Adhyaya 70
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 70

Adhyaya 70

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ‘ਸ਼ਕਤੀ’ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੂਤ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੀ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਨਵ ਤਾਰਕ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਗਭਗ ਅਜੇਯ ਰਹੇ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਨਾ ਕਰਨ—ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯਮ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਤਾਰਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੰਮਾ ਯੁੱਧ ਥੋਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੱਤਵ-ਨਿਆਇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਵਰ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਜਿਤਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਿਵ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰਯ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ; ਅਗਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਹਿਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਰਸਤੰਭ (ਨਲਕੰਡਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਉਸ ਬੀਜ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਥੋਂ ਸਕੰਦ/ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਤਾਰਕ-ਵਧ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ-ਕੁੰਡ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਉਧਾਰਕ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति शक्तिः पापप्रणाशिनी । कार्तिकेयेन निर्मुक्ता हत्वा वै तारकं रणे

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਹੈ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਸੀ।

Verse 2

तथास्ति सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकसमावृतम् । तेनैव निर्मितं तत्र यः स्नात्वा तां प्रपूजयेत् । स पापान्मुच्यते सद्य आजन्ममरणांति कात्

ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁੰਡ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ। ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले विनिर्मुक्ता सा शक्तिस्तेन नो वद । किमर्थं स्वामिना तत्र किंप्रभावा वद स्वयम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਛੱਡੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਕਹੋ।

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीत्तारकोनाम दानवोऽतिबलान्वितः । हिरण्याक्षस्य दायादस्त्रैलोक्यस्य भयावहः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਅਤਿ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਿਸ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਆਤੰਕ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 5

स ज्ञात्वा जनकं ध्वस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना । तपस्तेपे ततस्तीव्रं गोकर्णं प्राप्य पर्वतम्

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਗੋਕਰਣ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 6

यावद्वर्षसहस्रांतं शीर्णपर्णा शनः स्थितः । ध्यायमानो महादेवं कायेन मनसा गिरा

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਦੇਹ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 7

वरुपूजोपहारैश्च नैवेद्यैर्विविधैस्ततः । ततो वर्षसहस्रांते स दैत्यो दुःखसंयुतः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੈਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 8

ज्ञात्वा रुद्रमसंतुष्टं ततो रौद्रं तपोऽकरोत् । विनिष्कृत्त्यात्ममांसानि जुहोतिस्म हुताशने

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਅਜੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੱਟ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 9

ततस्तुष्टो महादेवो वृषारूढ उमापतिः । सर्वैरेव गणैः सार्धं तस्य संदर्शनं ययौ

ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਵਾਹਨ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ—ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਏ।

Verse 10

तत्र प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन नादयन् । दिशः सर्वा महादेवो हर्ष गद्गदया गिरा

ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ; ਤਾਰ-ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਦਿਤ ਕਰਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ।

Verse 11

भोभोस्तारक तुष्टोऽस्मि साहसं मेदृशं कुरु । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन ते प्रददाम्यहम्

“ਹੇ ਹੇ ਤਾਰਕ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਧਿੱਗੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ। ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ ਮੰਗ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂ।”

Verse 12

तारक उवाच । अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो । यथा भवामि संग्रामे त्वां विहाय तथा कुरु

ਤਾਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਯ ਹੋਵਾਂ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਰ ਦਿਓ।”

Verse 13

भगवानुवाच । मत्प्रसादादसंदिग्धं सर्वमेतद्भविष्यति । त्वया यत्प्रार्थितं दैत्य त्वमेको बलवानिह

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 14

एवमुक्त्वा महादेवः स्वमेव भवनं गतः । तारकश्चापि संहृष्टस्तथैवनिज मन्दिरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਾਰਕ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਮੰਦਰ-ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।

Verse 15

ततो दानवसैन्येन महता परिवारितः । गतः शक्रपुरीं योद्धुं विख्याताममरावतीम्

ਫਿਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਪੁਰੀ—ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰਾਵਤੀ—ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 16

अथाभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । यावद्वर्षसहस्रांते मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ—ਮੌਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹਟ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 17

तत्राभवत्क्षयो नित्यं देवानां रणमूर्धनि । विजयो दानवानां च प्रसादाच्छूलपा णिनः

ਉੱਥੇ ਰਣਭੂਮੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ—ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।

