Adhyaya 87

Verse 1

सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विप्रेन्द्राः सोमस्यायतनं शुभम् । यस्यापि दर्शनादेव मुच्यते पातकैर्नरः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਥੇ ਸੋਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਆਯਤਨ (ਧਾਮ) ਵੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

सोमवारे तु संप्राप्ते सोमस्य ग्रहणे नरः । यस्तं पश्यति पापोऽपि नरकं न स पश्यति

ਜਦੋਂ ਸੋਮਵਾਰ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰ) ਦਾ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । सर्वेषामेव देवानां दृश्यंतेऽत्र समाश्रयाः । अत्र चंद्रस्य चैवैकः कथं जातः समाश्रयः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਧਾਮ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਚੰਦਰ ਦਾ ਇਹ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਸ਼੍ਰਯ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?

Verse 4

एतन्नः सूतपुत्रातिचित्रं मनसि वर्तते । तस्माद्वद महाभाग सर्वं त्वं वेत्स्यशेषतः

ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਵਜੋਂ ਵੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ—ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 5

सूत उवाच । एनज्जगद्द्विजश्रेष्ठाः सर्वं सोममयं स्मृतम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते तस्मिंस्त्रैलोक्यं स्यात्प्रतिष्ठितम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੋਮ-ਮਯ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 6

एताश्चौषधयः सर्वाः सस्याद्याश्चेह भूतले । सर्वाः सोममयास्ताश्च याभिर्जीवंति जंतवः

ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਫਸਲਾਂ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਸੋਮ-ਮਯ ਹੀ ਹਨ।

Verse 7

तस्माद्ब्रह्मादयो देवाः सोमं प्राप्य क्रमाद्द्विजाः । तृप्तिं यांति परां हृष्टा यतस्तस्माद्वरोऽत्र सः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਠਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।

Verse 8

अग्निष्टोमादयो यज्ञास्तथा सोमे प्रतिष्ठिताः । तस्य पानाद्यतस्तृप्तिं तत्र यांति द्विजोत्तमाः

ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਉਥੇ (ਸੋਮ ਕੋਲ) ਉਸ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

एतस्मात्कारणात्सोमः सर्वेषामधिकः स्मृतः । देवानां दानवानां च स हि पूज्यतमः स्मृतः

ਇਸ ਕਾਰਣ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

यथान्येषां सुरेन्द्राणां हर्म्याणि धरणीतले । क्रियन्ते रात्रिनाथस्य तद्वत्कुर्वंति मानवाः

ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਇੰਦਰਾਂ ਲਈ ਮਹਲ-ਸਮਾਨ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਥ (ਚੰਦਰਮਾ) ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

यैर्येर्नरैर्निशेशस्य प्रासादो विहितः क्षितौ । तेते मुक्तिपदं प्राप्ताः कृत्वाऽथ शुभसंचयम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ (ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਥ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੁਭ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸੰਚੈ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

यन्महेश्वरहर्म्याणां सहस्रेण भवेच्छुभम् । तदेके नैव चंद्रस्य प्राप्नुवंति शुभं नराः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਲ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਚੰਦਰ ਦੇ ਲਈ (ਮੰਦਰ ਬਣਾਕੇ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

अथ चन्द्रोत्थहर्म्यस्य माहात्म्यं तद्द्विजोत्तमाः । ज्ञात्वा ब्रह्मादयो देवा भयसंत्रस्तमानसाः । तद्विघ्नार्थमिदं प्रोचुर्मेरुमूर्धानमाश्रिताः

ਫਿਰ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਇਸ ਚੰਦਰ-ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਬੋਲੀ।

Verse 14

सौम्यर्क्षे सोमवारेण सौम्ये मासि च संस्थिते । तिथौ च सोमदेवत्ये प्राप्ते सोमग्रहे तथा । सकारैः पंचभिर्युक्ते काले सोमस्य मंदिरम्

ਜਦ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਸੋਮਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਸੋਮਦੇਵਤਾ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਸੋਮਗ੍ਰਹ ਵੀ ਉੱਚ ਹੋਵੇ—ਪੰਜ ‘ਸ’ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 15

य एकाहेन संपाद्य प्रासादं स्थापयिष्यति । चंद्रं स सर्वदेवोत्थहर्म्यस्याप्नोति सत्फलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਚੰਦਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਤਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 16

सहस्रगुणितं सम्यक्छ्रद्धापूतेन चेतसा । अन्यथा यस्तु चंद्रस्य प्रासादं प्रकरिष्यति

ਜੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੇ...

Verse 17

वंशोच्छेदं समासाद्य नरकं स प्रयास्यति । एतस्मात्कारणाद्भीता न कुर्वंति नरा भुवि

ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 18

प्रासादं रात्रिनाथस्य सुपुण्यमपि सद्द्विजाः । य एष रात्रिनाथस्य क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितः

ਹੇ ਸਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਰਾਤ੍ਰਿਨਾਥ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਤ੍ਰਿਨਾਥ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 19

प्रासादस्त्वंबरीषेण भूभुजा स विनिर्मितः । कथंचित्समयं प्राप्य यथोक्तं शास्त्रचिंतकैः

ਉਹ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ। ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।

Verse 20

तस्यैवोत्तरदिग्भागे द्वितीयोऽन्यः प्रतिष्ठितः । चन्द्रमा धंधुमारेण तद्वत्सोऽपि प्रतिष्ठितः

ਉਸੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਧੰਧੁਮਾਰ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 21

ततश्च तौ महीपालौ तत्प्रभावादुभौ द्विजाः । गतौ च परमां सिद्धिं जन्ममृत्युविवर्जिताम्

ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ—ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 22

प्रासादोऽन्यस्तृतीयस्तु क्षेत्रे प्राभासिके तथा । इक्ष्वाकुणा नरेंद्रेण श्रद्धायुक्तेन निर्मितः

ਇਸੇ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਨਰੇਂਦਰ ਨੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 23

प्रासादत्रयमेतद्धि मुक्त्वात्र धरणीतले । अपरो नास्ति चन्द्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम् । एकोऽस्ति नर्मदातीरे पुण्ये रेवोरिसंगमे

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚੰਦਰ ਦੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਮੰਦਰ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਪੁੰਨਮਈ ਰੇਵਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं चन्द्रमाहात्म्यमुत्तमम् । पठतां शृण्वतां चापि सर्वपातकनाशनम्

ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਦਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 87

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठेनागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहत्म्ये सोमप्रासादमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਸੋਮ-ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਅਠਾਸੀਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਤਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।