Adhyaya 91

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्विरराम पितामहः । संतोष्य पावकं क्रुद्धं स्वयमेव द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

ततः सर्वैः सुरैः सार्धं शक्रविष्णुशिवादिभिः । जगाम ब्रह्मलोकं च देवास्ते च निजं पदम्

ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 3

पावकोऽपि द्विजेंद्राणामग्निहोत्रेषु संस्थितः । हविर्जग्राह विधिवद्वसोर्द्धारोद्भवं तथा

ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸੋਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਵਿ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 4

एवं तत्र समुद्भूतमग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः प्रातर्मुच्यते दिनजादघात्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉੱਥੇ ਅਨੁੱਤਮ ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

अथ संप्रस्थितान्दृष्ट्वा तान्देवान्स्वाश्रमं प्रति । गजेंद्रशुकमण्डूकास्ते प्रोचुर्दुःखसंयुताः

ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਜਰਾਜ, ਤੋਤਾ ਅਤੇ ਮੇਡਕ—ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ—ਬੋਲ ਪਏ।

Verse 6

युष्मत्कृते वयं शप्ताः पावकेन सुरेश्वराः । तस्माज्जिह्वाकृतेऽस्माकमुपायश्चिंत्यतामपि

“ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਓ, ਅਸੀਂ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੀਭ ਦੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਵੀਚਾਰੋ।”

Verse 7

देवा ऊचुः । विपरीतापि ते जिह्वा यथान्येषां गजोत्तम । कार्यक्षमा न संदेहो भविष्यति विशेषतः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਗਜੋਤਮ, ਜੇ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਉਲਟੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਰਹੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ।”

Verse 8

तथा यूयं नरेन्द्राणां मंदिरेषु व्यवस्थिताः । बहु मानसमायुक्ता मृष्टान्नं भक्षयिष्यथ

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੋਗੇ। ਬਹੁਤ ਸੁਹਣੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਆਦਲੇ ਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਖਾਵੋਗੇ।”

Verse 9

यथा च शुक ते जिह्वा कृता मंदा हविर्भुजा । तथापि भूमिपालानां शंसनीया भविष्यति

ਹੇ ਸ਼ੁਕ! ਭਾਵੇਂ ਹਵਿ-ਭੁਜ ਅਗਨੀ ਨੇ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਮੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤੱਥਾਪਿ ਤੂੰ ਭੂਪਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਹਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 10

श्रीमतां च तथान्येषामस्मदीयप्रसादतः । त्वं च मंडूक यत्तेन विजिह्वो वह्निना कृतः । तद्भविष्यति ते शब्दो विजिह्वस्यापि दीर्घगः

ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਧਨਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਹੇ ਮੰਡੂਕ! ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ‘ਵਿਜਿਹ੍ਵ’ (ਵੰਡਿਆ-ਜੀਭ ਵਾਲਾ) ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਬਦ ਵਿਜਿਹ੍ਵ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 11

एवमुक्त्वाऽथ ते देवाः स्वस्थानं प्रस्थितास्ततः । तेषामनुग्रहं कृत्वा कृपया परया युता

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।