Adhyaya 89

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः । बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜਦੋਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਗਣ ਉੱਥੇ ਨਿੱਤ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।

Verse 2

तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे । छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਮਕ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਕੋਈ ਛੇਦ (ਕਮਜ਼ੋਰ ਥਾਂ) ਲੱਭਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् । विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛਿਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः । प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः

ਅੰਬਾਵ੍ਰਿੱਧਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬੋਲੇ।

Verse 6

ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः । युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਛਿਦ੍ਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ—ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਲਕ ਉਠਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले

ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਗਰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।

Verse 8

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता । हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਾ ਅੰਬਾ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 9

रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा । भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः

ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਾਮਾਤ ਨਾਲ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 10

इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा । सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित्

ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਸਦਾ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ; ਇਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣਾ।

Verse 11

या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः । सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚੰਚਲਤਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇਗੀ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰਿਗਾਲੀ (ਮਾਦਾ ਗਿਦੜੀ) ਵਜੋਂ ਜਨਮੇਗੀ।

Verse 12

देवता ऊचुः । अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति । पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਹਾਰ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 13

अम्बोवाच । अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः । पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः

ਅੰਬਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਯੋਗੀ—ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਚਿੰਤਕ—ਸਭ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ।

Verse 14

पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् । अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸ, ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ—ਜੋ ਅਮਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 15

ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः । परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके

ਫਿਰ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ—ਮੋਖ ਦਾਤਰੀਆਂ—ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 16

ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜ્ઞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ।

Verse 18

ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् । प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः

ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਮਦਿਰਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 19

तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः । पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः

ਸਾਰੇ ਯਜ્ઞਕਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਉਹ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਧੂਪ ਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ। ਯਜ್ಞਕਰਮਾਂ ਦਾ ਉੱਛੇਦ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 21

प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः । स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਦੋਕਤ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 22

देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ—ਅੰਬਾ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕ ਸੁਗੁਪਤ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।’

Verse 23

ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः । ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम्

‘ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।’

Verse 24

नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो

ਹੁਣ ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਕ ਕਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਭਾਗ ਬਿਨਾ ਸਾਡਾ ਪਤਨ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 25

तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः । प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਪਾਦੁਕਾ ਦਾ ‘ਖ਼ਸਾਰਾ’ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਜਨ ਫਿਰ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲੇ।

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी । जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਅੰਬਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ—ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਵੀ ਜਨਨੀ ਹੈ।

Verse 27

तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते । मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः

ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਸੰਖ਼ਯ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 28

परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः । युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते

ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੋ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੁਖਦ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 29

एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः । व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ—ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਕਰਨਿਕਾ ਸਮੇਤ।

Verse 30

तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् । द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत्

ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼ੁਭ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਨੋਕ ਜਿਤਨਾ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 31

तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः । श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा

ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਕੁਮਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਉਜਲੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।

Verse 32

अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् । किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਤੂੰ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।”

Verse 34

कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम् । यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु

ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਹੱਕ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣ ਕੇ—ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਆਹਾਰ-ਜੀਵਿਕਾ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ (ਮਾਤ੍ਰਾਂ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੇਠ ਨਿਸਚਿਤ ਰਹੇਗੀ।

Verse 35

कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः । ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि

ਤੂੰ ਵੀ ਕੁਮਾਰੀ-ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗੀ।

Verse 36

तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः । मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः

ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਸੰਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् । पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਮਾਰਗ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ।

Verse 38

ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् । प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान्

ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਛਤਰ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਯੋਗ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇਵ-ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।

Verse 39

कुमार्युवाच । त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः । कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਨ੍ਵਯ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੀਆਂ।”

Verse 40

कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् । एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

“ਜੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਕੌਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਪਾਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸੋ।”

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि । मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਸ-ਜਿਸ ਕੁਆਰੀ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਯਥਾਵਤ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਭਾਵ ਵਾਲੀ—ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਆਤਮ-ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ—ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”

Verse 42

एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः । तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵੀ—ਸਭ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਵਾਂਗ—ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ।”

Verse 43

ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् । पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा

ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਗੁਹਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਜੋ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਥਾਨ੍ਯਾਇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 44

सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਆਤਮਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ-ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके । पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਸ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 46

वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च । मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ।

Verse 47

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਅੰਬਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 48

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः । तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम्

ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ—ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ “ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਪਾਵਨ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਉਣਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।