Adhyaya 84

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं देवदेवेन विष्णुना । माधवीं भगिनीं प्राप्य जन्मांतरमुपस्थिताम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ—ਮਾਧਵੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ...

Verse 2

अश्ववक्त्रां करिष्यामि तपसा सुशुभाननाम् । सा कथं विहिता तेन तपस्तप्तं तथा कथम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

“ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਅਸ਼੍ਵ-ਮੁਖੀ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ”—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਪ ਕਿਵੇਂ ਤਪਿਆ ਗਿਆ? ਸਾਰਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।

Verse 3

सूत उवाच । नारदस्य समाकर्ण्य तं सन्देशं सुरोद्भवम् । गत्वा विष्णुः सुरैः सार्द्धं प्रचक्रे मंत्रनिश्चयम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਰਦ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਉਹ ਦੇਵ-ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗਏ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਤ੍ਰਣਾ (ਯੋਜਨਾ) ਤੈਅ ਕੀਤੀ।

Verse 4

भारावतरणार्थाय दानवानां वधाय च । वसुदेवगृहे श्रीमान्द्वापरांते ततो हरिः

ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਰਿ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ (ਅਵਤਾਰ ਰੂਪ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 5

देवक्या जठरे देवः संजातो दैत्यदर्पहा । तथान्या रोहिणीनाम भार्या तस्य च याऽभवत्

ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਹਿਣੀ ਸੀ।

Verse 6

तस्यां जज्ञे हलीनाम बलभद्रः प्रतापवान् । तृतीया सुप्रभानाम वसुदेवप्रिया च या

ਉਸ (ਰੋਹਿਣੀ) ਵਿੱਚ ਹਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਬਲਭਦ੍ਰ ਜਨਮੇ। ਤੀਜੀ (ਪਤਨੀ) ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ।

Verse 7

तस्यां सा माधवी जज्ञे अश्ववक्त्रस्वरूपधृक् । तां दृष्ट्वा विकृताकारां सुतां जातां च सुप्रभा । वासुदेवसमायुक्ता विषादं परमं गता

ਉਸ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਮਾਧਵੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਅਸ਼੍ਵ-ਮੁਖ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਗੜੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਜਨਮੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਘੋਰ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।

Verse 8

अथ ते यादवाः सर्वे कृतशान्तिकपौष्टिकाः । स्वस्तिस्वस्तीति संत्रस्ताः प्रोचुर्भूयात्कुलेऽत्र नः

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ‘ਸਵਸਤੀ, ਸਵਸਤੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਬੋਲੇ—‘ਸਾਡੇ ਇਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।’

Verse 9

एवं सा यौवनोपेता तथा दुःखसमन्विता । न कश्चिद्वरयामास वाजिवक्त्रां विलोक्य ताम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਾਜੀ-ਮੁਖੀ (ਘੋੜੇ-ਮੁਖ) ਸੂਰਤ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਣ ਲਈ ਨਾ ਚੁਣਿਆ।

Verse 10

ततश्च भगवान्विष्णुर्ज्ञात्वा तां भगिनीं तथा । मातरं पितरं चैव तथा दुःखसमन्वितौ

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਭੈਣ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, (ਉਪਾਯ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ)।

Verse 11

तामादाय गतस्तूर्णं बलदेवसमन्वितः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तपस्तप्तुं ततः परम्

ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਬਲਦੇਵ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇ।

Verse 12

ब्रह्माणं तोषयामास सम्यग्यज्ञपरायणः । व्रतैश्च विविधैर्दानैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः

ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਜ੍ਞ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ—ਨਾਨਾ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਭਿੰਨ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ-ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ।

Verse 13

ततस्तुष्टिं गतो ब्रह्मा वर्षांते तस्य शार्ङ्गिणः । उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

ਫਿਰ ਵਰਖਾ-ਰਿਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 14

विष्णुरुवाच । एषा मे भगिनी देव जाताऽश्ववदना किल । तव प्रसादात्सद्वक्त्रा भूयादेतन्ममेप्सितम्

ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।”

Verse 15

श्रीब्रह्मोवाच । एषा शुभानना साध्वी मत्प्रसादाद्भविष्यति । सुभद्रा नाम विख्याता वीरसूः पतिवल्लभा

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਧਵੀ ਸੁਭ-ਮੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ‘ਸੁਭਦ੍ਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏਗੀ—ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ।”

Verse 16

एतद्रूपां पुमान्योऽत्र पूजयिष्यति भक्तितः । एतां विष्णो त्वया सार्धं तथानेन च सीरिणा

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਹਲਧਾਰੀ (ਬਲਰਾਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ…

Verse 17

द्वादश्यां माघमासस्य गंधपुष्पानुलेपनैः । सोऽप्यवाप्स्यति यच्चित्ते वर्तते नात्र संशयः

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਜੋ ਭਗਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

या नारी पतिना त्यक्ता वंध्या वा भक्तिसंयुता । तृतीयादिवसे चैतां पूजयिष्यति केशव

ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਉਹ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 19

भविष्यति सुपुत्राढ्या सुभगा सा सुखान्विता । ऐश्वर्यसहिता नित्यं सर्वैः समुदिता गुणैः

ਉਹ ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧਨਵਾਨ, ਸੁਭਾਗੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਨਿੱਤ ਹੀ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਹੇਗੀ।

Verse 20

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम् । वासुदेवोऽपि हृष्टात्मा ययौ द्वारवतीं पुरीम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 21

तामादाय विशालाक्षीं चंद्रबिंबसमाननाम् । बलदेवसमायुक्तो ह्यनुज्ञाप्य पिताम हम्

ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਬਿੰਬ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ—ਬਲਦੇਵ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ…

Verse 22

सूत उवाच । एवं सा माधवी विप्राः सुभगारूपमास्थिता । अवतीर्णा धरापृष्ठे लक्ष्मीशापप्रपीडिता

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਮਾਧਵੀ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿਠ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋਈ।

Verse 23

उपयेमे सुतः पांडोर्यां पार्थश्चारुहासिनीम् । जज्ञे तस्याः सुतो वीरोऽभिमन्युरिति विश्रुतः

ਪਾਂਡੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ, ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं माधबीजन्मसम्भवम् । सुपर्णाख्यस्य देवस्य कथासंगाद्द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸੁਪਰਨ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਧਵੀ ਦੇ ਜਨਮ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗਾਥਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 25

यश्चैतत्पठते मर्त्यो भक्त्या युक्तः शृणोति वा । मुच्यते स नरः पापात्तद्दिनैकसमुद्भवात्

ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤ੍ਯ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਤਪੰਨ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।