्रादयस्ततो देवास्तीर्थान्यायतनानि च । आनयामास ब्रह्मर्षिस्तपसा पर्वतोत्तमे

ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆਇਆ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 24

ततस्तुष्टः सुरश्रेष्ठस्तत्र वासमथाकरोत्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।