Verse 18

ततश्चक्रुरुपायांस्ते विजयाय दिवौकसः । वर्माणि सुविचित्राणि यन्त्राणि परिखास्तथा

ਤਦੋਂ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਪਾਅ ਰਚੇ—ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਬਣੇ ਕਵਚ, ਯੁੱਧ-ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਾਈਆਂ ਵੀ।

Verse 19

अन्यान्यपि शरीरस्य रक्षणार्थं प्रयत्नतः । तथैव योधमुख्यानां विशेषाद्द्विजसत्तमाः

ਅਤੇ ਬੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 20

ससृजुस्ते सुराधीशा दानवेभ्यो दिवानिशम्

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡੇ।

Verse 21

मुद्गरा भिंडिपालाश्च शतघ्न्योऽथ वरेषवः । प्रासाः कुन्ताश्च भल्लाश्च तस्मिन्काले विनिर्मिताः । विशेषाहवसंबन्धव्यूहानां प्रक्रियाश्च याः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਦਗਰ, ਭਿੰਡਿਪਾਲ, ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਣ ਬਣੇ; ਪ੍ਰਾਸ, ਕੁੰਤਾ ਅਤੇ ਭੱਲਾ-ਡਾਰਟ ਵੀ ਰਚੇ ਗਏ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੁੱਧ-ਢੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਯੂਹ-ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵੀ।

Verse 22

तथान्यानि विचित्राणि कूटयुद्धान्यनेकशः । भीषिकाः कुहकाश्चैव शक्रजालानि कृत्स्नशः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਅਦਭੁਤ ਕੂਟ-ਯੁੱਧ ਰਚੇ ਗਏ—ਭਿਆਨਕ ਉਪਕਰਣ, ਛਲ-ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਇੰਦਰ-ਜਾਲ ਵਰਗੇ ਮਾਇਆ-ਜਾਲ।

Verse 23

न च ते विजयं प्रापुस्तथापि द्विजसत्तमाः । दानवेभ्यो महायुद्धे प्रहारैर्जर्जरीकृताः

ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮੋ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ; ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਤੇ ਜਰਜਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 24

अथ प्राह सहस्राक्षो भयत्रस्तो बृहस्पतिम् । दिनेदिने वयं दैत्यैर्विजयामो द्विजोत्तम

ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ), ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: ‘ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ।’

Verse 25

यथायथा रणार्थाय सदुपायान्करोम्यहम् । तथातथा पराभूतिर्जायते मे महाहवे

‘ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਣ ਲਈ ਚੰਗੇ ਉਪਾਅ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਮਹਾਹਵ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਾਜਯ ਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।’

Verse 26

तदुपायं सुराचार्य स्वबुद्ध्या त्वं प्रचिन्तय । येन मे स्याज्जयो युद्धे तव कीर्तिरनिन्दिता ०

‘ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰਾਚਾਰ੍ਯ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉਪਾਅ ਸੋਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਰਹੇ।’

Verse 27

सूत उवाच । ततो बृहस्पतिः प्राह चिरं ध्यात्वा शचीपतिम् । प्रहृष्टवदनो ज्ञात्वा जयोपायं महाहवे

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਚਿਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਮਹਾਹਵ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 28

मया शक्र परिज्ञातः स उपायो महाहवे । जीयन्ते शत्रवो येन लीलयैवापि भूरिशः

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਮਹਾਹਵ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਹ ਉਪਾਇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਦੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 29

यदाभीष्टं वरं तेन प्रार्थितस्त्रिपुरांतकः । तदैवं वचनं प्राह प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮਨ-ਭਾਵਦਾ ਵਰ ਮੰਗ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 30

अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो । यथा भवामि संग्रामे त्वां विहाय तथा कुरु

ਹੇ ਵਿਭੋ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਯ ਹਾਂ। ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ (ਤੇਰੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਵੀ ਮੈਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਾਂ।

Verse 31

न तं स्वयं महादेवः स्वशिष्यं सूदयिष्यति । विषवृक्षमपि स्थाप्य कश्छिनत्ति पुनः स्वयम्

ਮਹਾਦੇਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ। ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਲਾ ਕੇ, ਕੌਣ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ?

