Adhyaya 78

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । ब्रह्मणा कतमे स्थाने तत्र सूत कृतं तपः । वालखिल्यैश्च तैः सर्वैर्मुनिभिः शंसितव्रतैः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ, ਉਸ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ?

Verse 2

सूत उवाच । तस्या वायव्यदिग्भागे हरवेद्या द्विजोत्तमाः । सम्यक्छ्रद्धाप्रयत्नेन ब्रह्मणा विहितं तपः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸ ਹਰਵੇਦੀ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਨਾਲ ਤਪ ਆਚਰਿਆ।

Verse 3

पश्चिमे वालखिल्यैश्च जपस्नानपरायणैः । तत्राश्चर्यमभूद्यद्वै पूर्वं ब्राह्मण सत्तमाः । आश्रमे चतुरास्यस्य तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰ-ਜਪ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਾਸ੍ਯ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

तत्र दुश्चारिणी काचिद्रात्रौ ब्राह्मणवंशजा । देवदत्तं समासाद्य वल्लभं रमते सदा

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਦੀ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਕੁਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇਵਦੱਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 5

अज्ञाता पतिना मात्रा तथान्यैरपि बांधवैः । कृष्णपक्षं समासाद्य विजने हृष्टमानसा

ਪਤੀ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ (ਅੰਧੇਰੇ ਪਖਵਾਡੇ) ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य दृष्टा सा केनचि द्द्विजाः । तत्रस्था जारसंयुक्ता स्वभर्तुश्च निवेदिता

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਯਾਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਦੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸੀ।

Verse 7

अथासौ कोपसंयुक्तस्तस्या भर्ता सुनिष्ठुरैः । वाक्यैस्तां गर्हयामास प्रहारैश्चाप्य ताडयत्

ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰ-ਪੀਟ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਡ਼ਿਆ।

Verse 8

अथ सा धार्ष्ट्यमासाद्य स्त्रीस्वभावं समाश्रिता । प्रोवाच बाष्पपूर्णाक्षी दीनांजलिपुटा स्थिता

ਤਦ ਉਹ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਖੜੀ ਰਹੀ; ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦਿਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।

Verse 9

किं मां दुर्जनवाक्येन त्वं ताडयसि निष्ठुरैः । प्रहारैर्दोषनिर्मुक्तां त्वत्पादप्रणतां विभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹਾਂ।

Verse 10

अहं त्वां शपथं कृत्वा भक्षयित्वाऽथ वा विषम् । प्रविश्य हव्यवाहं वा करिष्ये प्रत्ययान्वितम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਪਥ ਲਵਾਂਗੀ—ਚਾਹੇ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂ, ਜਾਂ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।

Verse 11

अथ तां ब्राह्मणः प्राह यदि त्वं पापवर्जिता । पुरतो देवविप्राणां कुरु दिव्यग्रहं स्वयम्

ਤਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ-ਪਰਖ ਕਰ।”

Verse 12

सा तथेति प्रतिज्ञाय साहसेन समन्विता । दिव्यग्रहं ततश्चक्रे यथोक्तविधिना सती

ਉਸ ਨੇ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ; ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸਤੀ ਨੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ-ਪਰਖ ਕਰ ਲਈ।

Verse 13

शुद्धिं च प्राप्ता सर्वेषां बन्धूनां च द्विजन्मनाम् । पुरतश्च गुरूणां च देवानामपि पापकृत्

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧੂਆਂ, ਦਵਿਜਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੀ—ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਣ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे तस्याः साधुवादो महानभूत् । धिक्छब्दश्च तथा पत्युः सर्वैर्दत्तः सुगर्हितः

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਾਧੁਵਾਦ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵੀ ਤਿੱਖਾ ਧਿਕਕਾਰ-ਨਾਦ ਕੀਤਾ—“ਧਿੱਗ!”—ਉਸ ਨੂੰ ਘੋਰ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ।

Verse 15

अहो पापसमाचारो दुष्टोऽयं ब्राह्मणाधमः । अपापां धर्मपत्नीं यो मिथ्यादोषेणयोजयेत्

“ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਪਾਪੀ ਵਰਤਾਵ! ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਚ, ਜੋ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਨਿਰਪਾਪ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 16

एवं स निन्द्यमानस्तु सर्वलोकैर्द्विजोत्तमाः । कोपं चक्रे ततो वह्निं समुद्दिश्य सदुःखितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਰੋਹ ਮੋੜ ਬੈਠਾ।

Verse 17

शापं दातुं मतिं चक्रे ततो वह्नेः सुदुःखितः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं निन्दमानः पुनःपुनः

ਫਿਰ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 18

मया स्वयं प्रदृष्टेयं जारेण सह संगता । त्वया वह्ने सुपापेयं न कस्माद्भस्मसात्कृता

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਰ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਅਗਨੀ! ਇਹ ਮਹਾਂ ਪਾਪਣੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਿਉਂ ਭਸਮ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ?

