Adhyaya 71
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 71

Adhyaya 71

ਸੂਤ ਨਾਗਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਆ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁ-ਮੁਖੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸਤਾਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ-ਵਾਦਯ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਉਤਸਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ “ਸਕੰਦ” ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਅਚੂਕ ਜੈ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮਯੂਰ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵ ਤਾਰਕ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦ ਦੀ ਛੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਰਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਤ-ਭਯ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਕਤ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਪੁਰੋੱਤਮ’ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੰਦ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਦਲੀਲ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਮਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖ ਕੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦੇਵੀਆਂ—ਆੰਬਵ੍ਰਿੱਧਾ, ਆੰਮ੍ਰਾ, ਮਾਹਿੱਥਾ, ਚਮਤਕਰੀ—ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਚਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਸਤੀ ਸਕੰਦਪੁਰ (ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਸਕੰਦ, ਚਾਰ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਛੱਠ ਨੂੰ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਸਪਰਸ਼/ਘਸਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰੋਗ-ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तास्तथेति प्रतिज्ञाय चक्रुस्तच्छक्रशासनम् । सूतिकागृहधर्मे यत्तच्चक्रुस्तस्य सर्वशः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸੂਤਿਕਾਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

Verse 2

अथान्यदिवसे बालो द्वादशार्कसमद्युतिः । संजज्ञे तेन वीर्येण द्विभुजैक मुखः शुभः

ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤੀ ਵਾਲਾ ਬਾਲਕ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਦੋ ਭੁਜਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਹੀ ਮੁਖ ਵਾਲਾ।

Verse 3

यथासौ जातमात्रस्तु प्ररुरोद सुदुःखितः । तच्छ्रुत्वा रुदितं सर्वाः कृत्तिकास्तमुपागताः

ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ; ਉਸ ਰੋਣ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ।

Verse 4

महासेनोऽपि संवीक्ष्य मातॄस्ताः समुपागताः । सोत्कण्ठः षण्मुखो जातो द्वादशाक्षभुजस्तथा

ਮਹਾਸੇਨ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇੜੇ ਆਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਉਹ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

एकैकस्याः पृथक्तेन प्रपपौ प्रयतः स्तनम् । द्वाभ्यामालिंगयामास भुजाभ्यां स्नेहपूर्वकम्

ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਤਨ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀਆ; ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुशिवादयः । सर्वे देवाः सहेन्द्रेण गन्धर्वाप्सरसस्तथा

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।

Verse 7

महोत्सवोऽथ संजज्ञे तस्मिन्स्थाने निरर्गलः । गीतवाद्यप्रणादेन येनविश्वं प्रपूरितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇਕ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਬੇਰੋਕ ਤੇ ਉਫਾਨੀ; ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 8

रंभाद्या ननृतुस्तस्य विलासिन्यो दिवौकसाम् । जगुश्च मुख्यगन्धर्वा श्चित्रांगदमुखाश्च ये

ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਦੇਵਲੋਕ ਦੀਆਂ ਰਸਿਕਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਨੱਚੀਆਂ; ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

ततस्तु देवताः सर्वास्तस्य नाम प्रचक्रिरे । स्कन्दनाद्रेतसो भूमौ स्कन्द इत्येव सादरम्

ਤਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਧੀਵਤ ਰੱਖਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਸਕੰਦਿਤ’ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸਕੰਦ’ ਹੀ ਕਿਹਾ।

Verse 10

अथ तस्य कुमा रस्य तदा तत्राभिषेचनम् । सेनापत्यं कृतं साक्षाद्देवानां शंभुना स्वयम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸਵਯੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾਖਾਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 11

तस्य शक्तिः स्वयं दत्ता विधिनाऽद्भुतदर्शना । अमोघा विजयार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਆਪ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ—ਵਿਜੈ ਲਈ ਅਮੋਘ ਅਤੇ ਦੈਤ-ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।

Verse 12

मयूरो वाहनार्थाय त्र्यंबकेण सुशीघ्रतः । दिव्यास्त्राणि महेन्द्रेण विष्णुनाथ महात्मना

ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਅਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਉਸ ਲਈ ਵਾਹਨ ਵਜੋਂ ਮਯੂਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਹੇੰਦਰ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੁਨਾਥ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 13

