Adhyaya 24

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ गुहामध्यनिवासिनी । देवी कात्यायनी यत्र शुंभदानवनाशिनी

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਕਾਤ੍ਯਾਇਨੀ ਹੈ—ਸ਼ੁੰਭ ਦੈਤ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 2

शुंभोनाम महादैत्यः पुराऽसीत्पृथिवीतले । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं जित्वा देवान्रणाजिरे

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 3

स शंकरवराद्दैत्यो देवदानवरक्षसाम् । अवध्यो योषितं मुक्त्वा सर्वेषां प्राणिनां भुवि

ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੈਤ ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਵੀ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 4

ततो देवगणाः सर्वे गत्वाऽर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपुर्वधार्थाय शुंभस्य जगतीपते । देवीमाराधयामासुर्व्यक्तरूपां सुरेश्वरीम्

ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਏ। ਜਗਤਪਤੀ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇਵੀਂ—ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 5

अथ तेषां प्रसन्ना सा दृष्टिगोचरमागता । अब्रवीद्वरदास्मीति ब्रूत किं करवाणि च

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ; ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 6

देवा ऊचुः । सर्वं नोऽपहृतं देवि शुंभेन सुदुरात्मना । तं निषूदय कल्याणि सोवध्योन्यैः सदा रणे

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਸਾਡਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੀਨ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ।”

Verse 7

त्वया संरक्षिता देवि पुरा बाष्कलितो वयम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਾਂ।

Verse 9

स तया याचिते युद्धे ज्ञात्वा तां योषितं नृप । अवज्ञाय ततो दैत्यः प्रेषयामास दानवान्

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

जीवग्राहेण दुष्टेयं गृह्यतां परुषस्वना । क्रियतां दारुणो दंडो मम वाक्यान्न संशयः

ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਫੜੋ। ਭਿਆਨਕ ਦੰਡ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 11

अथ तस्य समादेशाद्दानवास्तां ततो द्रुतम् । गत्वा निर्भर्त्सयामासुर्वेष्टयित्वा दिशो दश

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਕੋਲ ਗਏ; ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ-ਫਟਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 12

ततोऽवलोकनाद्दैत्यास्तया ते भस्मसात्कृताः । ततः शुंभः प्रकुपितः स्वयमेव समाययौ

ਤਦ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੈਤ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੰਭ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 13

अब्रवीत्तिष्ठतिष्ठेति खङ्गमुद्यम्य भीषणः । सोऽपिदेव्या महाराज तथा चैवावलोकितः

ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਖੜਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ!” ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 14

अभवद्भस्मसात्सद्यः पतंग इव पावकम् । हते तस्मिंस्ततो दैत्याः शेषाः पार्थिवसत्तम । भित्त्वा रसातलं जग्मुः पातालं भयसंयुताः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਾ। ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਕੀ ਦੈਤ ਡਰ ਨਾਲ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਏ।

Verse 15

ततो देवगणाः सर्वे तुष्टुवुस्तां सुरेश्वरीम् । अब्रुवंश्च वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्त्तते

ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਵਰ ਮੰਗੋ—ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।”

Verse 16

देव्युवाच । तत्रैव पर्वते स्थास्ये ह्यर्बुदेऽहं सुरोत्तमाः । अभीष्टः पर्वतोऽस्माकं सं सदाऽर्बुदसंज्ञितः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸੇ ਪਹਾੜ ਅਰਬੁਦ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਵੱਸਾਂਗੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨੋ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ‘ਅਰਬੁਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇਗਾ।”

Verse 17

देवा ऊचुः । तत्रस्थां त्वां समालोक्य मर्त्त्या यांति त्रिविष्टपम् । विना यज्ञैस्तथा दानैः स्वर्गः संकीर्णतां गतः । नान्यत्कारणमस्तीह निषेधस्य सुरेश्वरि

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਵੱਸਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਯੱਗਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਇਸ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ।”

Verse 19

देवा ऊचुः । यद्येवं देवि तेऽभीष्टमेवं कुरु शुचिस्मिते । वयं त्वां तत्र द्रक्ष्यामः शुक्लाष्टम्यां सदा शुचेः

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਏ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ। ਹੇ ਸ਼ੁੱਧਾ, ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 20

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ताः सुरा देव्या प्रहृष्टास्त्रिदिवं ययुः । सापि देवी गिरौ तत्र गत्वा चैवार्बुदे नृप

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਭੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਰਬੁਦ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 21

गुहामध्यं समासाद्य नित्यं जगद्धिताय वै । विविक्ते न्यवसत्प्रीता दुर्ल्लभा सुरमानवैः

ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ; ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਸੀ।

Verse 22

यस्तां पश्यति राजेन्द्र शुक्लाष्टम्यां समाहितः । अभीष्टं स सदाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 24

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्विंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਵੀੰ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।