Adhyaya 33
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਪਾਰਥੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ (ਸ਼੍ਲੋ. 1)। ਉੱਥੇ ਦੇਵਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਪਾਰਥਾ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਸ਼੍ਲੋ. 2)। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ; ਗਹਿਰਾ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਾਯੂ-ਆਹਾਰ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ (ਸ਼੍ਲੋ. 3–4)। ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਫੱਟੀ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ (ਸ਼੍ਲੋ. 5–6)। ਵਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਪਾਰਥੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ (ਸ਼੍ਲੋ. 7–8)। ਪਾਰਥਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਧਾਰਕ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਤੀਰਥ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਫਾ-ਜਲਸਰੋਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਸ਼੍ਲੋ. 9–10)। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਸਮੇਤ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਸ਼੍ਲੋ. 11–12)। ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਾਪਣ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰਤਵ-ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਸ਼੍ਲੋ. 13)।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततः पार्थेश्वरं गच्छेदेवं पातकनाशनम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यङ्मुच्यते सर्वपातकैः
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਰਥੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ—ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
पार्थानाम्न्यभवत्साध्वी देवलस्य प्रिया सती । तया पूर्वं तपस्तप्तं तत्र स्थाने महीपते
ਪਾਰਥਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਦੇਵਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 3
सा पूर्वमभवद्वंध्या ऋषिपत्नी यशस्विनी । वैराग्यं परमं गत्वा ततश्चैवार्बुदं गता
ਉਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੰਝਲੀ ਸੀ। ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਰਬੁਦ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 4
वायुभक्षा निराहारा समचित्ताऽसने स्थिता । ततो वर्षसहस्रांते भक्त्या तस्या महीपते
ਵਾਯੁ-ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ, ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਮਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ…
Verse 5
उद्भिद्य धरणीपृष्ठं सहसा लिंगमुत्थितम् । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी
ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਉੱਭਰ ਆਇਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ।
Verse 6
पूजयैतन्महाभागे शिवलिंगं सुपावनम् । त्वद्भक्त्या धरणीपृष्ठान्निःसृतं कामदं महत्
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਸ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 7
यो यं काममभिध्यायन्पूजयिष्यति मानवः । अन्योपि तदभिप्रेतं प्राप्स्यते नात्र संशयः
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਉਸੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 8
पार्थेश्वराख्यमेतद्धि लोके ख्यातिं गमिष्यति । एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਰਥੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
Verse 9
ततः सा विस्मयाविष्टा पूजयामास तत्तदा । ततः पुत्रशतं प्राप्तं दिव्यं वंशधरं तथा
ਤਦ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ।
Verse 10
ततः प्रभृति तल्लिंगं विख्यातं धरणीतले । तत्रास्ति निर्मलं तोयं गिरिगह्वरनिःसृतम्
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵੀ ਹੈ।
Verse 11
तत्र स्नात्वा नरः सम्यग्यस्तं पश्यति भावतः । न स पश्यति संसारे दुःखं संतानसंभवम्
ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ-ਹੀਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
Verse 12
शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यां जागरं तस्य चाग्रतः । यः करोति निराहारः स पुत्रं लभते धुवम्
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
पिंडनिर्वापणं तत्र यः करोति समाहितः । तस्य पुत्रत्वमायाति पितरस्तत्प्रसादतः
ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਾਪਣ (ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 33
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे पार्थेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਅੰਦਰ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਰਥੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤੇਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।