
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਿ-ਪ੍ਰਿਯ, ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਵਾਰਾਹ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਆਸਵਾਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵਰ-ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਦੇਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਆਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਧਰਮ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋ-ਦਾਨ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਨਾਨ, ਵਰਤ, ਤਰਪਣ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । वाराहस्य हरेरिष्टं सदा वाससुखप्रदम्
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਦ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਓ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਹਰੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Verse 2
वाराहेणावतारेण पृथ्वी तत्र समुद्धृता । हरिणोक्ता स्थिरा तिष्ठ न भेतव्यं कदाचन
ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੁ—ਕਦੇ ਵੀ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ।”
Verse 3
अहं चेतो गमिष्यामि वैकुण्ठे च पुनः शुभे । वरं वरय कल्याणि यद्यदिष्टं सुदुर्लभम्
“ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਭ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋਵੇ।”
Verse 4
पृथिव्युवाच । यदि देयो वरो मह्यं शंखचक्रगदाधर । अनेन वपुषा तिष्ठ ह्यस्मिंस्तीर्थे सदा हरे
ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰੀ! ਤਾਂ ਹੇ ਹਰੀ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।”
Verse 5
हरिरुवाच । अनेन वपुषा देवि पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके । अहं स्थास्यामि ते वाक्यात्सदा लोक हिते रतः
ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਵੱਸਾਂਗਾ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਾਂਗਾ।”
Verse 6
ममाग्रे यो ह्रदः पुण्यः सुनिर्मलजलान्वितः । माघमासे सिते पक्ष एकादश्यां समाहितः
ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਪੁੰਨ ਹ੍ਰਦ ਹੈ, ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—
Verse 7
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या मुच्यते ब्रह्महत्यया । तत्र श्राद्धं करिष्यंति मनुष्याः श्रद्धयान्विताः
ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਕਰਨਗੇ।
Verse 8
पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत्
ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 9
पुलस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे राजन्गोविंदो गरुडध्वजः । तस्मिन्दिने नृपश्रेष्ठ स्नात्वा व्रतं समाचरेत्
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਗੋਵਿੰਦ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 10
तर्पणं पिंडदानं च यः कुर्याद्भक्तितत्परः । स याति विष्णुसालोक्यं पूर्वजैः सह पार्थिव
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਭਗਤੀ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
तत्र दानं प्रशंसंति गत्वा ब्राह्मणसत्तमे । अस्मिंस्तीर्थे नृपश्रेष्ठ गोदानं च करोति यः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
Verse 12
रोमसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः । तस्मात्सर्वात्मना राजन्गोदानं च समाचरेत्
ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਾਲ ਜਿੰਨੇ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੂਰੇ ਮਨੋਂ-ਤਨੋਂ ਗੋ-ਦਾਨ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 13
एकादश्यां विशेषेण कर्त्तव्यं स्नानमुत्तमम् । दानं कुर्याद्यथाशक्त्या स याति परमां गतिम्
ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे वाराहतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशोध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਵਰਾਹ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਉੱਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।