Adhyaya 98

Verse 1

सूत उवाच । ततो दशरथो राजा मंत्रिभिस्तैर्विसर्जितः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्तो हर्षसंयुतः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਉਹਨਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

तत्रागत्य ततो देवीं पित्रा संस्थापिता पुरा । पूजयित्वाऽथ सद्भक्त्या स्नात्वा कुण्डे शुभोदके

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

ततोऽन्यानि च मुख्यानि दृष्ट्वा चायतनानि सः । स्नात्वा तीर्थेष्वनेकेषु दत्त्वा दानान्यनेकशः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਆਯਤਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਬਹੁਤ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

प्रासादं कारयामास देवदेवस्य चक्रिणः । तत्र संस्थापयामास प्रतिमां वैष्णवीं शुभाम्

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 5

तस्याग्रे कारयामास वापीं स्वच्छोदकान्विताम् । सोपानपंक्तिभिर्युक्तां साधुभिः संप्रशंसिताम्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਵਾਪੀ (ਸੀੜ੍ਹੀਦਾਰ ਕੂਆਂ) ਬਣਵਾਈ, ਜੋ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸੀ।

Verse 6

उदकेन ततस्तस्या देवाराधनतत्परः । प्रकारैर्बहुभिस्तीव्रं चकार सुमहत्तपः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 7

ततो वर्षशतेऽतीते तस्य तुष्टो जनार्दनः । विलोक्य च तपस्तीव्रं विहितं तेन भूभुजा

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 8

प्रोवाच दर्शनं गत्वा पक्षिराजं समाश्रितः । मेघगम्भीरयावाचा बहुदेवगणैर्वृतः

ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ, ਪੱਖਿਰਾਜ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬੋਲਿਆ—ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 9

श्रीविष्णुरुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अपि ते दुर्लभं काममहं दास्यामि कृत्स्नशः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਤਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੁਰਲਭ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 10

राजोवाच । पुत्रार्थोऽयं समारंभो मया देव कृतोऽखिलः । तपसो देहि मे पुत्रांस्तस्माद्वंशविवृद्धिदान्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਉਪਰਾਲਾ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

Verse 11

अन्यत्सर्वं सुराधीश ध्रुवमस्ति गृहे स्थितम् । प्रसादात्तव यत्किंचिद्वैभवं विद्यते मम

ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਵੈਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।

Verse 12

विष्णुरुवाच । अहं तव गृहे राजन्स्वयमेव न संशयः । अवतारं करिष्यामि कृत्वा रूपचतुष्टयम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ। ਚਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਅਵਤਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 13

देवकार्याय तस्मात्त्वं गृहं गत्वा महीपते । कुरु राज्यं यथान्यायं पितृपैतामहं महत्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਦੇਵਕਾਰਜ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ। ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤ੍ਰ-ਪੈਤਾਮਹਿਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ।

Verse 14

तथेयं या त्वया वापी निर्मिता विमलोदका । राजवापीति विख्याता लोके सेयं भविष्यति

ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਵੜੀ ਜੋ ਤੂੰ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਾ-ਵਾਪੀ’ (ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਾਵੜੀ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 15

अस्यां स्नात्वा नरो भक्त्या य एनां पूजयिष्यति । श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्ते पंचमीदिने

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ/ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਨਿਯਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

ततः करिष्यति श्राद्धं यावत्संवत्सरं नृप । अपुत्रः प्राप्स्यते पुत्रान्वंशवृद्धिकरान्स हि

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਵੰਸ਼-ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । प्रहृष्टवदनो भूत्वा सोऽपि राजा ययौ गृहम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 18

ततः स्तोकेन कालेन तस्य पुत्रचतुष्टयम् । संजातं लोके विख्यातं कलत्रत्रितयस्य च

ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ (ਉਹ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 19

कौशल्यानाम विख्याता तस्य भार्या सुशोभना । ज्येष्ठा तस्यां सुतो जज्ञे रामाख्यः प्रथमः सुतः

ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਦੀ ਜ੍ਯੇਠੀ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ; ਉਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨਾਮਕ ਜਨਮਿਆ।

Verse 20

तथान्या कैकयी नाम तस्य भार्या कनिष्ठिका । भरतो नाम विख्यातस्तस्याः पुत्रोऽभवत्त्वसौ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ, ਕੈਕਈ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਭਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

Verse 21

सुमित्राख्या तथा चान्या पत्नी या मध्यमा स्थिता । शत्रुघ्नलक्ष्मणौ पुत्रौ तस्यां जातौ महाबलौ

ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੱਧਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ—ਜਨਮੇ।

Verse 22

तथान्या कन्यका चैका बभूव वरवर्णिनी । ददौ यां पुत्रहीनस्य लोमपादस्य भूपतेः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੋ ਇਕ ਧੀ ਵੀ ਸੀ, ਉੱਤਮ ਵਰਣ ਵਾਲੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਨ ਰਾਜਾ ਲੋਮਪਾਦ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

आनृण्यं भूपतिः प्राप्य एवं दशरथस्तदा । पितॄणां प्रययौ स्वर्गं कृतकृत्यस्तथा द्विजाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤਦ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕੀਤਾ, ਕਰਤਵ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 24

अथ राजाऽभवद्रामः सार्वभौमस्ततः परम् । रावणो येन दुर्धर्षो निहतो देवकंटकः

ਤਦੋਂ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਸਰਵਭੌਮ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ। ਉਸੇ ਨੇ ਅਦਮ੍ਯ ਰਾਵਣ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਂਟਾ ਤੇ ਪੀੜਕ—ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 25

येन रामेश्वरश्चात्र निर्मितो लक्ष्मणेश्वरः । सीतादेवी तथा मूर्ता येन चात्र प्रतिष्ठिता

ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਥਾਂ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ—ਨਾਗਰਖੰਡ—ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ “ਰਾਜਸ੍ਵਾਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜਵਾਪੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮ ਅਠਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।