Adhyaya 95

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यापि च तत्रास्ति देशकामप्रदा नृणाम् । अजापालेन भूपेन स्थापिता पापनाशनी

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਜਾਪਾਲ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 2

तां च शुक्लचतुर्दश्यामजापालेश्वरीं नरः । यो वै पूजयते भक्त्या धूपपुष्पानुलेपनैः । स प्राप्नोतीप्सितान्कामान्दुर्लभा सर्वमानवैः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਅਜਾਪਾਲੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਧੂਪ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।

Verse 3

तस्या देव्याः प्रसादेन सत्यमेतन्मयोदितम् । अजापालो महीपालः पुराऽसीत्संमतः सताम्

ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਜਾਪਾਲ ਨਾਮਕ ਮਹੀਪਾਲ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।

Verse 4

हितकृत्सर्वलोकस्य यथा माता यथा पिता । तेन राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं शुभम्

ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਿਉ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸ਼ੁਭ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

चिंतितं मनसा पश्चात्स्वयमेव महात्मना । मया तत्कर्म कर्तव्यं यदन्यैरिह भूमिपैः । न कृतं न करिष्यंति ये भविष्यन्त्यतः परम्

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: ‘ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।’

Verse 6

एष एव परो धर्मो भूपतीनामुदाहृतः । यत्प्रजापालनं शश्वत्तासां च सुखसंस्थितिः

ਇਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਖ-ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ।

Verse 7

यथायथा करं भूपास्ता मां गृह्णंति लोलुपाः । तथातथा मनःक्षोभो हृदये संप्रजायते

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲਾਲਚੀ ਰਾਜੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕਰ ਵਸੂਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਅਤੇ ਮਨ-ਖਲਬਲੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

न करेण विना भूपा हस्त्यश्वादिबलं च यत् । शक्नुवंति परित्रातुं पादातं च विशेषतः

ਕਰ-ਰਾਜਸਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨੂੰ—ਪਾਲਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 9

विना तेन स गम्यः स्यान्नीचानामपि सत्वरम् । एतस्मात्कारणाद्भूपाः करं गृह्णंति लोकतः

ਉਸ (ਕਰ-ਪੋਸ਼ਿਤ ਬਲ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਾਜ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੌਖਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

तस्मान्मया विनाप्याशु नागैश्चैव नरैस्तथा । तपः शक्त्या प्रकर्तव्यं राज्यं निहतकण्टकम्

ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ—ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।

Verse 11

करानगृह्णता तेन लोकान्रंजयता सदा । अन्येषां भूमिपालानां विशेषेण महात्मनाम्

ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਕਰ ਨਹੀਂ ਲਏ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਭੂਪਾਲਾਂ ਲਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ, ਆਦਰਸ਼ ਬਣਿਆ।

Verse 12

एवं चित्ते समाधाय वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । पुरोधसं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਆਪਣੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ—ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 13

अत्र भूमितले विप्र सर्वेषां तीर्थमुत्तमम् । अल्पकालेन सन्तुष्टिं यत्र याति महेश्वरः । वासुदेवोऽथवा ब्रह्मा ह्येतच्छीघ्रं वदस्व मे

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।

Verse 14

येनाहं सर्वलोकस्य हितार्थं तप आददे । न स्वार्थं ब्राह्मणश्रेष्ठ सत्येनात्मानमालभे

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 15

वसिष्ठ उवाच । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । संति पार्थिवशार्दूल प्रभावसहितानि च

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ! ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਕਰੋੜ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।

Verse 16

अष्टषष्टिस्तथा राजन्क्षेत्राणामस्ति भूतले । येषां सांनिध्यमभ्येति सर्वदैव महेश्वरः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਠਾਹਠ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਹੀ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तथा सर्वे सुरास्तुष्टा ब्रह्मविष्णु शिवादयः । परं सिद्धिप्रदं शीघ्रं मानुषाणां महीपते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 18

