Adhyaya 21

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पिण्डोदकमनुत्तमम् । तीर्थं यत्र तपस्तप्तं पिण्डोदकद्विजातिना

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅਨੁੱਤਮ ਪਿੰਡੋਦਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡੋਦਕ ਨਾਮਕ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 2

पुरा पिण्डोदकोनाम ब्राह्मणोऽभून्महामते । मन्दप्रज्ञोऽल्पमेधावी सोपाध्यायेन पाठितः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਪਿੰਡੋਦਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਅਲਪ-ਮੇਧਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

Verse 3

अशक्तोऽध्ययनं कर्तुं जाड्यभावान्महीपते । स वैराग्यं परं गत्वा संप्राप्तो गिरिगह्वरे

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਆਪਣੀ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਾ ਰਿਹਾ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਇਕਾਂਤ ਖੋਜਦਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 4

एतस्मिन्नेव कालेतु तत्रैव च सरस्वती । वीणाविनोदसंयुक्ता विविक्ते तमुपस्थिता

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਓਥੇ ਹੀ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ—ਵੀਣਾ ਦੇ ਮਧੁਰ ਵਿਨੋਦ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੀ—ਇਕਾਂਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 5

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं खिन्नं वैराग्येण समन्वितम् । कृपाविष्टा महादेवी वाक्यमेतदुवाच ह

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖਿੰਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 6

सरस्वत्युवाच । कस्मात्त्वं खिद्यसे विप्र विरक्त इव भाससे । कस्मान्न हृष्यसि हृदा कस्मादत्र त्वमागतः । वद शीघ्रं महाभाग तवांतिके वसाम्यहम्

ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਖਿੰਨ ਹੈਂ, ਵਿਰਕਤ ਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖਿੜਦਾ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 7

पिण्डोदक उवाच । अहं वैराग्यमापन्न उपाध्यायतिरस्कृतः । ज्ञानहीनो महाभागे मृत्युं वांछामि सांप्रतम्

ਪਿੰਡੋਦਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਮੈਂ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਣਗੌਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 9

न मे सरस्वती देवी जिह्वाग्रे परिवर्तते । कारणं नान्यदस्तीह मृत्योर्मम वरानने । दृष्टोऽकस्मात्त्वया चाहं ततो यास्यामि चान्यतः । मरणं हि मम श्रेयो मूकभावान्न जीवितम्

ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ-ਇੱਛਾ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜੀਊਣ ਨਾਲੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 10

सरस्वत्युवाच । अहं सरस्वती देवी सदास्मिन्वरपर्वते । निशासुखे त्रयोदश्यां करोमि वसतिं द्विज । तस्मात्त्वं प्रार्थय वरं यदभीष्टं सुदुर्लभम्

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਸ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਖਦ ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੰਗ ਲੈ ਵਰ—ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 11

पिण्डोदक उवाच । प्रसादात्तव वै वाणि सर्वज्ञत्वं ममेप्सितम् । एतत्तीर्थं तु मन्नाम्ना ख्यातिं यातु शुचिस्मिते

ਪਿੰਡੋਦਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 12

सरस्वत्युवाच । अद्यप्रभृति सर्वज्ञो ह्यत्र लोके भविष्यसि । नाम्ना तव तथा तीर्थमेतत्ख्यातिं प्रयास्यति

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 13

निशामुखे त्रयोदश्यां योऽत्र स्नानं करिष्यति । भविष्यति स सर्वज्ञो यद्यपि स्यात्सुमन्दधीः

ਜੋ ਕੋਈ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬਹੁਤ ਮੰਦ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 14

अत्र मे सततं वासो भविष्यति द्विजोत्तम । यस्मात्तस्मात्सदा स्नानं कर्तव्यं सुसमाहितैः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਨਿਤ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो देवी तत्रैवांतरधीयत । पिण्डोदको हि सर्वज्ञो भूत्वाथ स्वगृहं ययौ । व्यस्मापयज्जनान्सर्वांस्तत्तीर्थस्य समाश्रयात्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਪਿੰਡੋਦਕ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੌਟ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉੱਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे पिण्डोदकतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ—“ਪਿੰਡੋਦਕ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।