Adhyaya 65
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 65

Adhyaya 65

ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਾਜਾ ਆਨਰਤ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਹਯ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੇ ‘ਆਨਰਤੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਾਰਕ-਷ਸ਼ਠੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸਿੱਧਸੇਨ ਨਾਮ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਸੁੰਨੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਇੱਕ ‘ਪ੍ਰੇਤ-ਰਾਜ’ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਤਿਥ੍ਯ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੂਦਰ ਅੰਨ-ਜਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹਰ ਰਾਤ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਤ-ਰਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਸੰਗਮ ਨੇੜੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਕਠੋਰ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਕਪਾਲ-ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਰਾਜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕਪਾਲ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗਯਾਸ਼ਿਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨਾਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਪਾਲ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪਰਲੋਕ ਗਤੀ ਸੁਧਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ‘ਸ਼ੂਦਰਕੇਸ਼ਵਰ’ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਸਨਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਮਹਾਂ ਯੱਗਾਂ ਵਰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति तडागं देवनिर्मितम् । यत्रानर्तो नृपः सिद्धः सुहयो नाम नामतः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਦੇਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਤਲਾਬ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਨਰਤ ਰਾਜਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਹਯਾ ਸੀ—ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

तेनैव भूभुजा तत्र लिंगं संस्थापितं शुभम् । आनर्तेश्वरसंज्ञं च सर्व सिद्धिप्रदं नृणाम्

ਉਸੇ ਭੂਪ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ‘ਆਨਰਤੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

तत्रांगारकषष्ठ्यां यस्तडागे स्नानमाचरेत् । स प्राप्नोति नरः सिद्धिं यथाऽनर्ताधिपेन च

ਉੱਥੇ ਅੰਗਾਰਕ-ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਆਨਰਤਾਧਿਪ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । कथं सिद्धिस्तु संप्राप्ता आनर्तेन महात्मना । सर्वं कथय तत्सूत सर्वं वेत्सि न संशयः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਤਮਾ ਆਨਰਤ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਹੇ ਸੂਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 5

सूत उवाच । आनर्तः सुहयो नाम पुरासीत्पृथिवीपतिः । सर्वारिभिर्हतो युद्धे पलायनपरायणः । उच्छिष्टो म्लेच्छसंस्पृष्ट एकाकी बहुभिर्वृतः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਨਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਹਯ ਸੀ। ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 6

अथ तस्य कपालं च कापालिक व्रतान्वितः । जगृहे निजकर्मार्थं ज्ञात्वा तं वीरसंभवम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਪਾਲਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਹ ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵੀਰ-ਭਾਗ੍ਯ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਾਤ੍ਰ ਹੈ।

Verse 7

आनर्तेश्वरसांनिध्ये वसमानो वने स्थितः । स रात्रौ तेन तोयेन सर्वदेवमयेन च

ਆਨਰਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਸੀ—ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਸੀ।

Verse 8

तडागोत्थेन संपूर्णं रात्रौ कृत्वा प्रमुंचति । आसीत्पूर्वं वणिङ्नाम्ना सिद्धसेन इति स्मृतः । धनी भृत्यसमोपेतः सदा पुण्यपरायणः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਲਾਬ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਡੇਲ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਧਸੇਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ ਸੀ—ਧਨਵਾਨ, ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਪੁੰਨ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य पण्यबुद्ध्या द्विजोत्तमाः । प्रस्थितश्चोत्तरां काष्ठां स सार्थेन समन्वितः

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਵਪਾਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 10

अथ प्राप्तः क्रमात्सर्वैः स गच्छन्मरुमंडल म् । वृक्षोदकपरित्यक्तं सर्वसत्त्वविवर्जितम्

ਫਿਰ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਉਹ ਮਰੁ-ਮੰਡਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਨ ਰੁੱਖ ਰਹੇ ਨ ਜਲ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਵੀ ਨ ਸੀ।

Verse 11

तत्र रात्रिं समासाद्य श्रांताः पांथाः समन्ततः । सुप्ताः स्थानानि संसृत्य गता निद्रावशं तथा

ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਚੌਫੇਰੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 12

ततः प्रत्यूषमासाद्य समुत्थाय च सत्वरम् । प्रस्थिता उत्तरां काष्ठां मुक्त्वैकं शूद्रसेवकम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਏ।

Verse 13

स वै मार्गपरिश्रांतो गत्वा निद्रावशं भृशम् । न जजागार जातेऽपि प्रयाणे बहुशब्दिते

ਉਹ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਵਾਨਗੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 14