Verse 32

यो वै पिता स पुत्रः स्याच्छ्रुतिवाक्यमिदं स्मृतम् । तस्माज्जनयतु क्षिप्रं हरस्तन्नाशकृत्सुतम्

ਵੇਦਵਾਕ੍ਯ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ‘ਜੋ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।’ ਇਸ ਲਈ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੁਰੰਤ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

Verse 33

येन सेनाधिपत्ये तं विनियोज्य महाहवम् । कुर्मो दैत्यैः समं शस्त्रैः प्राप्नुयाम ततो जयम्

ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਦ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਂਗੇ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 34

एष एव उपायोऽत्र मया ते परिकीर्तितः । विजयाय सहस्राक्ष नान्योऽस्ति भुवनत्रये

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਇੰਦਰ! ਜਿੱਤ ਲਈ ਇਹੀ ਇਕ ਉਪਾਯ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।

Verse 35

ततो देवगणैः सर्वैः समेतः पाकशासनः । तमर्थं प्रोक्तवाञ्छंभुं विनयावनतः स्थितः

ਤਦ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਭੂ ਕੋਲ ਆਇਆ; ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 36

सुतस्य जननार्थाय कुरु यत्नं वृषध्वज । येन सेनाधिपत्ये तं योजयामि दिवौकसाम्

ਹੇ ਵೃಷਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ! ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 37

प्राप्नोम्यहं च संग्रामे विजयं त्वत्प्रसादतः । निहत्य दानवान्सर्वांस्तारकेण समन्वितान्

ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ।

Verse 38

नान्यथा विजयो मे स्यात्संग्रामे दानवैः सह । इति मां प्राह देवेज्यो ज्ञात्वा सम्यङ्महामतिः

“ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਕਦੇ ਨ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ—ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 39

अथोवाच विहस्योच्चैः शंकरस्त्रिदशेश्वरम् । करिष्यामि वचः क्षिप्रं तव शक्र न संशयः

ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 40

पुत्रमुत्पादयिष्यामि सर्वदैत्यविनाशकम् । यं त्वं सेनापतिं कृत्वा जयं प्राप्स्यसि सर्वदा

“ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।”

Verse 41

एवमुक्त्वा महादेवो गत्वा कैलास पर्वतम् । गौर्या समं ततश्चक्रे कामधर्मं यथोचितम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਏ; ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਮ-ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

हावैर्भावैः समोपेतं हास्यैरन्यैस्तदात्मिकैः । यावद्वर्षसहस्रांतं दिव्यं चैव निमेषवत्

ਖੇਡ-ਭਰੇ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ, ਕੋਮਲ ਰਸਾਂ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮਾਂ—ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ—ਪਲ ਭਰ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 43

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । चक्रुर्मंत्रं तदर्थं हि तारकेण प्रपीडिताः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਮਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਾਰਕ ਦੇ ਪੀੜਨ ਕਰਕੇ ਉਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਮੰਤਰ ਰਚਣ ਲੱਗੇ।

Verse 44

सहस्रं वत्सराणां तु रतासक्तस्य शूलिनः । अतिक्रांतं न देवानां तेन कृत्यं विनिर्मितम्

ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾ ਸਕੇ।

Verse 45

तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः । संतिष्ठते समं गौर्या कैलासे विजने स्थितः

ਇਸ ਲਈ ਆਓ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਗੌਰੀ ਸਮੇਤ, ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਨਿਰਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

ततस्तत्रैव संजग्मुः सर्वे देवाः सवासवाः । उद्वहन्तः परामार्तिं तारकारिसमुद्भवाम्

ਤਦੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਪੀੜਾ ਢੋ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਤਾਰਕਾਰੀ (ਸਕੰਦ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਸੀ।

Verse 47

अथ कैलासमासाद्य यावद्यांति भवांतिकम् । निषिद्धा नंदिना तावन्न गंतव्यमतः परम्

ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ: “ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ।”

Verse 48

रहस्ये भगवान्सार्धं पार्वत्या समवस्थितः । अस्माकमपि नो गम्यं तस्मात्तावन्न गम्यताम्

ਭਗਵਾਨ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਗੁਪਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੋ।

Verse 49

ततस्तैर्विबुधैः सर्वैः प्रेषितस्तत्र चानिलः । किं करोति महादेवः शीघ्रं विज्ञायतामिति

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਨਿਲ (ਵਾਯੂ) ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਮਹਾਦੇਵ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਓ।”

Verse 50

अथ वायुर्गतस्तत्र यत्रास्ते भगवाञ्छिवः । गौर्या सह रतासक्त आनन्दं परमं गतः

ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਸਨ; ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਰਤੀ-ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 51

अथ प्रचलिते शुक्रे स्थानादप्राप्तयोनिके । देवेन वीक्षितो वायुर्नातिदूरे व्यवस्थितः

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੋਇਆ—ਹਾਲੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਯੋਨੀ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ—ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 52

ततो व्रीडा समोपेतस्तत्क्षणादेव चोत्थितः । भावासक्तां प्रियां त्यक्त्वा मा मोत्तिष्ठेतिवादिनीम्

ਤਦ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਭਾਵ-ਮਗਨ ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, “ਨਾ ਉੱਠੋ”—ਉਹ ਉੱਠ ਗਿਆ।

Verse 53

अब्रवीदथ तं वायुं विनयावनतं स्थितम् । किमर्थं त्वमिहायातः कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਖੜੇ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ?”