हाटकेश्वरदेवस्य क्षेत्रं पातकनाशनम् । देवानामपि सर्वेषां तुष्टिं गच्छति चंडिका

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੰਡਿਕਾ ਵੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ (ਅਤੇ ਕਰਾਂਦੀ) ਹੈ।

Verse 19

शीघ्रमाराधिता सम्यक्छ्रद्धायुक्तैर्नरैर्भुवि । तस्मात्तत्क्षेत्रमासाद्य तां देवीं श्रद्धयान्वितः । आराधय महाभाग द्रुतं सिद्धिमवाप्स्यसि

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ—ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 20

एवमुक्तः स तेनाथ गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् । प्रतिष्ठाप्य च देवीं तां पूजयामास भक्तितः

ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 21

ब्रह्मचर्यपरो भूत्वा शुचिर्व्रतपरायणः । नियतो नियताहारस्त्रिकालं स्नानमाचरन्

ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 22

एवमाराध्यतस्तत्र गन्धपुष्पानुलेपनैः । पूजापरस्य सा देवी तस्य तुष्टिं ततो गता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪਨਾਂ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 23

देव्युवाच । परितुष्टास्मि ते वत्स व्रतेनानेन नित्यथः । बलिपूजाविधानेन विहितेनामुना स्वयम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਨਿਤ ਨਿਭਾਏ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਬਲੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 24

तद्ब्रूहि येन ते सर्वं प्रकरोमि हृदि स्थितम् । सद्य एव महीपाल त्रिदशैरपि दुर्लभम्

“ਇਸ ਲਈ ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ?”

Verse 25

राजोवाच । लोकानां हितकामेन मयैतद्व्रतमाहृतम् । येन तेषां भवेत्सौख्यं मत्प्रसादादनुत्तमम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 26

तस्माद्देहि महाभागे ज्ञानयुक्तानि भूरिशः । ममास्त्राणि विचित्राणि स्वैरगाणि समन्ततः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ-ਯੁਕਤ ਅਦਭੁਤ ਅਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਜੋ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

Verse 27

यानि जानंति भूपृष्ठे मम पार्श्वे स्थितान्यपि । अपराधं सदा लोके परदारादि यत्कृतम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕਿਹੜੇ ਅਪਰਾਧ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਉਲੰਘਣਾਂ।

Verse 28

अनुरूपं ततस्तस्य पातकस्य विनिग्रहम् । प्रकुर्वंति मिथो येन न तेषां संकरो भवेत्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੋਕ-ਥਾਮ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਸੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਗਡ਼ਬਡ਼ ਜਾਂ ਸੰਕਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 29

मंत्रग्रामं तथा देवि मम देहि पृथग्विधम् । निग्रहं व्याधिसत्त्वानां येन शीघ्रं करोम्यहम्

ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰੋਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 30

येन स्युर्मनुजाः सर्वे मम राज्ये सुखान्विताः । नीरोगाः पुष्टिसंपन्ना भयशोकविवर्जिताः

ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ—ਨੀਰੋਗ, ਪੁਸ਼ਟੀ-ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਭੈ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 31

नाहं देवि करिष्यामि हस्त्यश्वरथसंग्रहम् । यतस्तेषां भवेत्पुष्टिर्वित्तैर्वित्तं करैर्भवेत् । गृहीतैः सर्वलोकानां तस्मात्तन्न ममेप्सितम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਧਨ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਨ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗੇ ਕਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।

Verse 32

श्रीदेव्युवाच । अत्यद्भुततरं कर्म त्वयैतत्पृथिवीपते । प्रारब्धं यन्न केनापि कृतं न च करिष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਰਮ ਆਰੰਭਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਜੋ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰੇਗਾ।

Verse 33

तथाप्येवं करिष्यामि तव दास्यामि कृत्स्नशः । ज्ञानयुक्तानि शस्त्राणि मंत्रग्रामं च तादृशम्

