Adhyaya 69

Verse 2

। सूत उवाच । ततो निःक्षत्रिये लोके क्षत्त्रिण्यो वंशकारणात् । क्षेत्रजान्ब्राह्मणेभ्यश्च सुषुवुस्तनया न्वरान् । ते वृद्धिं च समासाद्य क्षेत्रजाः क्षत्रियोपमाः । जगृहुर्मेदिनीं वीर्यात्संनिरस्य द्विजोत्तमान्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਜਦ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਸ਼ਤਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਖੇਤਰਜ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ, ਖੇਤਰਜ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਈ, ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे परिभूतिपदं गताः । प्रोचुर्भार्गवमभ्येत्य दुःखेन महतान्विताः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਭਾਰਗਵ (ਰਾਮ) ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਭਰੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 5

रामराम महाबाहो या त्वया वसुधा च नः । वाजिमेधे मखे दत्ता क्षत्रियैः सा हता बलात् । तस्मान्नो देहि तां भूयो हत्वा तान्क्षत्रियाधमान् । कुरु श्रेयोऽभिवृद्धिं तां यद्यस्ति तव पौरुषम्

“ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਮਹਾਬਾਹੋ! ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਛੀਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਹ—ਉਹਨਾਂ ਨੀਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਪੌਰੁਸ਼ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ।”

Verse 6

ततो रामः क्रुधाविष्टो भूयस्तैः शवरैः सह । पुलिन्दैर्मेदकैश्चैव क्षत्रियांताय निर्ययौ

ਤਦੋਂ ਰਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪੁਲਿੰਦਾਂ ਤੇ ਮੇਦਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਫਿਰ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 7

तत्रैव क्षत्रियान्हत्वा रक्तमादाय तद्बहु । तां गर्तां पूरयामास चकार पितृतर्पणम्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਰਕਤ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਖੱਡ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 8

प्रददौ ब्राह्मणेभ्यश्च वाजिमेधे धरां पुनः । तैश्च निर्वासितस्तत्र जगामोदधिसंनिधौ

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 9

एवं तेन कृता पृथ्वी सर्वक्षत्त्रविवर्जिता । त्रिःसप्तवारं विप्रेंद्रा द्विजेभ्यश्च निवेदिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ—ਇੱਕੀ ਵਾਰ—ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 10

तर्पिताः पितरश्चैव रुधिरेण महात्मना । प्रतिज्ञा पालिता तस्माद्विकोपश्च बभूव सः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

एकविंशतिमे प्राप्ते ततश्च पितृतर्पणे । अशरीराऽभवद्वाणी खस्था पितृसमुद्भवा

ਜਦ ਇਕੀਵਾਂ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ।

Verse 12

रामराम महाभाग त्यजैतत्कर्म गर्हितम् । वयं ते तुष्टिमापन्नाः स्ववाक्यपरिपाल नात्

“ਰਾਮ ਰਾਮ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਇਸ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 13

यत्त्वया विहितं कर्म नैतदन्यः करिष्यति । न कृतं केनचित्पूर्वं पितृवैरसमुद्भवम्

“ਜੋ ਕਰਮ ਤੂੰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਐਸਾ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।”

Verse 14

तस्मात्तुष्टा वयं वत्स दास्यामश्चित्त वांछितम् । प्रार्थयस्व द्रुतं तस्माद्दुर्लभं त्रिदशैरपि

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਤਸ ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਮੰਗ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।”

Verse 15

राम उवाच । पितरो यदि तुष्टा मे यच्छंति यदि वांछितम् । तस्मात्तीर्थमिदं पुण्यं मन्नाम्ना लोकविश्रुतम् । रक्तदोषविनिर्मुक्तं सेवितं वरतापसैः

ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ—ਰਕਤ-ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ।”

Verse 16

पितर ऊचुः । पितृतर्पणजा गर्ता त्वया येयं विनिर्मिता । रामह्रद इति ख्यातिं प्रयास्यति जगत्त्रये

ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਗਰ੍ਹਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਗਾ।”

Verse 17

यत्र भक्तियुता लोकास्तर्पयिष्यंति वै पितॄन् । तेऽश्वमेधफलं प्राप्य प्रयास्यंति परां गतिम्

“ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਗੇ; ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਗੇ।”

Verse 18

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां मासि भाद्रपदे नरः । करिष्यति च यः श्राद्धं भक्त्या शस्त्रहतस्य च

“ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲਈ ਵੀ—”

Verse 19

अपि प्रेतत्वमापन्नं नरके वा समाश्रितम् । उद्धरिष्यति स प्रेतमपि पापसमन्वितम्

“ਭਾਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ—ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ—ਉੱਧਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 20

सूत उवाच । एवमुक्त्वा तु रामं ते विरेमुस्तदनंतरम् । रामोऽपि च तपस्तेपे तत्रैव क्रोधवर्जितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਠਹਿਰੇ ਨਾ ਅਤੇ ਤੁਰ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र शस्त्रहतस्य च । तस्मिन्दिने प्रकर्तव्यं श्राद्धं श्रद्धासमन्वितैः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ—ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲਈ ਵੀ—ਉਸੇ ਦਿਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 22

उपसर्ग मृतानां च सर्पाग्निविषबन्धनैः । तत्र मुक्तिप्रदं श्राद्धं दिने तस्मिन्नुदाहृतम्

ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਰੇ—ਸੱਪ, ਅੱਗ, ਵਿਸ਼ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਕਾਰਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਓਥੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 23

यः पितॄंस्तर्पयेत्तत्र प्रेतपक्षे जलैरपि । स तेषामनृणो भूत्वा पितृलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਪੱਖ (ਪਿਤ੍ਰ-ਪੱਖ) ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ—even ਸਿਰਫ਼ ਜਲ-ਤਰਨ ਨਾਲ—ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं रामह्रदसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਮਹ੍ਰਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 25

श्राद्धकाले नरो भक्त्या यश्चैतत्पठति स्वयम् । स गयाश्राद्धजं कृत्स्नं फलमाप्नोत्यसंशयम्

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

पर्वकाले ऽथवा प्राप्ते पठेद्ब्राह्मणसंनिधौ । पितृमेधस्य यज्ञस्य स फलं लभते ऽखिलम्

ਪರ್ವ-ਕਾਲ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਆਉਣ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਖਿਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

शृणुयाद्वापि यो भक्त्या कीर्त्यमानमिदं नरः । सौत्रामणौ कृते कृत्स्नं फलमाप्नोत्यसंशयम्

ਅਤੇ ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਕਰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਐਸਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।