Verse 19

तस्मात्त्वां पापकर्माणमसत्यपक्षपातिनम् । असंदिग्धं शपिष्यामि रौद्रशापेन सांप्रतम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਪਕਰਮੀ, ਝੂਠ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਰੌਦ੍ਰ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 20

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संक्रुद्धस्य द्विजन्मनः । सप्तार्चिर्भयसंत्रस्तः कृतांजलिरुवाच तम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਪਤਾਰਚਿਸ (ਅਗਨੀ) ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 21

अग्निरुवाच । नैष दोषो मम ब्रह्मन्यन्न दग्धा तव प्रिया । कृतागसाऽपि मे वाक्यं शृणुष्वात्र स्फुटेरितम्

ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾ ਸੜੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਬਚਨ ਸੁਣ।

Verse 22

अनया परकांतेन कृतः सह समागमः । चिरं कालं द्विज श्रेष्ठ त्वया ज्ञाताद्य वासरे

ਇਸ ਨੇ ਪਰਾਏ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।

Verse 23

परं यस्माद्विशुद्धैषा मया दग्धा न सा द्विज । कारणं तच्च ते वच्मि शृणुष्वैकमनाः स्थितः

ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ।

Verse 24

यत्रानया कृतः संगः परकांतेन वै द्विज । तस्मिन्नायतने ब्रह्मा रुद्रशीर्षो व्यवस्थितः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਰਾਏ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕੱਟੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼) ਸਮੇਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 25

तत्र कृत्वा रतं चित्रं परकांतसमं तदा । पश्यति स्म ततो रुद्रं ब्रह्ममस्तकसंस्थितम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਾਏ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਰਗੀ ਅਜੀਬ ਰਤੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 26

ततः प्रक्षालयत्यंगं कुण्डे तत्राग्रतः स्थिते । कृतपापापि तेनैषा शुद्धिं याति शुचिस्मिता

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਗ ਧੋਇਆ। ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ—ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਵਾਲੀ।

Verse 27

अत्र पूर्वं विपाप्माऽभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । सतीवक्त्रं समालोक्य कामार्तोऽपि स पापकृत्

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਪਾਪ-ਦਾਗ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਤੀ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਾਮ-ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 28

तस्मान्नास्त्यत्र मे दोषः स्वल्पोऽपि द्विजसत्तम । रुद्रशीर्षप्रभावोऽयं तस्य कुण्डोदकस्य च

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ।

Verse 29

तस्मादेनां समादाय संशुद्धां पापवर्जिताम् । गृहं गच्छ द्विजश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयो दितम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ—ਹੁਣ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ; ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । या मया सहसा दृष्टा स्वयमेव हुताशन । परकांतेन तां नाद्य शुद्धामपि गृहं नये

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਏ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ—ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ—ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 31

इत्युक्त्वा च द्विजश्रेष्ठस्तां त्यक्त्वापि शुचिव्रतः । जगाम स्वगृहं पश्चात्तथा जग्मुर्जना गृहान्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 32

सापि तेन परित्यक्ता पतिना हृष्टमानसा । ज्ञात्वा तत्तीर्थमाहात्म्यं वैश्वानरमुखेरितम्

ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਗਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ (ਅਗਨੀ) ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 33

तेनैव परकांतेन विशेषेण रतिक्रियाम् । तस्मिन्नायतने चक्रे कुण्डे तोयावगाहनम्

ਉਸੇ ਪਰ-ਕਾਂਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਨਾਲ ਰਤੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਫਿਰ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਡ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ (ਸਨਾਨ) ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 34

अथान्ये परलोकस्य भीत्याऽतीव व्यवस्थिताः । विमुखाः परदारेषु नार्यश्चापि पतिव्रताः

ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਯਮਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਪਤੀ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀਆਂ।

Verse 35

दूरतोऽपि समभ्येत्य ते सर्वे तत्र मंदिरे । रुद्रशीर्षाभिधानं च प्रचक्रुः सुरतोत्सवम्

ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਆ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ‘ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼’ ਨਾਮਕ ਸੁਰਤ-ਉਤਸਵ, ਆਨੰਦਮਈ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਮਨਾਇਆ।

Verse 36

निमज्जंति ततः कुण्डे तस्मिन्पातकनाशने । भवंति पापनिर्मुक्ता रुद्रशीर्षावलोकनात्

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਮੱਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे नष्टो धर्मः पत्नीसमुद्भवः । पुरुषाणां ततः स्त्रीणां निजकांतासमुद्भवः

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਪਤਨੀ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯਾ/ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਵੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 38

यो यां पश्यति रूपाढ्यां नारीमपि कुलोद्भवाम् । स तत्रानीय संहृष्टो भजते द्विजसत्तमाः

ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਕੁਲਜਾਤ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 39

तथा नारी सुरूपाढ्यं यं पश्यति नरं क्वचित् । सापि तत्र समानीय कुरुते सुरतोत्सवम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਕਿਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਰਸ ਦੇ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 40

लिप्यते न च पापेन कथंचित्तकृतेन च । नरो वा यदि वा नारी तत्तीर्थस्य प्रभावतः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਦੁਰਕਰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਨ ਪੁਰਖ ਨ ਨਾਰੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र राजा विदूरथः । आनर्त्तविषये जज्ञे वार्धक्यं च क्रमाद्ययौ

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਵਿਦੂਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 42

तस्य भार्याऽभवत्तन्वी तरुणी वररूपधृक् । पश्चिमे वयसि प्राप्ते प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਕਮਲ ਦੇਹ ਵਾਲੀ, ਯੁਵਤੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 43

न तस्याः स जराग्रस्तश्चित्ते वसति पार्थिवः । तस्मिंस्तीर्थे समागत्य वांछितं रमते नरः

ਉਹ ਬੁੱਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

पार्थिवोऽपि परिज्ञाय तस्यास्तच्च विचेष्टितम् । कोपाविष्टस्ततो गत्वा तस्मिन्क्षेत्रे सुशोभने

ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 45

तत्कुण्डं पूरयामास ततः पांशूत्करैर्द्रुतम् । बभंज तं च प्रासादं ततः प्रोवाच दारुणम्

ਉਸ ਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੰਡ ਤੁਰੰਤ ਭਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਨੂੰ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਦ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 46

यश्चैतत्पूरितं कुण्डं पांशुना निखनिष्यति । प्रासादं च पुनश्चैनं करिष्यति पुनर्नवम्

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਗਾੜ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਕੇ ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਕਰ ਦੇਵੇ—

Verse 47

परदारकृतं पापं तस्य संपत्स्यतेऽखिलम् । यदत्र प्रकरिष्यंति मानवाः काममोहिताः

ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਵੇਗਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰਨਗੇ।

Verse 48

सूत उवाच । एवं स पार्थिवः प्रोच्य तामादाय ततः प्रियाम् । जगाम स्वगृहं पश्चात्प्रहृष्टेनांतरात्मना

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 49

अथ तां विरतां ज्ञात्वा सोऽन्यचित्तां प्रियां नृपः । यत्नेन रक्षयामास विश्वासं नैव गच्छति

ਫਿਰ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शस्त्रं सूक्ष्मं वेण्यां निधाय सा । जगाम शयनं तस्य वधार्थं वरवर्णिनी

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਥਿਆਰ ਛੁਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਕੋਲ ਗਈ।

Verse 51

ततस्तेन समं हास्यं कृत्वा क्षत्रियभावजम् । सुरतं रुचिरैर्भावैर्हावैर्भूरिभिरेव च

ਫਿਰ, ਖੱਤਰੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਉਸ ਨਾਲ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨਮੋਹਕ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਖਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਲੀਲਾ ਰਚਾਈ।

Verse 52

ततो निद्रावशं प्राप्तं तं नृपं सा नृपप्रिया । स्ववेण्याः शस्त्रमादाय निजघान सुनिर्दया

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਸ ਬੇਰਹਿਮ ਪਿਆਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹਥਿਆਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 53

एवं तस्य फलं जातं सद्यस्तीर्थस्य भंगजम् । आनर्ताधिपते रौद्रं सर्वलोकविगर्हितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਭੰਗਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਰੌਦ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ।

Verse 54

अद्यापि तत्र देवेशो रुद्रशीर्षः स तिष्ठति । लिंगभेदभयात्तेन न स भग्नो द्विजोत्तमाः

ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ‘ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਤੋੜਿਆ ਨਾ ਗਿਆ।

Verse 55

यस्तस्य पुरतः स्थित्वा जपेद्रुद्रशिरः शुचिः । माघशुक्लचतुर्दश्यां पूजयित्वा स्रगादिभिः

ਜੋ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ‘ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼’ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—

Verse 56

वांछितं लभते चाशु तस्येशस्य प्रभावतः । अष्टोत्तरशतं यावद्यो जपेत्पुरतः स्थितः

ਉਹ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਤੱਕ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 57

रुद्रशीर्षं न संदेहः स याति परमां गतिम् । एकवारं नरो यो वा तत्पुरः पठति द्विजः

‘ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼’ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਵਿਜ, ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰੇ—

Verse 58

नित्यं दिनकृतात्पापान्मुच्यते द्विजसत्तमाः । एतद्वः सर्वमाख्यातं रुद्रशीर्षसमुद्भवम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ ਭਰ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 59

माहात्म्यं सर्वपापानां सद्यो नाशनकारकम् । मंगलं परमं ह्येतदायुष्यं कीर्तिवर्धनम् । रुद्रशीर्षस्य माहात्म्यं तस्माच्छ्रोतव्यमादरात्

ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਯ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।