Adhyaya 90

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अग्नितीर्थं त्वया प्रोक्तं ब्रह्मतीर्थं च यत्पुरा । न तयोः कथितोत्पत्तिर्माहात्म्यं च महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।”

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि एकैकस्य पृथक्पृथक् । न वयं तृप्तिमापन्नाः शृण्वतस्ते वचोऽमृतम्

“ਇਸ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦਿਆਂ।”

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । अग्नितीर्थसमुद्भूतां सर्वसौख्यावहां शुभाम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।”

Verse 4

सोमवंशसमुद्भूतः प्रतीपो नाम भूपतिः । पुरासीच्छौर्यसंपन्नो ब्रह्मज्ञानविचक्षणः

ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਪ੍ਰਤੀਪ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਸੀ।

Verse 5

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम् । देवापिः प्रथमस्तत्र द्वितीयः शंतनुर्द्विजाः

ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਾਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸ਼ੰਤਨੁ ਸੀ।

Verse 6

अथो शिवपदं प्राप्ते प्रतीपे नृपसत्तमे । तपोऽर्थं राज्यमुत्सृज्य देवापिर्नियर्यौ वनम्

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਪ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸ਼ਿਵਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਰਾਜ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 7

ततश्च मंत्रिभिः सर्वैः शंतनुस्तस्य चानुजः । पितृपैतामहे राज्ये सत्वरं सन्नियोजितः

ਤਦ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸ਼ੰਤਨੁ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे शक्रो न ववर्ष क्रुद्धाऽन्वितः । यावद्द्वादशवर्षाणि तस्मि न्राज्यं प्रशासति

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਰਖਾ ਨਾ ਕਰਵਾਈ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਿਆ।

Verse 9

अतः कृच्छ्रं गतः सर्वो लोकः क्षुत्परिपीडितः । चामुंडासदृशो जातो यो न मृत्युवशंगतः

ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਭਾਰੀ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਚਾਮੁੰਡਾ ਵਾਂਗ ਕੰਗਾਲ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 10

संत्यक्ताः पतिभिर्नार्यः पुत्राश्च पितृभिर्निजैः । मातरश्च तथा पुत्रैर्लोकेष्वन्येषु का कथा

ਪਤੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ; ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗੀਆਂ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?

Verse 11

दैवयोगात्क्वचित्किंचित्कस्यचिद्यदि दृश्यते । सस्यं सिद्धमसिद्धं वा ह्रियते वीर्यतः परैः

ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਨਾਜ ਜੇ ਦਿਸ ਪਏ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਬਲ ਨਾਲ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਫਸਲ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੱਚੀ, ਸਭ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

शुष्का महीरुहाः सर्वे तथा ये च जलाशयाः । नद्यश्च स्वल्पतोयाश्च गंगाद्या अपि संस्थिताः

ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਤੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋ ਗਏ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਰਹਿ ਗਿਆ—ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਧਾਰਾ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 13

एवं वृष्टेः क्षये जाते नष्टे धर्मपथे तथा । लोकेऽस्मिन्नस्थिसंघातैः पूरिते भस्मना वृते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਵਰਖਾ ਘੱਟ ਪਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 14

न कश्चिद्यजनं चक्रे न स्वाध्यायं न च व्रतम् । एवमालोक्यते व्योम वृष्ट्यर्थं क्षुत्समाकुलैः

ਕਿਸੇ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਸਵਾਧਿਆਇ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਰਤ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਲੋਕ ਵਰਖਾ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो महामुनिः । चर्मास्थिशेषसर्वांगो बुभुक्षार्त इतस्ततः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 16

परिभ्रमंस्ततः प्राप्य कंचिद्ग्रामं निरुद्वसम् । मृतमर्त्योद्भवैव्याप्तमस्थिसंघैः समंततः

ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਉਜਾੜ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 17

अथ तत्र भ्रमन्प्राप्तश्चंडालस्य निवेशनम् । शून्ये गोऽस्थिसमाकीर्णे दुर्गंधेन समावृते

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸੁੰਨਸਾਨ ਸੀ, ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 19

अथापश्यन्मृतं तत्र सारमेयं चिरोषितम् । संशुष्कं गन्धनिर्मुक्तं गृहप्रांते व्यवस्थितम्

ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੱਤਾ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਸੀ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਿਆ ਸੀ।

Verse 20

ततश्च श्रपयामास सुसमिद्धे हुताशने । क्षुत्क्षामो भोजनार्थाय ततः पाकाग्रमेव च

ਫਿਰ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਕਾਇਆ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਗਏ।

Verse 21

समादाय पितॄंस्तर्प्य यावदग्नौ जुहोति सः । तावद्वह्निः परित्यज्य समस्तमपि भूतलम्

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਵਹਿਨੀ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਈ।

Verse 22

गतश्चादर्शनं सद्यः सर्वेषां क्षितिवासिनाम् । चित्ते कोपं समाधाय शक्रस्योपरि भूरिशः

ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ-ਵਾਸੀਆਂ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉੱਤੇ ਰੋਹ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वह्नौ मर्त्यलोकाद्विनिर्गते । विशेषात्पीडिता लोका येऽवशिष्टा धरातले

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ, ਜਦ ਵਹਿਨੀ ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਜੀਵ ਬਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਠੋਰ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤਪੇ।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरः सराः । वह्नेरन्वेषणार्थाय वभ्रमुर्धरणीतले

ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਗਣ, ਉਸ ਵਹਿਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੇ।

Verse 25

अथ तैर्भ्रममाणैश्च प्रदृष्टोऽभूद्गजो महान् । निश्वसन्पतितो भूमौ वह्नितापप्रपीडितः

ਫਿਰ ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹਾਂਫਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੜਫਦਾ।

Verse 26

अथ देवा गजं दृष्ट्वा पप्रच्छुस्त्वरयाऽन्विताः । कच्चित्त्वया स दृष्टोऽत्र कानने पावको गज

ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਗਜ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਕਿਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?”

Verse 27

गज उवाच । वंशस्तंबेऽत्र संकीर्णे संप्रविष्टो हुताशनः । सांप्रतं तेन निर्दग्धः कृच्छ्रादत्राहमागतः

ਗਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਘੁੱਸ ਗਿਆ। ਹੁਣੇ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 28

अथ तैर्वेष्टितस्तस्मिन्वंशस्तंबे हुताशनः । देवैर्दत्त्वा गजेंद्रस्य शापं पश्चाद्विनिर्गतः

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਗਜੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 29

यस्मात्त्वयाहमादिष्टो देवानां वारणाधम । तस्मात्तव मुखे जिह्वा विपरीता भविष्यति

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀਚ! ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਉਲਟੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”

Verse 30

एवं शप्त्वा गजं शीघ्रं नष्टो वैश्वानरः पुनः । देवाश्चापि तथा पृष्ठे संलग्नास्तद्दिदृक्षया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ (ਅਗਨੀ) ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਅਗਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।

Verse 31

अथ दृष्टः शुकस्तैश्च भ्रममाणैर्महावने । भोभोः शुक त्वया वह्निर्यदि दृष्टो निवेद्यताम्

ਫਿਰ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਤਾ ਵੇਖਿਆ। “ਹੇ ਤੋਤੇ, ਸੁਣ—ਜੇ ਤੂੰ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 32

शुक उवाच । योऽयं संदृश्यते दूराच्छमीगर्भे च पिप्पलः । एतस्मिंस्तिष्ठते वह्निरश्वत्थे सुरसत्तमाः

ਤੋਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਪਿੱਪਲ (ਅਸ਼ਵਤ्थ) ਦੂਰੋਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਅਸ਼ਵਤ्थ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ, ਵਹਿਨਿ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 33

अत्रस्थो यः कुलायो म आसीच्छिशुसमन्वितः । संदग्धस्तत्प्रतापेन अहंकृच्छ्राद्विनिर्गतः

“ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਘੋਂਸਲਾ ਸੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਉਸ ਦੀ ਤਪਤ ਨਾਲ ਉਹ ਸੜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ।”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तैः सुरैः सर्वैः शमीगर्भः स तत्क्षणात् । वेष्टितः पावकोऽप्याशु शुकं शप्त्वा विनिर्गतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਪਾਵਕ ਵੀ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 35

अहं यस्मात्त्वया पाप देवानां संनिवेदितः । तस्माच्छुक न ते वाणी विस्पष्टा संभविष्यति

“ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਤੋਤੇ, ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।”

Verse 36

एवमुक्त्वा जातवेदा देवादर्शनवांछया । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवस्य परमेष्ठिनः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਤਵੇਦ ਅਗਨੀ, ਦੇਵ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ—ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇਵ ਦੇ ਧਾਮ—ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 37

जलाशयं सुगम्भीरं पूर्वोत्तरदिक्संस्थितम् । दृष्ट्वा तत्र प्रविष्टस्तु निभृतं च समाश्रितः

ਉੱਥੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇਕ ਅਤਿ ਗਹਿਰਾ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे तत्र मत्स्यकच्छपदर्दुराः । वह्निप्रतापनिर्दग्धा दृश्यंते शतशो मृताः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਏ ਅਤੇ ਮੇਡਕ—ਅਗਨੀ ਦੀ ਤਪਤ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਿਸ ਪਏ।

Verse 39

अथ चैकोऽर्धनिर्दग्ध आयुःशेषेण दर्दुरः । तस्माज्जलाद्विनिष्क्रांतो दृष्टो देवैश्च दूरतः

ਫਿਰ ਇਕ ਮੇਡਕ, ਅੱਧਾ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੇਵਲ ਆਯੁ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ, ਉਸ ਜਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ; ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 40

पृष्टश्च ब्रूहि चेद्भेक त्वया दृष्टो हुताशनः । तदर्थमिह संप्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: “ਦੱਸ, ਹੇ ਮੇਡਕ! ਕੀ ਤੂੰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ।”

Verse 41

भेक उवाच । अस्मिञ्जलाशये वह्निः सांप्रतं पर्यवस्थितः । तस्यैते जलमध्यस्था मृता भूरिजलोद्भवाः

ਭੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਲ-ਜਨਮੇ, ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਜੀਵ ਮਰ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 42

अस्माकं निधनं प्राप्तं कुटुम्बं सुरसत्तमाः । अहं कृच्छ्रेण निष्क्रांत एतस्माज्जलसंश्रयात्

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਕੁਟੁੰਬ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਜਲ-ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 43

तच्छ्रुत्वा ते सुराः सर्वे सर्वतस्तं जलाशयम् । वेष्टयित्वा स्थितास्तत्र वह्निर्भेकं शशाप ह

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਤਦ ਅਗਨੀ ਨੇ ਭੇਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 44

यस्माद्भेक त्वया मूढ देवेभ्योऽहं निवेदितः । तस्मात्त्वं भविता नूनं विजिह्वोऽत्र धरातले

“ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਮੂਰਖ ਭੇਕ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਭ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।”

Verse 45

एवमुक्त्वा ततः स्थानात्ततो वह्निर्विनिर्गतः । तावत्स ब्रह्मणा प्रोक्तः स्वयमेव महात्मना

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਗਨੀ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 46

भोभो वह्ने किमर्थं त्वं देवान्दृष्ट्वा प्रगच्छसि । त्वमाद्यश्चैव सर्वेषामेतेषां संस्थितो मुखम्

ਹੇ ਹੇ ਅਗਨੀਦੇਵ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਣੀ ਹੈਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ‘ਮੁਖ’ ਬਣ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈਂ।

Verse 47

त्वय्याहुतिर्हुता सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਯਦੇਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਯ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅੰਨ; ਅਤੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 48

तस्माद्धाता विधाता च त्वमेव जगतः स्थितः । संतुष्टे धार्यते विश्वं त्वयि रुष्टे विनंक्ष्यति

ਇਸ ਲਈ ਜਗਤ ਦਾ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਤੂੰ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਰੁੱਸ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਢਲਕਦਾ ਹੈ।

Verse 49

अग्निष्टोमादिका यज्ञास्त्वयि सर्वे प्रतिष्ठिताः । अथ सर्वाणि भूतानि जीवंति तव संश्रयात्

ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਸਭ ਯਜ੍ਞ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 50

त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि सर्वदा । तेनैवान्नं च पानं च जठरस्थं पचत्यलम

ਹੇ ਅਗਨੇ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈਂ। ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 51

तस्मात्कुरु प्रसादं त्वं सर्वेषां च दिवौकसाम् । कोपस्य कारणं ब्रूहि यतस्त्यक्त्वा प्रगच्छसि

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਲੋਕ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 52

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवस्य परमेष्ठिनः । प्रोवाच प्रणयात्कोपं कृत्वा नत्वा च पद्मजम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਆਡੰਬਰ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 53

अग्निरुवाच । अहं कोपं समाधाय शक्रस्योपरि पद्मज । प्रणष्टो जगदुत्सृज्य यस्मात्तत्कारणं शृणु

ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਮੈਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣ।

Verse 54

अनावृष्ट्या महेन्द्रस्य संजातश्चौषधीक्षयः । ततोऽस्म्यहं श्वमांसेन विश्वामित्रेण योजितः

ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਵਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 55

एतस्मात्कारणान्नष्टो न कामान्न च संभ्रमात् । अभक्ष्यभक्षणाद्भीतः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਇਸ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ—ਨਾ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਭ੍ਰਮ ਕਰਕੇ। ਅਭੱਖ ਦੇ ਭੱਖਣ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਸੀ; ਇਹੀ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 56

तच्छ्रुत्वा स चतुर्वक्त्रः शक्रमाह ततः परम् । युक्तमेव शिखी प्राह किमर्थं न च वर्षसि

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਅਗਨੀ ਨੇ ਯਥਾਰਥ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਵਰਖਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ?”

Verse 57

शक्र उवाच । ज्येष्ठं भ्रातरमुल्लंघ्य शंतनुः पृथिवीपतिः । पितृपैतामहे राज्ये स निविष्टः पितामह

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੰਤਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਪੈਤਾਮਹੀ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।”

Verse 58

एतस्मात्कारणाद्वृष्टिः संनिरुद्धा मया प्रभो । तद्ब्रूहि किं करोम्यद्य त्वं प्रमाणं पितामह

“ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।”

Verse 59

पितामह उवाच । तस्याक्रमस्य संप्राप्तं पापं तेन महीभुजा । उपभुक्तमवृष्ट्याद्य तस्माद्वृष्टिं कुरु द्रुतम्

ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਅੱਜ ਦੀ ਅਵਰਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਭੋਗ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਵਰਖਾ ਕਰਾ।”

Verse 60

मद्वाक्याद्याति नो नाशं यावदेतज्जगत्त्रयम् । अकालेनापि देवेन्द्र सस्याभावाद्बुभुक्षया

“ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ! ਅਕਾਲੀ ਦੇਰੀ ਵੀ, ਫਸਲ ਨਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 61

एतस्मिन्नंतरे शक्र आदिदेश त्वरान्वितः । पुष्करावर्तकान्मेघान्वृष्ट्यर्थं धरणीतले

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।

Verse 62

तेऽपि शक्रसमादेशात्समस्तधरणीतलम् । तत्क्षणात्पूरयामासुर्गर्जन्तो विद्युदन्विताः

ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰ ਗਏ—ਘਣਘੋਰ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 63

अथाब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा देवैः सार्धं हुताशनम् । अग्निहोत्रेषु विप्राणां प्रत्यक्षो भव पावक । सांप्रतं त्वं वरं मत्तः प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਾਵਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਵੋ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 64

अग्निरुवाच । अयं जलाशयः पुण्यो मन्नाम्ना पृथिवीतले । ख्यातिं यातु चतुर्वक्त्र वह्नितीर्थमिति स्मृतम्

ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ‘ਵਹ્નਿਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 65

अत्र यः प्रातरुत्थाय स्नात्वा श्रद्धा समन्वितः । अग्निसूक्तं जपित्वा च त्वां प्रपश्यति सादरम् । तस्य तुष्टिस्त्वया कार्या द्रुतं मद्वाक्यतः प्रभो

“ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।”

Verse 66

श्रीब्रह्मोवाच । अत्र यः प्रातरुत्थाय स्नात्वा वै वेदविद्द्विजः । अग्निसूक्तं जपित्वा च वीक्षयिष्यति मां ततः

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਤਹ ਉਠ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਗਨਿ-ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 67

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य सकलं लप्स्यते फलम् । अनेकजन्मजं पापं नाशमेष्यति पावक

ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਗੇ, ਹੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨਿ)।

Verse 68

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्विरराम पितामहः । पावकोऽपि च विप्राणामग्निहोत्रेषु संस्थितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨਿ) ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 69

एवं तत्र समुद्भूतं वह्नितीर्थं महाद्भुतम् । तत्र स्नातो नरः प्रातः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਮਹਾ ਅਦਭੁਤ ਵਹ્નਿਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਤਹ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

अग्निरुवाच ममातृप्तस्य लोकेश तावद्द्वादशवत्सरान् । क्षुत्पीडासंवृते मर्त्ये न प्राप्तं कुत्रचिद्धविः

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੇ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ—ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਹਵਿਸ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 71

भविष्यंति तथा यज्ञा कालेन महता विभो । संजातैः पशुभिर्भूयः सस्यादैरपरैर्भुवि

ਹੇ ਵਿਭੋ ਮਹਾਬਲੀ! ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਯੱਗ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਉਪਜ ਵੀ ਮੁੜ ਵਧੇਗੀ।

Verse 72

श्रीब्रह्मोवाच । अत्र ये ब्राह्मणाः केचिन्निवसंति हुताशन । वसोर्द्धाराप्रदानेन ते त्वां नक्तंदिनं सदा

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ)! ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਸੋਰਧਾਰਾ—ਘੀ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ—ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਦਿਨ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪਾਲਣਗੇ।

Verse 73

तर्पयिष्यंति सद्भक्त्या ततः पुष्टिमवाप्स्यसि । तेऽपि काम्यैर्मनोऽभीष्टैर्भविष्यंति समन्विताः

ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਗੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਨ-ਭਾਵਣੀਆਂ, ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 74

संक्रांति समये येषां वसोर्धाराप्रदायिनाम् । भविष्यति क्षुतं वह्ने हूयमाने तवानल

ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਵਸੋਰਧਾਰਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵਹਨੇ! ਤੇਰੇ ਅਨਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ‘ਕ੍ਸ਼ੁਤ’ ਨਾਮਕ ਚਿੰਨ੍ਹ/ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 75

तेषां पापं च यत्किंचिज्ज्ञानतोऽज्ञानतः कृतम् । तद्यास्यति क्षयं सर्वमाजन्ममरणांतिकम्

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ—ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 76

त्वयि तुष्टिं गते पश्चाद्भविष्यति महीपतिः । शिबिर्नाम सुविख्यात उशीनरसमुद्रवः

ਜਦ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਪਤਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਉਸ਼ੀਨਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ‘ਸ਼ਿਬਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 77

स कृत्वा श्रद्धया युक्तः सत्रं द्वादशवार्षिकम् । वसोर्द्धाराप्रदानेन वर्षं त्वां तर्पयिष्यति । कलशस्य च वक्त्रेणाविच्छिन्नेन दिवानिशम्

ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ ਵਸੋਰਧਾਰਾ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਕਲਸ਼ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਅਵਿਛਿੰਨ ਧਾਰਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 78

ततस्तुष्टिं परां प्राप्य परां पुष्टिमवाप्स्यसि । पूज्यमानो धरापृष्ठे सर्वैर्वेदविदां वरैः

ਤਦ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਬਲ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਵેદ-ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 79

अद्यप्रभृति यत्किंचित्कर्म चात्र भविष्यति । शांतिकं पौष्टिकं वापि वसोर्द्धारासमन्वितम् । संभविष्यति तत्सर्वं तव तृप्तिकरं परम्

ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਹੋਵੇ—ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਟਿਕ—ਜੇ ਉਹ ਵਸੋਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤਿਕਾਰਕ ਬਣੇਗਾ।

Verse 80

अपि यद्वैश्वदेवीयं कर्म किंचिद्द्विजन्मनाम् । वसोर्द्धाराविहीनं च निष्फलं संभविष्यति

ਦੁਇਜ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰਮ, ਜੇ ਵਸੋਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 81

यस्माद्भवति संपूर्णं कर्म यज्ञादिकं हि तत् । शांतिकं वैश्वदेवं च पूर्णाहुतिरिहोच्यते

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ ਲਈ ‘ਪੂਰਣਾਹੁਤੀ’—ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਹੁਤੀ—ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 82

यः सम्यक्छ्रद्धया युक्तो वसोर्द्धारां प्रदास्यति । स कामं मनसा ध्यातं समवाप्स्यति कृत्स्नशः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਸੋਰਧਾਰਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।