न च तैः स स्मृतः सार्थैर्यैः समं प्रस्थितो गृहात् । न च केनापि संदृष्टः स तु रोधसि संस्थितः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਘਰੋਂ ਇਕੱਠੇ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹ/ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 15

एवं गते ततः सार्थे प्रोद्गते सूर्यमंडले । तीव्रतापपरिस्पृष्टो जजागार ततः परम्

ਇਉਂ ਜਦੋਂ ਕਾਫ਼ਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ, ਤੀਖੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਝੁਲਸਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਫਿਰ ਜਾਗ ਪਿਆ।

Verse 18

एवं तस्य तृषार्तस्य पतितस्य धरातले । धृतप्राणस्य कृच्छ्रेण संयातोऽस्ताचलं रविः

ਇਉਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਪਿਆ ਸੀ; ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਤਦੋਂ ਰਵੀ ਅਸਤਾਚਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਗਿਆ।

Verse 19

ततः किंचित्ससंज्ञोऽभून्मंदीभूते दिवाकरे । चिन्तयामास चित्तेन क्वाहं गच्छामि सांप्रतम्

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਦਿਵਾਕਰ ਮੰਦ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?”

Verse 20

न लक्ष्यते क्वचिन्मार्गो दृश्यते न च मानुषम् । नात्र तोयं न च च्छाया नूनं मे मृत्यु रागतः

ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਪਾਣੀ ਹੈ ਨਾ ਛਾਂ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ ਹੈ।

Verse 21

एवं चिन्ताप्रपन्नस्य तस्य शूद्रस्य निर्जने । मरौ तस्मिन्समायाता शर्वरी तदनन्तरम्

ਇਉਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਮਰੁਥਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਿਹਾ; ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਰਾਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ।

Verse 22

अथ क्षणेन शुश्राव स गीतं मधुरध्वनि । पठतां नन्दिवृद्धानां तथा शब्दं मनोहरम्

ਤਦੋਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਨੰਦਿਵ੍ਰੱਧਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਧੁਨੀ ਵੀ ਸੁਣੀ।

Verse 23

अथापश्यत्क्षणेनैव प्रेतसंघैः सभावृतम् । प्रेतमेकं च सर्वेषामाधिपत्ये व्यव स्थितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਸਭਾ-ਮੰਡਲ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਇਕ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ।

Verse 24

ततस्ते पार्श्वगाः प्रेता एके नृत्यं प्रचक्रिरे । तत्पुरो गीतमन्ये तु स्तुतिं चैव तथा परे

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੇ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸ্তুਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 25

अथासौ प्राह तं शूद्रमतिथे कुरु भोजनम् । स्वेच्छया पिब तोयं च श्रेयो येन भवेन्मम

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਅਤਿਥੀ, ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ ਪੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 26

ततः स भोजनं चक्रे क्षुधार्तश्च पपौ जलम् । भयं त्यक्त्वा सुविश्रब्धः प्रेतराजस्य शासनात्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਜਲ ਪੀਤਾ। ਪ੍ਰੇਤ-ਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

ततः प्रेताश्च ते सर्वे प्रेतत्वेन समन्विताः । यथाज्येष्ठं यथान्यायं प्रचक्रुर्भोजनक्रियाम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਪ੍ਰੇਤ-ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੇਠੇਪਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 28

एवं तेषां समस्तानां विलासैः पार्थिवोचितैः । अतिक्रान्ता निशा सर्वा क्रीडतां द्विजसत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਭਦੇ ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਰਹੇ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਖੇਡਦਿਆਂ-ਖੇਡਦਿਆਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ।

Verse 29

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमंडले । यावत्पश्यति शूद्रः स तावत्तत्र न किञ्चन

ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ, ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੱਕ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ।

Verse 30

ततश्च चिन्तयामास किमेतत्स्वप्नदर्शनम् । चित्तभ्रमोऽथवाऽस्माकमिन्द्रजालमथापि वा

ਤਦ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੀ? ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਚਿੱਤ ਦਾ ਭਰਮ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਇੰਦਰਜਾਲੀ ਮਾਇਆ?”

