Adhyaya 85

Verse 1

ऋषय ऊचुः । माधव्याः पद्मया दत्तो यः शापस्तस्य यत्फलम् । परिणामोद्भवं सर्वं श्रुतमस्माभिरद्य तत्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਧਵੀ ਉੱਤੇ ਪਦਮਾ ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਾ ਪਰਿਣਾਮ-ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 2

तेन यत्कमला शप्ता ब्राह्मणेन महात्मना । सा कथं गज वक्त्राऽथ पुनर्जाता शुभानना

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਕਮਲਾ ਸ਼ਪਤ ਹੋਈ; ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗਜ-ਮੁਖੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੀ?

Verse 3

सूत उवाच । शापेन तस्य विप्रस्य तत्क्षणादेव सा द्विजाः । गजवक्त्रा समुत्पन्ना महाविस्मयकारिणी

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਗਜ-ਮੁਖੀ ਹੋ ਗਈ—ਇਹ ਘਟਨਾ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 4

सा प्रोक्ता हरिणा तिष्ठ किञ्चित्कालांतरे शुभे । अनेनैव तु रूपेण यावत्स्याद्द्वापरक्षयः

ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਤੱਕ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੁ, ਜਦ ਤੱਕ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।’

Verse 5

ततोऽहं मेदिनीपृष्ठे ह्यवतीर्य समुद्रजे । तपः शक्त्या करिष्यामि भूयस्त्वां तु शुभाननाम्

‘ਫਿਰ, ਹੇ ਸਮੁਦ੍ਰ-ਜਾਤੇ! ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 6

अवज्ञायाथ सा तस्य तद्वाक्यं शार्ङ्गधन्विनः । शुभास्यत्वकृते तेपे तपस्तीव्रं सुहर्षिता

ਪਰ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨਵੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖਤਾ ਲਈ ਤੀਖਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समासाद्य त्रिकालं स्नानमाचरत् । ब्रह्माणं तोषयामास दिवारात्रिमतंद्रिता

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਸਨਾਨ ਦਾ ਅਚਰਨ ਕੀਤਾ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਟੱਲ ਰਹਿ ਕੇ ਭਗਤੀਮਈ ਵਰਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

तामुवाच ततो ब्रह्मा वर्षांते तुष्टिमागतः । वरं प्रार्थय तुष्टोऽहं तव केशववल्लभे

ਤਦੋਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗੋ; ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।”

Verse 9

लक्ष्मीरुवाच । गजास्याहं कृता देव शापं दत्त्वा सुदारुणम् । ब्राह्मणेन सुक्रुद्धेन कस्मिश्चित्कारणांतरे

ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਗਜਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ।”

Verse 10

तस्मात्तद्रूपिणीं भूयो मां कुरुष्व पितामह । यदि मे तुष्टिमापन्नो नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿਓ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ।”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । भविष्यति शुभं वक्त्रं मत्प्रसादादसंशयम् । तव भद्रे विशेषेण तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ।”

Verse 12

महत्त्वं ते मया दत्तमद्यप्रभृति शोभने । महालक्ष्मीति ते नाम तस्मादत्र भविष्यति

ਹੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨੀ! ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹੱਤਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ’ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 13

गजवक्त्रां नरो यस्त्वां पूजयिष्यति भक्तितः । स गजाधिपतिर्भूपो भविष्यति च भूतले

ਹੇ ਗਜਵਦਨਾ! ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ—ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਬਣੇਗਾ।

Verse 14

द्वितीयादिवसे यस्त्वां महालक्ष्मीरिति ब्रुवन् । श्रीसूक्तेन सुभक्त्याऽथ देवि संपूजयिष्यति

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ‘ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਸੂਕਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਯਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 15

सप्तजन्मांतराण्येव न भविष्यति सोऽधनः । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਦੇ ਧਨਹੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

साऽपि हृष्टा गता देवी यत्र तिष्ठति केशवः

ਉਹ ਦੇਵੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।