ਤੱਥਾਪਿ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 34

गृह्यन्ते येन ते सर्वे व्याधयोऽपि सुदारुणाः । परं सदैव ते रक्ष्या मन्मन्त्रैरपि संयुताः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਭ ਰੋਗ—even ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਵੀ—ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆਯੋਗ ਰਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਂ।

Verse 35

यदि दृष्टिपथात्तुभ्यं क्वचिद्यास्यंति दूरतः । मानवान्पीडयिष्यंति चिरात्प्राप्याधिकं ततः

ਜੇ ਕਦੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਥ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਧੀਕ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ।

Verse 36

यदा त्वं पृथिवीपाल स्वर्गं यास्यसि भूतलात् । तदात्र सलिले स्थाप्या मदग्रे यद्व्यवस्थितम्

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਭੂਤਲ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਇੱਥੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਇਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਂ।

Verse 37

सर्वे मंत्रास्तथाऽस्त्राणि ममवाक्यादसंशयम् । येन स्यात्पूर्ववत्सर्वो व्यवहारो नृपोद्भवः

ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ-ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚੱਲ ਪਵੇ।

Verse 38

सूत उवाच । बाढमित्येव तेनोक्ते तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः । प्रादुर्भूतानि दिव्यानि तस्यास्त्राणि बहूनि च

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ! ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ‘ਠੀਕ ਹੈ’ ਕਿਹਾ, ਉਸੇ ਛਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 39

ज्ञानसंपत्प्रयुक्तानि यादृशानि महात्मना । तेन संयाचितान्येव व्याधिमंत्रास्तथैव च

ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਰੋਗ-ਨਿਯੰਤਰਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 40

व्याधयो यैश्च गृह्यंते मुच्यंते स्वेच्छया सदा । सुखेन परिपाल्यंते दृष्टिगोचरसंस्थिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ (ਮੰਤ੍ਰਾਂ) ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 41

ततस्तं सकलं प्राप्य प्रसादं चंडिकोद्भवम् । तच्च हस्त्यादिकं सर्वं ब्राह्मणेभ्यो ददौ नृप

ਤਦੋਂ ਚੰਡਿਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਉਹ ਸਮੂਹ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਆਦਿ ਸਾਰਾ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

एकां मुक्त्वा निजां भार्यामेकं दशरथं सुतम् । तांश्चापि सकलान्व्याधीन्मंत्रैः संयम्य यत्नतः

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨਪੂਰਵਕ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

अजारूपान्स्वयं पश्चाद्यष्टिमादाय रक्षति । एवं तस्य नरेन्द्रस्य वर्तमानस्य भूतले

ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲਾਠੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਰੇੰਦਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 44

गुप्तोऽपि नापराधः स्यात्कस्यचित्प्रकटः कुतः । प्रमादाद्यदि भूलोके कश्चित्पापं समाचरेत्

ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਅਪਰਾਧ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜੇ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ,

Verse 45

तद्रूपो निग्रहस्तस्य तत्क्षणादेव जायते । वधं वा यदि वा बंधं क्लेशं चाऽरातिसंभवम्

ਉਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਦੰਡ ਉਸ ਲਈ ਉਸੇ ਪਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਮੌਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੈਦ, ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼।

Verse 46

अदृष्टान्यपि शस्त्राणि तानि कुर्वंति तत्क्षणात् । अन्येषां च महीपानां राज्ये गुप्तान्यनेकशः । कुर्वन्ति मनुजास्तेषां चक्रे वैवस्वतो ग्रहम्

ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਉਸੇ ਪਲ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ।

Verse 47

न तत्र भयसंत्रस्तस्ततः पापसमाचरेत् । प्रत्यक्षं वा विशेषेण ज्ञात्वा शस्त्रभयं च तत्

ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਭਯ ਨਾਲ ਕੰਬ ਕੇ ਪਾਪਕਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਹ ਡਰ (ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਭਯ) ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 48