Verse 32

एवं चिन्तयमानस्य भास्करो गगनांगणम् । समारुरोह तापेन तापयन्धरणीतलम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ-ਸੋਚਦਿਆਂ ਭਾਸਕਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਤਪਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

ततः कंचित्समाश्रित्य स्वल्पच्छायं महीरुहम् । प्राप्तवान्दिवसस्यांतं क्षुत्पिपासाप्रपीडितः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਐਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਬੈਠਾ ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੀ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਧੀਰਜ ਧਾਰਿਆ।

Verse 34

ततो निशामुखे प्राप्ते भूयोऽपि प्रेतराजकम् । प्रेतैस्तैश्चसमोपेतं तथारूपं व्यलोकयत्

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ।

Verse 35

तथैव भोजनं चक्रे तस्यातिथ्यसमुद्भवम् । भयेन रहितः शूद्रो हर्षेण महतान्वितः

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਤਿਥ੍ਯ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

एवं तस्य निशावक्त्रे नित्यमेव स भूपतिः । आतिथ्यं प्रकरोत्येव समागत्य तथैव च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਿੱਤ ਹੀ ਆ ਕੇ, ਓਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 37

ततोऽन्यदिवसे प्राप्ते तेन शूद्रेण भूपतिः । पृष्टः किमेतदाश्चर्यं दृश्यते रजनीमुखे

ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਰਾਤ ਦੇ ਮੁਹਾਣੇ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਚੰਭਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ?”

Verse 38

विभवस्ते महाभाग प्रणश्यति निशाक्षये । एतत्कीर्तय मे गुह्यं न चेत्प्रेतप संस्थितम् । अत्र कौतूहलं जातं दृष्ट्वेदं सुविचेष्टितम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਰਾਤ ਮੁੱਕਦਿਆਂ ਹੀ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੁਚੱਜਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਕੌਤੂਹਲ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 39

प्रेत उवाच । अस्ति पुण्यं महाक्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । गंगा च यमुना चैव स्थिते तत्र च संगमे

ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 40

ताभ्यामतिसमीपस्थं शिवस्यायतनं शुभम् । महाव्रतधरस्तत्र तपस्यति सुनैष्ठिकः

ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਆਯਤਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

स सदा रात्रिशौचार्थं कपालं जलपूरितम् । मदीयं शयने चक्रे तत्र कृत्वा निजां क्रियाम्

ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ੌਚ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਪਾਲ (ਖੋਪੜੀ-ਪਾਤਰ) ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ। ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਿਆ ਉੱਥੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 42

तत्प्रभावान्ममेयं हि विभूतिर्जायते निशि । दिवा रिक्ते कृते याति भूय एव महामते

ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਵਿਭੂਤੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ।

Verse 43

तस्मात्कुरु प्रसादं मे तत्र गत्वा कपालकम् । चूर्णं कृत्वा मदीयं तत्तस्मिंस्तोये विनिक्षिप

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ: ਉੱਥੇ ਜਾਓ, ਮੇਰੀ ਖੋਪੜੀ (ਅਸਥੀਆਂ) ਲਓ, ਇਸ ਦਾ ਚੂਰਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ।

Verse 44

येन मे जायते मोक्षः प्रेतभावात्सुदारुणात्

ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ - ਪ੍ਰੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ।

Verse 45

तथा तत्रास्ति पूर्वस्यां दिशि तत्तीर्थमुत्तमम् । गयाशिर इति ख्यातं प्रेतत्वान्मुक्तिदा यकम्

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਗਯਾਸ਼ਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

तत्र गत्वा कुरु श्राद्धं सर्वेषां त्वं महामते । दृश्यते तव पार्श्वस्था भद्र संपुटिका शुभाम्

ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ! ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ (ਵਿੱਛੜੀਆਂ ਰੂਹਾਂ) ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਦੇਖੋ - ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ, ਹੇ ਨੇਕ ਇਨਸਾਨ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਸੰਦੂਕੜੀ (ਸੰਪੁਟਿਕਾ) ਹੈ।

Verse 47

अस्यां नामानि सर्वेषां यथाज्येष्ठं समालिख । ततः श्राद्धं कुरुष्वाशु दयां कृत्वा गरीयसीम्

ਇਸ ਵਿੱਚ, ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ (ਵਿੱਛੜੀਆਂ ਰੂਹਾਂ) ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ। ਫਿਰ ਪਰਮ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੋ।

Verse 48

वयं त्वां तत्र नेष्यामः सुखोपायेन भद्रक । निधिं च दर्शयिष्यामः श्राद्धार्थं सुमहत्तरम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰਕ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖਦ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਨਿਯਤ ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਨਿਧੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਵਾਂਗੇ।

Verse 49

तथेति समनुज्ञाते तेन शूद्रेण सत्वरम् । निन्युस्तं स्कन्धमारोप्य शूद्रं क्षेत्रे यथोदितम्

ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੇ ‘ਤਥੇਸਤੁ’ ਕਹਿ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ।