Verse 54

वायुरुवाच । एते शक्रादयो देवा नंदिना विनिवारिताः । तारकेण हतोत्साहास्तिष्ठंति गिरिरोधसि

ਵਾਯੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਨੰਦਿਨ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਗਏ ਹਨ। ਤਾਰਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸਾਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।”

Verse 55

तस्मादेतान्समाभाष्य समाश्वास्य च सादरम् । प्रेषयस्व द्रुतं तत्र यत्र ते दानवाः स्थिताः

“ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਭੇਜ ਦੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਡੇਰਾ ਲਗਾਏ ਬੈਠੇ ਹਨ।”

Verse 56

अथ तानाह्वयामाम तत्क्षणात्त्रिपुरांतकः । संप्राह चविषण्णास्यः कृतांजलिपुटान्स्थितान्

ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ ਉਸੀ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਿਆਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 57

श्रीभगवानुवाच । युष्मत्कृते समारंभः पुत्रार्थं यो मया कृतः । स्वस्थानाच्चलिते शुक्रे कृतो मोघोद्य वायुना

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਵਾਯੁ ਨੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਯਤਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 58

एतद्वीर्यं मया धैर्यात्स्तंभितं लिंगमध्यगम् । अमोघं तिष्ठते सर्वं क्व दधामि निवेद्यताम्

ਧੀਰਜ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਵੀਰਯ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਬਥਾ ਅਮੋਘ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂ?

Verse 59

येन संजायते पुत्रो दानवांतकरः परः । सेनानाथश्च युष्माकं दुर्द्धरः समरे परैः

ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਸਰਵੋਤਮ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ। ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਅਦਮ੍ਯ।

Verse 60

एतत्कल्पाग्निसंकाशं धर्तुं शक्नोति नापरः । विना वैश्वानरं तस्माद्दधात्वेष सनातनम्

ਇਹ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਹੀ ਇਸ ਸਨਾਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਧਾਰੇ।

Verse 61

येन तत्र प्रमुञ्चामि सुताय विजयाय च । एतद्वीर्यं महातीव्रं द्वादशार्कसमप्रभम्

ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਇਹ ਵੀਰਯ ਅਤਿ-ਤੀਵ੍ਰ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 62

अथ प्राहुः सुराः सर्वे वह्निं संश्लाघ्य सादराः । त्वं धारयाग्ने वक्त्रांते वीर्यमेतद्भवोद्भवम्

ਤਦ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਅਗਨੇ! ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਵੀਰਯ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ।”

Verse 63

ततः प्रसारयामास स्ववक्त्रं पावको द्रुतम् । कुर्वञ्छक्रसमादेशमविकल्पेन चेतसा

ਤਦੋਂ ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 64

शंकरोऽप्यक्षिपत्तत्र कामबाणप्रपीडितः । गौरीं भगवतीं ध्यायन्नानन्दं परमं गतः

ਉੱਥੇ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਗੌਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 65

पावकोऽपि भृशं तेन कल्पाग्निसदृशेन च । दह्यमानोऽक्षिपद्भूमौ शरस्तंबे सुविस्तरे

ਉਸ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ—ਜੋ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਰਗੀ ਸੀ—ਪਾਵਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता भ्रममाणा इतस्ततः । भार्यास्तत्र मुनीनां ताः षण्णां षट्कृत्तिकाः शुभाः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੀਆਂ ਛੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਸ਼ੁਭ ਛੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ—ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 67

तासां निदेशयामास स्वयमेव शतक्रतुः । एतद्बीजं त्रिनेत्रस्य परिपाल्यं प्रयत्नतः

ਤਦ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਇਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।”

Verse 68

अत्र संपत्स्यते पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः । भवतीनामपि प्रायः पुत्रत्वं संप्रयास्यति

ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਿਤ੍ਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।