ततोऽभीष्टानि शस्त्राणि देवैः सर्वैः पृथक्पृथक् । तस्य दत्तानि संतुष्टैस्तथा मातृगणैरपि

ਫਿਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਨੇ ਭੀ ਐਸੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ।

Verse 14

ततस्तमग्रतः कृत्वा सेनानाथं सुरेश्वराः । जग्मुः ससैनिकास्तत्र तारको यत्र संस्थितः

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੈਨਾਨਾਥ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਸੈਨਿਕ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਜਿੱਥੇ ਤਾਰਕਾ ਡੇਰਾ ਲਗਾਏ ਬੈਠਾ ਸੀ।

Verse 15

तारकोऽपि समालोक्य देवान्स्वयमुपागतान् । युद्धार्थं हर्षसंयुक्तः सम्मुखः सत्वरं ययौ

ਤਾਰਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪ ਆਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਹर्षਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖਾਬਲੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 16

ततोऽभूत्सुमहद्युद्धं देवानां दानवैः सह । कोपसंरक्तनेत्राणां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ।

Verse 17

अथ स्कन्देन संवीक्ष्य दूरस्थं तारकं रणे । समाहूय ततो मुक्ता सा शक्तिस्तस्य मृत्यवे

ਤਦ ਸਕੰਦ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਖੜੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ ਗਈ—ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ।

Verse 18

अथासौ हृदयं भित्त्वा तस्य दैत्यस्य दारुणा । चमत्कारपुरोपांते पतिता रुधिरोक्षिता

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਦੈਤ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਚੀਰ ਕੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਨੇੜੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 19

तारकस्तु गतो नाशं मुक्तः प्राणैश्च तत्क्षणात् । ततो देवगणाः सर्वे संहृष्टास्तं महाबलम्

ਤਾਰਕ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ (ਸਕੰਦ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 20

स्तोत्रैर्बहुविधैः स्तुत्वा प्रोचुस्तस्मिन्हते सति । गताश्च त्रिदिवं तूर्णं सह शक्रेण निर्भयाः

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਬੋਲੇ; ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 21

स्कन्दोऽपि तां समादाय शक्तिं तत्र पुरोत्तमे । स्थापयामास येनैव रक्तशृंगोऽभवद्दृढः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲੇ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 22

ऋषय ऊचुः । रक्तशृंगः कथं तेन निश्चलोऽपि दृढीकृतः । कस्य वाक्येन नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਨੇ ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਚਲ ਸੀ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ?”

Verse 23

सूत उवाच । यदा वै भूमिकम्पस्तु संप्रजातः सुदारुणः । रक्तशृङ्गः प्रचलितः स्वस्थानादतिवेगतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਭੂਚਾਲ ਉੱਠਿਆ, ਤਦ ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਕੰਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਵੇਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਿਲ ਗਿਆ।”

Verse 24

तस्य दैत्यस्य पातेन यथान्ये पर्व तोत्तमाः । अथ हर्म्याणि सर्वाणि चमत्कारपुरे तदा

ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਹਲ-ਮਕਾਨ ਵੀ ਹਿਲ ਗਏ।

Verse 25

शीर्णानि चलिते तस्मिन्पर्वते व्यथिता द्विजाः । प्रायशो निधनं प्राप्तास्तथाऽन्ये मूर्छयार्दिताः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਿੱਲਿਆ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ; ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 26

हतशेषास्ततो विप्रा गत्वा स्कन्दं क्रुधान्विताः । प्रोचुश्च किमिदं पाप त्वया कृतमबुद्धिना

ਫਿਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਕੰਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ?"

Verse 27

नाशं नीता वयं सर्वे सपुत्रपशुबाधवाः । तस्माच्छापं प्रदास्यामो वयं दुःखेन दुःखिताः

"ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇਵਾਂਗੇ।"

Verse 28

स्कन्द उवाच । हिताय सर्वलोकानां मयैतत्समनुष्ठितम् । यद्धतो दानवो रौद्रो नान्यथा द्विजसत्तमाः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ - ਅਰਥਾਤ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।"

Verse 29

प्रसादः क्रियतां तस्मान्मान्या मे ब्राह्मणाः सदा । मृतानपि द्विजान्सर्वानहं तानमृताश्रयात्

"ਇਸ ਲਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਮਰ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਜੀਵਿਤ) ਕਰਾਂਗਾ।"

