Adhyaya 14
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 14

Adhyaya 14

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧ ਕ੍ਰੋਧ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ-ਸਮਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਸ਼ਿਵ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਸੌਖੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਧਰਮਕਰਮ ਘਟਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਘਟਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਸਿੱਧ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਸ਼ਰਧਾ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਦਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ देवं सिद्धेश्वरं परम् । सिद्धिदं प्राणिनां सम्यक्सिद्धेन स्थापितं पुरा

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਓਥੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 2

तत्र विश्वावसुर्नाम सिद्धस्तेपे महातपः । बहुवर्षाणि संस्थाप्य शिवं भक्तिपरायणः

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।

Verse 3

जितक्रोधो जितमदो जितसर्वेंद्रियक्रियः । तावद्वर्षसहस्रांते भगवान्वृषभध्वजः । तुतोष नृपतेस्तस्य स्वयं दर्शनमाययौ

ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਮਦ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਏ।

Verse 4

अब्रवीत्तं महादेवो वरदोस्मीति पार्थिव

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”

Verse 5

श्रीभगवानुवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते । दास्यामि ते प्रसन्नोऽहं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।”

Verse 6

विश्वावसुरुवाच । एतल्लिंगं सुरश्रेष्ठ ध्यात्वा मनसि निश्चयम् । सर्वान्कामानवाप्नोतु प्रसादात्तव शंकर

ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।”

Verse 7

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति स प्रोच्य तत्रैवांतरधीयत । सिद्धेश्वरं ततो गत्वा सिद्धिं याति सहस्रशः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ (ਸ਼ਿਵ) ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਿੱਧੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

प्रभावात्तस्य लिंगस्य कामानिष्टानवाप्नुयुः । ततो धर्मक्रियाः सर्वा गता नाशं धरातले

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮਕ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਸਭ ਨਾਸ ਵੱਲ ਢਲ ਗਏ।

Verse 9

न कश्चिद्यजते यज्ञैर्न दानानि प्रयच्छति । सिद्धेश्वरप्रसादेन सिद्धिं यांति नरा भुवि

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਜ್ಞ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਦ ਵੀ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

उच्छिन्नेषु च यज्ञेषु दानेषु नृपसत्तम । इन्द्राद्यास्त्रिदशाः सर्वे परं दुःखमुपागताः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਜਦੋਂ ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰੁਕ ਗਏ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਦੇਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 11

ज्ञात्वा यज्ञविघातं च तद्विघाताय वासवः । वज्रेणाच्छादयामास यथा सिद्धिर्न जायते

ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 12

तथापि संनिधौ तस्य सिद्धेशस्य नृपोत्तम । कर्मणो जायते सिद्धिः पातकस्य परिक्षयः

ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋੱਤਮ! ਉਸ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

यस्तु माघचतुर्द्दश्यां सोमवारे नृपोत्तम । शुक्लायां वाथ कृष्णायां स्पृष्ट्वा सिद्धो भवेन्नरः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ—ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ/ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

अद्यापि जायते सिद्धिः सत्यमेतन्मयोदितम् । तस्मात्सिद्धेश्वरं गत्वा नत्वा यास्यति सद्गतिम्

ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।