ततस्ते पापनिर्मुक्ता लोकाः संशुद्धगात्रकाः । रोगेषु निगृहीतेषु प्राप्ताः सुखमनुत्तमम्

ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਦੇਹ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ। ਜਦ ਰੋਗ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੁੱਤਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 49

एवं स्थितेषु लोकेषु गतपापामयेषु च । प्रयाताः शून्यतां सर्वे नरका ये यमालये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਲੋਕ ਪਾਪ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਯਮਾਲਯ ਦੇ ਨਰਕ—ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ—ਸੂਨੇ ਪੈ ਗਏ।

Verse 50

न कश्चिन्नरकं याति न च मृत्युपथं नरः । यथा कृतयुगं तादृक्त्रेतायामपि संस्थितम्

ਕੋਈ ਵੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰਿਆ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਐਸੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 51

व्यवहारे ततो नष्टे यमलोकसमुद्भवे । स्वर्गेण तुल्यतां प्राप्ते प्राणिभिर्मृत्युवर्जितैः

ਜਦ ਯਮ-ਜਨਿਤ ਨਿਆਂ ਤੇ ਦੰਡ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 52

ततो वैवस्वतो गत्वा ब्रह्मणः सदनं प्रति । प्रोवाच दुःखसंपन्नः प्रणिपत्य पितामहम्

ਤਦ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 54

अजापालेन भूपेन तत्सर्वं विफलीकृतम् । तपःशक्त्या सुरश्रेष्ठ देवीमाराध्य चंडिकाम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅਜਾਪਾਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 55

नाधयो व्याधयस्तत्र न पापानि महीतले । कस्यचिद्देव जायंते यथा कृतयुगे तथा

ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਮਨ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਉੱਠਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਪ—ਹੇ ਦੇਵ! ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਾਂਗ ਸੀ।

Verse 56

तस्मात्कुरु सुरश्रेष्ठ पुनरेव यथा पुरा । मदीयभवने कृत्स्नो व्यवहारः प्रजायते

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 58

अथाब्रवीत्प्रहस्योच्चैस्त्रिनेत्रश्चतुराननम् । अत्यद्भुततमां श्रुत्वा तां वार्तां यमसंभवाम्

ਤਦ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਵਲ-ਹਾਸ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਚਤੁਰਾਨਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, ਯਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ।

Verse 59

महेश्वर उवाच । धर्ममार्गप्रवृत्तस्य सदाचारस्य भूपतेः । कथं निवारणं तत्र क्रियते कश्च निग्रहः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਥੇ ਰੋਕ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 60

तस्मात्तेन महीपेन यस्मान्मार्गः प्रदर्शितः । अपूर्वो धर्मसंभूतः कृतः सम्यङ्महात्मना

“ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਮਹੀਪ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਅਪੂਰਵ ਪਥ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 61

तन्मयापि यथा चास्य प्रसादः सुरसत्तम । अपूर्वः करणीयश्च यथा धर्मो न दुष्यति

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਭੀ ਐਸਾ ਕਰਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਪੂਰਵ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਕਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 62

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रं यमं प्राह ततः शिवः । वदायुषोऽस्य यच्छेषमजापालस्य भूपतेः । येन तत्समये प्राप्ते तं नयामि निजालयम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਚਤੁਰਵਕਤ੍ਰ ਯਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਦੱਸ, ਇਸ ਰਾਜਾ ਅਜਾਪਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਧਾਮ ਲੈ ਜਾਵਾਂ।”

Verse 63

यम उवाच । पञ्चवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि चायुषः । तिष्ठंति पञ्चपञ्चाशत्प्रतीक्ष्येऽहं ततः कथम्

ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਦੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਪਚਪੰਜ ਹਜੇ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂ?