Verse 30

पुनर्जीवितसंयुक्तान्करिष्यामि न संशयः । तथा सुनिश्चलं शैलं करिष्यामि स्वशक्तितः

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਦਿਆਂਗਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਡੋਲ, ਅਚਲ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 31

एवमुक्त्वा समादाय तां शक्तिं रुधिरोक्षिताम् । चक्रे स्थापनमस्यास्तु रक्तशृङ्गस्य मूर्धनि

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

ततः प्रोवाच संहृष्टो देवतानां चतुष्टयम् । आंबवृद्धां तथैवाम्रां माहित्थां च चमत्करीम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚੌਕੜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—ਆੰਬਵ੍ਰਿੱਧਾ, ਤਥਾ ਆਮ੍ਰਾ, ਮਾਹਿੱਥਾ ਅਤੇ ਚਮਤਕਰੀ।

Verse 33

युष्माभिर्निश्चलः कार्यो भूयोऽयं नगसत्तमः । प्रलयेऽपि यथा स्थानाद्रक्तशृङ्गश्चलेन्नहि

ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਮੁੜ ਅਡੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਵੀ ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹਿਲੇ।

Verse 34

युष्माकं ब्राह्मणाः सर्वे पूजां दास्यंति सर्वदा

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਹੀ ਪੂਜਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨਗੇ।

Verse 36

बाढमित्येव ताः प्रोच्य चतुर्दिक्षु ततश्च तम् । शूलाग्रैः सुदृढं चक्रुः स्कन्दवाक्येन हर्षिताः । ततश्चामृतमादाय मृतानपि द्विजोत्तमान् । स्कन्दो जीवापयामास द्विजभक्तिपरायणः

“ਬਾਢਮ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ; ਫਿਰ ਸਕੰਦ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਸਕੰਦ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਕੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਦਵਿਜ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸੀ।

Verse 37

ततस्ते ब्राह्मणास्तत्र संहृष्टा वरमुत्तमम् । ददुस्तस्य स च प्राह मन्नामैतत्पुरोत्तमम् । सदैव ख्यातिमायातु एतन्मे हृदि वांछितम्

ਤਦ ਉਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਸਦਾ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਖਿਆਤੀ ਮਿਲੇ—ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।”

Verse 38

ऋषय ऊचुः । एतत्स्कन्दपुरंनाम तव नाम्ना भविष्यति । चमत्कारपुरं तद्वत्सांप्रतं सुरसत्तम

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਸਕੰਦਪੁਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ‘ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 39

पूजां तव करिष्यामः कृत्वा प्रासादमुत्त मम् । तथैव देवताः सर्वाश्चतस्रोऽपि त्वया धृताः

“ਅਸੀਂ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅਸੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 40

सर्वाः संपूजयिष्यामः सर्वकृत्येषु सादरम् । एतां चं तावकीं शक्तिं सदा सुरवरोत्तम । विशेषात्पूजयिष्यामः षष्ठ्यां श्रद्धासमन्विताः

“ਅਸੀਂ ਹਰ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰਣੀ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਦਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਛੱਠੀ (ਸ਼ਸ਼ਠੀ) ਦੇ ਦਿਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾਂਗੇ।”

Verse 41

सूत उवाच । एवं स ब्राह्मणैः प्रोक्तो महासेनो महाबलः । स्थितस्तत्रैव तद्वा क्याज्ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਸੇਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ (ਕਸ਼ੇਤਰ) ਹੈ।

Verse 42

यस्तं पूजयते भक्त्या चैत्रषष्ठ्यां सुभावतः । शुक्लायां तस्य संतुष्टिं कुरुते बर्हिवाहनः

ਜੋ ਕੋਈ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਛੱਠੀ (ਸ਼ਸ਼ਠੀ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਰ੍ਹਿਵਾਹਨ (ਸਕੰਦ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

तस्यां शक्तौ नरो यश्च कुर्यात्पृष्ठिनिघर्षणम् । पूजयित्वा तु पुष्पाद्यैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स न स्याद्रोगसंयुक्तो यावत्संवत्सरं द्विजाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉਸ ਨਾਲ ਘਸਦਾ/ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 44

एवं तत्र धृता शक्तिस्तेन स्कन्देन धीमता । रक्तशृंगस्य रक्षार्थं तत्पुरस्य विशेषतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਕੰਦ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ—ਰਕਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਗਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ।