Adhyaya 94

Verse 1

सूत उवाच । तथान्या लोहयष्टिस्तु तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना । मुक्ता परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਅਤਿ-ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ‘ਲੋਹਯਸ਼ਟੀ’ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਹਾੜਾ ਤੋੜ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 2

तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः । मुच्यते हि स्वकात्पापात्तत्क्षणाद्विजसत्तमाः

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਉਪਵਾਸ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कुतः परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम् । निर्मिता लोहयष्टिः सा तत्रोत्सृष्टा च सा कुतः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਹਾੜਾ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹ ਲੋਹਯਸ਼ਟੀ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬਣਾਈ? ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਹੇਤੂ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ?

Verse 4

सूत उवाच । यदा रामो ह्रदं कृत्वा तर्पयित्वा निजान्पितॄन् । गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹ੍ਰਦ ਬਣਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਕੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—

Verse 5

ततः संप्रस्थितो हृष्टो धृत्वा मनसि सागरम् । स्नानार्थं तं समादाय कुठारं भास्करप्रभम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ। ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਉਹ ਕੁਹਾੜਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ।

Verse 6

तदा स मुनिभिः प्रोक्तः सर्वैस्तत्क्षेत्रवासिभिः । वांछद्भिस्तु हितं तस्य सदा शमपरायणैः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

रामराम महाभाग यद्धारयसि पाणिना । शस्त्रं पूर्णे प्रतिज्ञोऽपि तन्न युक्तं भवेत्तव

‘ਰਾਮ ਰਾਮ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—ਸ਼ਸਤ੍ਰ—ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।’

Verse 9

अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन । न यास्यति शरीरस्थस्तस्मादेनं परित्यज

‘ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਤੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।’

Verse 12

यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः । ग्रहीष्यति परः कश्चिन्मम वध्यो भविष्यति

(ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ:) ‘ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਠਾਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਧਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’

Verse 13

नापराधमिमं शक्तः सोढ़ुं चाहं कथंचन । अपि ब्राह्मणमुख्यस्य जनस्यान्यस्य का कथा

(ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ:) ‘ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।’

Verse 14

तथापि नास्ति ते शांतिर्मुक्तेऽप्यस्मिन्द्विजोत्तमाः । गृहीतेऽपि च युष्माभिस्तस्माद्रक्ष्यः प्रयत्नतः

ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਇਸ ਦੇ ਛੁਟ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਭੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ; ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਵੋ ਤਾਂ ਵੀ—ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 15

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं त्वं महाभाग रक्षार्थं संप्रयच्छसि । अस्माकं तत्र भंक्त्वाशु पिंडं कृत्वा समर्पय

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਤੋੜ ਕੇ, ਪਿੰਡ (ਠੋਸ ਟੁਕੜਾ) ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ।”

Verse 16

येन रक्षामहे सर्वे परमं यवमाश्रिताः । न च गृह्णाति वा कश्चिद्गते कालांतरेऽपि च

ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅਸੀਂ ਸਭੇ ਰੱਖੇ ਜਾਈਏ—ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ—ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ‘ਤੇ ਭੀ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः । चक्रे लोहमयीं यष्टिं तं भंक्त्वा स कुठारकम्

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ—ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਹਾੜਾ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਯਸ਼ਟੀ (ਡੰਡਾ) ਬਣਾਈ।

Verse 18

ततः स ब्राह्मणेंद्राणामर्पयामास सादरम् । रक्षार्थं भार्गवश्रेष्ठो विनयावनतः स्थितः

ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਡੰਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਇੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 19

ब्राह्मणा ऊचुः । लोहयष्टिमिमां राम त्वत्कुठारसमुद्भवाम् । वयं संरक्षयिष्यामः पूजयिष्याम एव हि

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਕੁਹਾੜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਯਸ਼ਟੀ—ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 20

यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता । लोहयष्टिमयी तद्वत्तव राम भविष्यति

“ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਕੰਦ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲੇ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਯਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 21

भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति । स्वं राज्यमचिरात्प्राप्य स प्रतापी भविष्यति

“ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੇਜ-ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 22

विद्याकृते द्विजो वा यः सदैनां पूजयिष्यति । स विद्यां परमां प्राप्य सर्वज्ञत्वं प्रपत्स्यते

“ਅਥਵਾ ਜੋ ਕੋਈ ਦਵਿਜ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 23

अपुत्रो वा नरो योऽथ नारी वा पूजयिष्यति । एतां यष्टिं त्वदीयां च पुत्रवान्स भविष्यति

“ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਇਸ ਯਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤਾਨ-ਸੁਖ ਨਾਲ ਧਨਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 24

उपवासपरो भूत्वा यश्चैनां पूजयिष्यति । आश्विनस्यासिते पक्षे चतुर्दश्यां विशेषतः

ਜੋ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

एवं श्रुत्वा ततो रामस्तेषामेव द्विजन्मनाम् । प्रणम्य प्रययौ तूर्णं समुद्रसदनं प्रति

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਵਿਜ ਜਨਮਿਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 26

तेऽपि विप्रास्ततस्तस्याश्चक्रुः प्रासादमुत्तमम् । तत्र संस्थाय तां चक्रुस्ततः पूजासमाहिताः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਇਆ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 27

प्राप्नुवंति च तत्पार्श्वात्कामानेव हृदि स्थितान् । सुस्तोकेनाऽपि कालेन दुर्लभास्त्रिदशैरपि

ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਵਰ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ।

Verse 94

कुठारश्चैव विप्रेंद्रा रुद्रतेजोद्भवेन च । लोहेन निर्मितः पूर्वमक्षयो विश्वकर्मणा

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਕ ਕੁਠਾਰ (ਯੁੱਧ-ਕੁਹਾੜੀ) ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਅਕ੍ਸ਼ਯ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਘੜੀ ਸੀ।