Verse 50

दर्शयामासुरेवास्य निधानं भूरिवित्तजम् । तदादाय गतस्तत्र यत्रासौ नैष्ठिकः स्थितः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਅਪਾਰ ਧਨ-ਨਿਧੀ ਵਿਖਾਈ; ਉਹ ਨਿਧੀ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਤਪਸਵੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 51

ततः प्रणम्य तं भक्त्या कथ यामास विस्तरात् । तस्य भूतपतेः सर्वं वृत्तांतं विनयान्वितः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਭੂਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 52

ततो लब्ध्वा कपालं तच्चूर्णयित्वा समाहितः । गंगायमुनयोर्मध्ये प्रचिक्षेप मुदान्वितः

ਫਿਰ ਕਪਾਲ (ਖੋਪੜੀ-ਪਾਤ੍ਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੂਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 53

एतस्मिन्नंतरे प्रेतो दिव्यरूपवपुर्धरः । विमानस्थोऽब्रवीद्वाक्यं शूद्रं तं हर्षसंयुतः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਹर्ष ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 54

प्रसादात्तव मुक्तोऽहं प्रेतत्वाद्दारुणादितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 55

एतेषामेव सर्वेषामिदानीं श्राद्धमाचर । गत्वा गयाशिरः पुण्यं येन मुक्तिः प्रजायते

“ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ। ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਗਯਾਸ਼ਿਰ ਨੂੰ ਜਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 56

ततः स विस्मयाविष्टस्तेषामेव पृथक्पृथक् । श्राद्धं चक्रे च भूतानां नित्यमेव समाहितः

ਫਿਰ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ, ਸਦਾ ਹੀ ਸਮਾਧਾਨ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।

Verse 57

तेऽपि सर्वे गताः स्वर्गं प्रेतास्तस्य प्रभावतः । ददुश्च दर्शनं तस्य स्वप्रे हर्षसमन्विताः

ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਗਏ।

Verse 58

ततः शूद्रः स विज्ञाय तत्क्षेत्रं पुण्यवर्ध नम् । न जगाम गृहं भूयस्तत्रैव तपसि स्थितः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਘਰ ਨਾ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 59

गंगायमुनयोः पार्श्वे शूद्रकेश्वरसंज्ञितम् । लिगं संस्थापितं तेन सर्वपातकनाशनम्

ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੋਲ ਉਸ ਨੇ ‘ਸ਼ੂਦ੍ਰਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 60

यस्तयोर्विधिवत्स्नानं कृत्वा पूजयते नरः । शूद्रकेश्वरसंज्ञं च लिंगं श्रद्धासमन्वितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ‘ਸ਼ੂਦ੍ਰਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 61

स सर्वैः पातकैर्मुक्तः प्रयाति शिव मंदिरम् । स्तूयमानश्च गंधर्वैर्विमानवरमाश्रितः

ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਂਦਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

यस्तत्र त्यजति प्राणान्कृत्वा प्रायोपवेशनम् । न च भूयोऽत्र संसारे स जन्माप्नोति ।मानवः

ਜੋ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ (ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ) ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 63

गंडूषमपि तोयस्य यस्तस्य निवसन्पिबेत् । सोऽपि संमुच्यते पापादाजन्ममरणांतिकात्

ਜੋ ਉਥੇ ਵੱਸ ਕੇ ਉਸ ਜਲ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਗੰਡੂਸ਼, ਇਕ ਮੂੰਹ ਭਰ ਪੀ ਲਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲੱਗੇ ਭਾਰ ਸਮੇਤ।

Verse 64

यस्तत्र ब्राह्मणेंद्राणां संप्रयच्छति भोजनम् । पितरस्तस्य तृप्यंति यावत्कल्पशतत्रयम्

ਜੋ ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

त्रुटिमात्रं च यो दद्यात्तत्र स्वर्णं समाहितः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं राजसूयाश्वमेधयोः

ਅਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਤਾ-ਭਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्तीर्थवरमाश्रयेत् । य इच्छेच्छाश्वतं स्वर्गं सदैव मनुजो द्विजाः

ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ।

Verse 67

अत्र गाथा पुरा गीता गौतमेन महर्षिणा । गंगायमुनयोस्तं च प्रभावं वीक्ष्य विस्मयात्

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਕ ਗਾਥਾ ਗਾਈ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 68

गंगायमुनयोः संगे नरः स्नात्वा समाहितः । शूद्रेश्वरं समालोक्य सद्यः स्वर्गमवाप्नुयात्

ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

एतद्वः सर्वमाख्यातं गंगायमुनयोर्मया । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।