Verse 64

यावत्कालं सुरश्रेष्ठ शून्ये जाते स्व आश्रये । तस्मात्कुरु द्रुतं कंचिदुपायं तद्विनाशने

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਧਾਮ ਸੁੰਨ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਤੁਰੰਤ ਰਚੋ।

Verse 65

एवमुक्ते यमेनाथ तं विसृज्य गृहं प्रति । व्याघ्ररूपं समास्थाय स्वयं तत्संनिधौ ययौ

ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਥ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ ਆਪ ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 66

यत्र संस्थो महीपः स प्रजापालनतत्परः । मेघगम्भीरनिर्घोषं गर्जमानो मुहुर्मुहुः

ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਖੜਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ (ਬਾਘ) ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗੱਜਿਆ।

Verse 67

अजास्तास्तं च संवीक्ष्य व्याघ्रं रौद्रवपुर्द्धरम् । अजापालं समुद्दिश्य संत्रस्ताः शरणं गताः

ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਘਬਰਾ ਗਈਆਂ; ਅਜਾਪਾਲ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਜਾ ਪਈਆਂ।

Verse 68

तस्य यत्नपरस्यापि रक्षमाणस्य भूपतेः । अजास्ता व्याघ्ररूपेण शंकरेण प्रभक्षिताः

ਰਾਜਾ ਭਾਵੇਂ ਬੜੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਹ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨਿਗਲ ਲਈਆਂ।

Verse 69

अजानां कदनं दृष्ट्वा ततः स पृथिवीपतिः । स्वहस्ताद्यष्टिमुत्सृज्य जग्राह निशितायुधम्

ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਨਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੇ ਹੱਥੋਂ ਲਾਠੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ, ਧਾਰਦਾਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 70

यत्तस्य तुष्टया दत्तं चंडं चंडार्चिषा समम् । तच्छस्त्रं च तथान्यानि देवीदत्तानि शंकरः । शनैःशनैः प्रजग्राह स्ववक्त्रेण महेश्वरः

ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੁਖ ਨਾਲ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ—ਜੋ ਦਹਕਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਏ।

Verse 71

अस्त्राभावात्ततस्तूर्णं ध्रियमाणेऽपि कांतया । द्वंद्वयुद्धेन तं व्याघ्रं योधयामास भूपतिः

ਫਿਰ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਿਯਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਵਿਆਘ੍ਰ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 72

ततस्तस्यांगसंस्पर्शान्मुक्त्वा व्याघ्रतनुं च ताम् । दधार भस्मसंदिग्धां तनुं चन्द्रविभूषिताम्

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਤਨੁ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 73

रुंडमालावरां दिव्यां सखट्वांगां सपन्नगाम् । तां दृष्ट्वा स महीपालः सभार्यः प्रणतस्ततः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਕੱਟੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਾਲਾ ਧਾਰੇ, ਖਟਵਾਂਗ ਦੰਡ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਸੀ—ਉਹ ਮਹੀਪਾਲ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 74

प्रोवाचाथ स्तुतिं कृत्वा विनयावनतः स्थितः । आनंदाश्रुपरिक्लिन्नो हर्षगद्गदया गिरा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।

Verse 75

राजोवाच । अज्ञानाद्यन्मया देव प्रहारास्तव निर्मिताः । तिरस्कारस्तथा दत्तस्तत्सर्वं क्षम्यतां विभो

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਦੇਵ! ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 76

श्रीभगवानुवाच । क्षांत एष मया पुत्र तव सर्वः पराभवः । परितुष्टेन ते कर्म दृष्ट्वा चैवातिमानुषम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਰਾਜਯ ਮੈਂ ਖ਼ਿਮਾ ਕੀਤਾ; ਤੇਰੇ ਅਤਿਮਾਨੁਸ਼ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 77

यथा कृतं त्वया राज्यं प्रजाः संरक्षिता नृप । तथान्यो भूपतिः कश्चिन्न कर्ता न करिष्यति

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੂਪਤੀ ਨਾ ਕਦੇ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰੇਗਾ।

Verse 78

तस्माद्गच्छ मया सार्धं पाताले पार्थिवोत्तम । अनेनैव शरीरेण धर्मपत्न्यानया सह

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੋ—ਆਪਣੀ ਇਸ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਦੇਹ ਨਾਲ।

Verse 79

नातः परं त्वया स्थेयं मर्त्यलोके कथंचन । विरुद्धं सर्वदेवानां यतः कर्म त्वदुद्भवम्

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਣਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।

Verse 80

राजोवाच । एवं देव करिष्यामि गत्वाऽयोध्यां महापुरीम् । पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य मंत्रिणां संनिवेद्य च

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਮੈਂ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੂਚਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 81

तथाहं देव देव्या च प्रोक्तः संतुष्टया पुरा । मन्त्रग्रामो यया दत्तः शस्त्राणि विविधानि च

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।”

Verse 82

यदा त्वं त्यजसि प्राज्ञ मर्त्यलोकं सुदुस्त्यजम् । तदात्र मामके कुण्डे प्रक्षेप्तव्यानि कृत्स्नशः

“ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਸ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ—ਜੋ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ—ਤਿਆਗੇਂ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀਆਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾ ਦੇਣੀਆਂ।”

Verse 83

तानि चार्पय मे भूयो येनानृण्यं व्रजाम्यहम् । तस्या देव्याः सुराधीश त्वत्प्रसादेन सांप्रतम्

ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਰਿਣ ਉਤਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Verse 84

एवमुक्तस्ततस्तेन भगवांस्त्रिपुरांतकः । आज्ञाप्य तानि सर्वाणि ददौ तत्र द्रुतं गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 85

अब्रवीच्च सुतस्तत्र स्वयं राजा भविष्यति । वीर्यौदार्यसमोपेतो वंशस्योद्धरणक्षमः

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ—ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉੱਠਾਣ ਦੇ ਸਮਰਥ।”

Verse 86

त्वं चागच्छ मया सार्धमद्यैव मम मंदिरे । प्रविश्यात्र जले पुण्ये देवीकुण्डसमुद्भवे

“ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ-ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਆ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਪੁੰਨ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਜੋ ਦੇਵੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 87

अद्य माघचतुर्दश्यां शुक्लायामपरोऽपि यः । देवीमिमां च संपूज्य जलेऽस्मिन्भक्तिसंयुतः

“ਅੱਜ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ—ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ—ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਜਲ ਵਿੱਚ (ਸਨਾਨ ਕਰੇ)…।”

Verse 88

करिष्यति प्रवेशेन प्राणत्यागं नृपोत्तम । स च यास्यति यत्रास्ते पाताले हाटकेश्वरः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਇਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 89

स्नानं वा पार्थिवश्रेष्ठ यः करिष्यति मानवः । अष्टोत्तरशतं तस्य व्याधीनां न भविष्यति

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਉੱਤਰ ਸੌ—ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ—ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।

Verse 90

एवमुक्त्वा तमादाय नृपं भार्यासमन्वितम् । अजाभिस्ताभिरस्त्रैश्च तैश्चापि परमेश्वरः । प्रविवेश जले तस्मिन्देवीकुण्डसमुद्भवे

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 91

ततश्च मंदिरं नीतः स्वकीयं द्विजसत्तमाः । तेनैव नरदेहेन स कलत्रसमन्वितः

ਫਿਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਹ ਉਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 92

अद्यापि तिष्ठते तत्र जरामरणवर्जितः । पूजयानश्च तं देवं पाताले हाटकेश्वरम्

ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

एवं तत्र समुद्भूता सा देवी परमेश्वरी । स्थापिता तेन भूपेन श्रद्धापूतेन चेतसा

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਭੂਪ ਨੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 95

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਅਜਾਪਾਲੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪਚਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । समीप उपविष्टस्य शिवस्याऽस्यं व्यलोकयत्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ।