Adhyaya 83

Verse 1

सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । अहं वः कीर्तयिष्यामि पुराणे यदुदाहृतम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 2

वेणुर्नाम महीपालः पुरासीत्सूर्यवंशजः । सदैव पापसंयुक्तो दुर्मेधाः कामपीडितः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਣੁ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੀਪਾਲ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਸੀ।

Verse 3

शासनानि प्रदत्तानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अन्यैः पार्थिवशार्दूलैस्तेन तानि हृतान्यलम्

ਹੋਰ ਸਿੰਘ-ਸਮ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਰਾਜ-ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੜਪ ਲਿਆ।

Verse 4

विध्वंसिताः स्त्रियो नैका विधवाश्च विशेषतः

ਅਨੇਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਆਨਾਸ ਹੋਇਆ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ।

Verse 5

देवताराधनं पूजां कर्तुं नैव ददाति सः । न च यज्ञं न होमं च स्वाध्यायं न च पापकृत्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਨਾ ਯਜ્ઞ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੋਮ, ਨਾ ਹੀ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 6

प्रोवाचाथ जनान्सर्वान्मां पूजयत सर्वदा । न मामभ्यधिकोऽन्योऽस्ति देवो वा ब्राह्मणोऽपि वा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।”

Verse 7

मया तुष्टेन सर्वेषां संपत्स्यति हृदि स्थितम् । इह लोकेष्वसंदिग्धं शुभं वा यदि वाऽशुभम्

ਜੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ।

Verse 9

तेन शस्त्रविहीनानां विश्वस्तानां वधः कृतः । संत्यक्ताः शरणं प्राप्ताः पुरुषा भयविह्वलाः

ਉਸ ਨੇ ਨਿਹੱਥੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਕਰਵਾਇਆ; ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ, ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 10

अचौराः प्रगृहीताश्च चौराः संरक्षिताः सदा । साधवः क्लेशिता नित्यं तेषां संहरता धनम्

ਬੇਦੋਸ਼ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਚੋਰ ਸਦਾ ਬਚਾਏ ਜਾਂਦੇ; ਧਨ ਹੜਪ ਕੇ ਸਾਧੂ-ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਨਿੱਤ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 11

न कृतं च व्रतं तेन श्रद्धापूतेन चेतसा । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यश्च न च यष्टं कदाचन

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ।

Verse 12

एवं तस्य नरेन्द्रस्य पापासक्तस्य नित्यशः । कुष्ठव्याधिरभूदुग्रो वंशोच्छेदश्च सद्द्विजाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਲੀਨ ਉਸ ਨਰੇਂਦਰ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਕੋੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਸੱਜਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਛਿੰਨ ਗਿਆ।

Verse 13

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं पुत्रपौत्रविवर्जितम् । दायादाः सहसोपेता राज्यं जह्रुस्ततः परम्

ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਦਾਇਾਦ ਤੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਰੰਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜ ਛੀਨ ਲੈ ਗਏ।

Verse 14

तं च निर्वासयामासुस्तस्माद्देशात्पदातिकम् । एकाकिनं परित्यक्तं सर्वैरपि सुहृद्गणैः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਇਕੱਲਾ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ।

Verse 15

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तस्तेन पापेन कर्मणा । कलत्रैरपि चात्मीयैः स्मृत्वा पूर्वविचेष्टितम्

ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ; ਪੂਰਵ ਦੇ ਕੁਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਗੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ।

Verse 16

एकाकी भ्रममाणोऽथ सोऽपि कष्टवशं गतः । क्षुत्तृष्णासुपरिश्रांतः क्षेत्रेऽत्रैव समागतः

ਫਿਰ ਇਕੱਲਾ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸੀ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 17

ततः प्रासादमासाद्य सुपर्णाख्यसमुद्भवम् । यावत्प्राप्तः परित्यक्तस्ताव त्प्राणैरुपोषितः

ਤਦ ਉਹ ਸੁਪਰਨਾਖਿਆ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਥੇ ਤਕ ਜੀਵਨ-ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ, ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਜਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਗਿਆ।

Verse 18

ततो दिव्यवपुर्भूत्वाविमानवरमाश्रितः । जगामशिवलोकं स दुर्लभं धार्मिकैरपि

ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 19

सेव्यमानोप्सरोभिश्च स्तूयमानश्च किन्नरैः । गीयमानश्च गन्धर्वैः शिवपार्श्वे व्यवस्थितः

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 20

अथ तं संनिधौ दृष्ट्वा गौरी पप्रच्छ सादरम् । कोऽयं देव समायातः सुकृती तव मन्दिरे । अनेन किं कृतं कर्म यत्प्राप्तोऽत्र विभूतिधृक्

ਤਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਕੌਣ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਸ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਭੂਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?”

Verse 21

श्रीभगवानुवाच । एष पापसमाचारः सदाऽसीत्पृथिवीपतिः । वेणुसंज्ञो धरापृष्ठे कुष्ठव्याधिसमाकुलः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵੇਣੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ।”

Verse 22

स संत्यक्तो निजैर्दारैः शत्रुवर्गेण धर्षितः । भ्रममाणः समायातः सुपर्णाख्यस्य मन्दिरे

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ; ਭਟਕਦਾ-ਭਟਕਦਾ ਆਖ਼ਿਰ ਸੁਪਰਨਾਖ੍ਯਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 23

उपवासपरिश्रांतः सांनिध्यं मम यत्र च । सर्वप्राणैः परित्यक्तस्तस्मिन्नायतने शुभे

ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਸਾਂਨਿਧਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ—ਸਾਰੇ ਸ਼ਵਾਸ ਨਿਕਲ ਗਏ।

Verse 24

तत्प्रभावादिह प्राप्तः सत्यमेतन्म योदितम् । अन्योऽप्यनशनं कृत्वा प्राणान्यस्तत्र संत्यजेत्

ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਨਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

स सर्वाभ्यधिकां भूतिं प्राप्नुयाद्वरवर्णिनि । यानेतान्वीक्षसे देवि गणान्मे पार्श्वसंस्थितान्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ।

Verse 26

एतैस्तत्र कृतं सर्वैर्देवि प्रायोपवेशनम् । अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रासादे तत्र निर्मुक्ताः प्राणैर्यांति ममांतिकम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ—ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ—ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੀੜੇ-ਪਤੰਗੇ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ, ਜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਣ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਾਂਨਿਧ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पार्वती वाक्यं प्रोक्तं देवेन शम्भुना । विस्मयाविष्टहृदया साधु साध्विति साऽब्रवीत्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 28

ततःप्रभृति लोकेऽत्र पुरुषा मुक्तिमिच्छवः । दूरतोऽपि समभ्येत्य स्वान्प्राणांस्तत्र तत्यजुः

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਸਨ।

Verse 29

प्रायोपवेशनं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । गच्छन्ति च परां सिद्धिमपि पापपरायणाः

ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । सुपर्णाख्यस्य माहात्म्यं यन्मया स्वपितुः श्रुतम्

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਸੁਪਰਨਾਖ੍ਯ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।

Verse 83

इति श्रीस्कन्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सुपर्णाख्यमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਸੁਪਰਨਾਖ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਅੱਸੀ-ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।