Adhyaya 99

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः । रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਨੇ ਉਥੇ ਰਚਿਆ—”

Verse 2

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

“ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਵੀ ਉਸੇ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਬਚਨ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।”

Verse 3

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

ਹੇ ਸੂਤ! ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 4

श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च । पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति

ਗਯਾਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 5

यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः । एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन

ਅਤੇ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ।

Verse 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੜ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਇਹ ਖੇਤਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਿਤ ਨਵਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः । यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह

ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਰਘੁ-ਨੰਦਨ ਉਸ ਵੇਲੇ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ—

Verse 8

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

ਪਰ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਉਸੇ ਥਾਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः । संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਕਿਸ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਰਾਮ) ਆਇਆ? ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਉਪਜਿਆ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 10

सूत उवाच । कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः । लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੀਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੰਭਾਲਿਆ।

Verse 12

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम्

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਨਿਰਵਿਘਨ ਤੇ ਨਿਰਾਪਦ—ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् । तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह

ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ।

Verse 16

तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः । बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਿਆ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਜਨ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਭੇਦ ਗੁਪਤ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ।

Verse 17

ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् । विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते

ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦੂਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਸੰਸਰਗ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਤਾਣਾ ਮਾਰਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਹੈ।

Verse 18

यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः । आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते

ਜਿਵੇਂ ਦੰਦ ਝੜਿਆ ਸੱਪ ਜਾਂ ਮਦ-ਰਹਿਤ ਹਾਥੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਗਿਆ-ਹੀਨ ਰਾਜਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् । शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि

“ਹੇ ਰਘੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਇਕਾਂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਭੌਂਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਕੋੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 21

ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः । यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण । स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम्

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵੱਸ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 22

न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम् । तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते

ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਧਰਮੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 23

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् । राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੁਣ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 24

तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः । राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः

ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ 'ਤਥਾਸਤੂ' (ਜੋ ਹੁਕਮ) ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम् । मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਵੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਮੰਤਰ (ਸੰਦੇਸ਼) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 26

देवदूत उवाच । त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले । स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਪਾਪੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਂਟਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 27

कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਨਿਸਚਿੰਤ ਰਹਿਣ।

Verse 28

यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् । प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् । स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम्

ਜੇ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆ ਜਾ—ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਨਿੰਦਿਤ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵੱਲ।

Verse 29

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः । प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਰਘੂੱਤਮ (ਰਾਮ)?”

Verse 30

लक्ष्मण उवाच । व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् । तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਸੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਭਰ ਉਡੀਕ ਕਰ।

Verse 31

यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् । ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि

ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦੂਤ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਂ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 32

दुर्वासा उवाच । यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः । शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 33

ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु । कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे

“ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਗੁਰੂ-ਸਮਾਨ ਮਹਾਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ! ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਡੰਕਾ ਪੀਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਦੱਸ—ਕੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ?”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः । वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: “ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 35

एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् । उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 36

दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति । दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੁਨੀ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਦੁਰਵਾਸਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् । गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् । अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਹਿ ਦੇ—ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।”

Verse 38

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् । प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਪੁੱਤਰ, ਜਲਦੀ ਕਰ; ਤੂੰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 39

ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ । रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः

ਫਿਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਰਾਮਦੇਵ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 40

दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਹर्ष ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।

Verse 41

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो

ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ—ਫਿਰ ਵੀ ਅਤਿ ਸਵਾਗਤ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਰਾਜ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 42

कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः । पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः

ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ, ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਹੋ।

Verse 43

मुनिरुवाच । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम । अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः

ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਘੂੱਤਮ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਭੁੱਖਾ, ਆਹਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ।

Verse 44

तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन । नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭੋਜਨ ਦੇ। ਤਿਆਗੀ ਲਈ ਧਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 45

ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा । स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਆਪ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਠੇ-ਸੁਆਦਲੇ ਅੰਨ ਪਰੋਸੇ।

Verse 46

लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः । यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ—ਚਾਟਣਯੋਗ, ਚੂਸਣਯੋਗ, ਚਬਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਖਾਣਯੋਗ—ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵੀ, ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਸਾਧੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ।