Adhyaya 62

Verse 1

। सूत उवाच । एवं स निश्चयं कृत्वा पार्थिवो द्विजसत्तमाः । नात्यजत्तां तथोक्तोऽपि दैवज्ञैर्विषकन्यकाम् । दीयमानामपि प्रीत्या न च गृह्णाति भूभुजा

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ, ਦੈਵਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਵੀ, ਭੂਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 2

शर्मणष्ठीवनं यस्मात्तया स्वपितुराहितम् । शर्मिष्ठेति सुविख्याता ततः सा ह्यभवद्भुवि

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਮ (ਸੁਖ-ਸਾਂਤਿ) ਉੱਤੇ ਥੀਵਨ—ਥੁੱਕ—ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ “ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे तस्य शत्रवः पृथिवीपतेः । सर्वतः पीडयामास राष्ट्रं क्रोधसमन्विताः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਧਰਤੀਪਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 4

अथा सौ पार्थिवः क्रुद्धः स्वसैन्यपरिवारितः । युद्धाय निर्ययौ स्थानान्मृत्युं कृत्वा निवर्तने

ਤਦ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ—ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਮੌਤ ਮੰਨ ਕੇ।

Verse 5

ततः संप्राप्य ताञ्छत्रूंश्चकार स महाहवम् । चतुरंगेन सैन्येन यमराष्ट्रविवर्धनम्

ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਐਸਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 6

ततश्च दशमे प्राप्ते शत्रुभिः स महीपतिः । निहतो दिवसे सर्वैर्वेष्टयित्वा समन्ततः

ਫਿਰ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ, ਉਹ ਮਹੀਪਤਿ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਸਭ ਨੇ ਚੌਫੇਰੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

ततस्तस्य नरेन्द्रस्य हतशेषाश्च ये नराः । भयार्तास्ते द्रुतं जग्मुः स्वपुरं प्रति दुःखिताः

ਫਿਰ ਉਸ ਨਰੇੰਦਰ ਦੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੇ, ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 8

तेपि शत्रुगणाः सर्वे संप्रहृष्टा जिगीषवः । तत्पुरं वेष्टयामासुस्तत्पुत्रोच्छेदनाय वै

ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟੋਲੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे पौराः सर्वे शोकपरायणाः । जगर्हुः परुषैर्वाक्यैर्दुष्टां तां विषकन्यकाम्

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਨਗਰਵਾਸੀ ਸਭੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਸਕਨਿਆ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧਿਕਕਾਰਿਆ।

Verse 10

अस्या दोषेण पापाया मृतश्च स महीपतिः । तथा राष्ट्रस्य विध्वंसे भविष्यति पुरः क्षयः

ਇਸ ਪਾਪਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 13

तस्मादद्यापि पापैषा वध्यतामाशु कन्यका । निर्यास्यतां पुरादस्माद्यावन्न स्यात्पुरक्षयः

ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਹੀ ਇਸ ਪਾਪਣ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 14

सूत उवाच । सापि श्रुत्वा जनोक्तांस्तानपवादान्पृथग्विधान् । वैराग्यं परमं गत्वा निंदां चक्रे तथात्मनः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੰਦਿਆ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 16

अथ दृष्टं तया क्षेत्रं हाटकेश्वरजं महत् । तपस्विभिः समाकीर्णं चित्ताह्लादकरं परम्

ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪੱਸਵੀਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 17

अथ तस्याः स्मृतिर्जाता पूर्वजन्मसमुद्भवा । चंडालत्वे मया पूर्वं गौरेका वितृषीकृता

ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ: "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਡਾਲ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਈ ਸੀ।"

Verse 18

तत्प्रभावादहं जाता सुपुण्ये नृपमंदिरे । क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन तस्मादत्रैव मे स्थितिः

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਤਿ-ਧਰਮੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ।

Verse 19

सूत उवाच । अन्यदेहांतरे ह्यासीच्चंडाली सा विगर्हिता । बहुप्रसूतिसंयुक्ता दरिद्रेण कदर्थिता

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੋਰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਚੰਡਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਵ ਨਾਲ ਬੋਝਲ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ।

Verse 20

अथ सा भ्रममाणाऽत्र क्षेत्रे प्राप्ता तृषार्दिता । मध्यंदिनगतेसूर्ये ज्येष्ठमासे सुदारुणे

ਫਿਰ ਉਹ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ—ਜਦੋਂ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਮੱਧਾਹਨ ਤੇ ਸੀ।

Verse 21

अथापश्यत्स्तोकजलां सा तत्र लघुकूपिकाम् । तृषार्तां कपिलां गां वर्तमानां तदां तिके

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਲ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੂਪਿਕਾ ਵੇਖੀ; ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਖੜੀ ਸੀ।

Verse 22

ततो दयां समाश्रित्य त्यक्त्वा स्नेहं सुतोद्भवम् । आत्मनश्च तथा प्राणान्गां वितृष्णामथाकरोत्

ਫਿਰ ਦਇਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 23

जलाभावे तथा सा च समस्तैर्बालकैः सह । वैवस्वतगृहं प्राप्ता गोभक्तिधृतमानसा

ਜਦ ਪਾਣੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਬਾਲਕਾਂ ਸਮੇਤ—ਗੌ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਧਾਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ—ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 24

ततो नृपगृहे जाता तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः । पूर्वकर्मविपाकेन संजाता विष कन्यका

ਫਿਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ। ਪੂਰਵ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਵਿਸ਼-ਕਨਿਆ’ ਬਣ ਗਈ।

Verse 25

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन संजाता विषकन्यका । स्वकुलोच्छेदनकरी सर्वं सूत ब्रवीहि नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼-ਕਨਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।’

Verse 26

सूत उवाच । चंडालत्वे तया विप्रा वर्तंत्या भ्रममाणया । देवतायतने दृष्टा गौरी हेममयी शुभा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਚੰਡਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾ-ਸੰਪੰਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।’

Verse 27

ततस्तां विजने प्राप्य गत्वा देशांतरं मुदा । यावत्करोति खंडानि विक्रयार्थं सुनिंदिता । तावदन्वेषमाणास्तां संप्राप्ता नृपसेवकाः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਿਤ ਔਰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਵੇਚਣ ਲਈ (ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ) ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 28

अथ ते तां समालोक्य भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः । संताड्य लकुटाघातैर्लोष्टघातैश्च मुष्टिभिः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ—ਲਾਠੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ।

Verse 29

ततः सुवर्णमादाय त्यक्त्वा तां रुधिरप्लुताम् । अवध्यैषेति संचिंत्य स्वपुरं प्रति ते गताः

ਫਿਰ ਸੋਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ‘ਇਹ ਮਾਰੀ ਨਾ ਜਾਵੇ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 30

यत्तया पार्वती स्पृष्टा ततो वै खण्डशः कृता । तेन कर्मविपाकेन संजाता विषकन्यका

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪਾਕ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਵਿਸ਼-ਕਨਿਆ’ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ।

Verse 32

समुद्रप्रतिमं चारु पद्मिनीखंडमंडितम् । मत्स्यकच्छपसंकीर्णं शिशुमारविराजितम्

ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਜਲਚਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 33

सेवितं बहुभिर्हंसैर्बकैश्चक्रैः समंततः । अगाधसलिलं पुण्यं सेवितं जलजंतुभिः

ਉਹ ਚੌਫੇਰੇ ਅਨੇਕ ਹੰਸਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਅਥਾਹ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਨੀਤ ਸੀ—ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ।

Verse 34

प्रासादं तत्समीपस्थं साधु दृष्टिमनोहरम् । कारयित्वातिसंभक्त्या कैलासशिखरोपमम्

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ—ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ।

Verse 35

ततस्तत्र तपस्तेपे गौरीं संस्थाप्य भक्तितः । तदग्रे व्रतमास्थाय यथोक्तं शास्त्र संभवम्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ।

Verse 36

प्रातः स्नात्वा तु हेमंते गौरीं संपूज्य भक्तितः । बलिपूजोपहारैश्च विप्रदानादिभिस्तथा

ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਬਲੀ, ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਵੀ।

Verse 37

ततश्च शिशिरे प्राप्ते सायं प्रातः समाहिता । एकांतरोपवासैः सा स्नानं चक्रे नृपात्मजा

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਸਿਰ ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਿਆ।

Verse 38

वसंते नृत्यगीतैश्च तोषयामास पार्वतीम् । षष्ठकालाशना साध्वी सस्यदानपरा यणा

ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਛੇਵੇਂ ਪਹਰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ, ਸੰਯਮਵਾਨ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 39

पञ्चाग्निसाधका ग्रीष्मे फलाहारं तपस्विनी । चकार श्रद्धयोपेता वृकभूमिपतेः सुता

ਗ੍ਰੀਖਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਪੰਚਾਗ੍ਨਿ-ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਫਲਾਹਾਰ ਰਹੀ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵ੍ਰਕਭੂਮੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇਹ ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 40

वर्षासु च जलाहारा भूत्वा सा विष कन्यका । आकाशे शयनं चक्रे परित्यक्तकुटीरका

ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼-ਕਨ੍ਯਾ ਕੇਵਲ ਜਲਾਹਾਰ ਰਹੀ; ਕੁਟੀਆ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸ਼ਯਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

एवमाराधयंत्याश्च तस्या देवीं गिरेः सुताम् । जगाम सुमहान्कालो न लेभे फलमीहितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਰਿਰਾਜ-ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 43

मुखं वलिभिराक्रान्तं पलितैरंकितं शिरः । कन्याभावेपि वर्तंत्या न च तुष्टा हरप्रिया

ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਝੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਪਲਿਤ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਾਂ ਵੀ ਕਨ੍ਯਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਹਰ-ਪ੍ਰਿਆ (ਪਾਰਵਤੀ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 44

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्परीक्षार्थमेव सा । शक्राणीरूपमास्थाय ततः सन्दर्शनं गता

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰਾਣੀ (ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਈ।

Verse 45

सुधावदातं सूर्याभं कैलासशिखरोपमम् । सुप्रलंबकरं मत्तं चतुर्दंतं महागजम्

ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਜ—ਸੁਧਾ ਵਰਗਾ ਧਵਲ, ਸੂਰਜ ਸਮ ਚਮਕਦਾ, ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਜਿਹਾ; ਅਤਿ ਲੰਬੀ ਸੁੰਡ ਵਾਲਾ, ਮਦਮਸਤ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ।

Verse 46

समास्थाय वृता स्त्रीभिर्देवानां सर्वतो दिशम् । दधती मुकुटं मूर्ध्नि हारकेयूरभूषिता

ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ; ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਦਿਸੀ।

Verse 47

पांडुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । सेव्यमानाऽप्सरोभिश्च स्तूयमाना च किन्नरैः

ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫਿੱਕੇ ਧਵਲ ਛਤਰ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 48

गन्धर्वैर्गीयमानासीत्ततः प्रोवाच सादरम् । वरं यच्छामि ते पुत्रि प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਪੁਤ੍ਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਚਾਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 49

अनेन तपसा तुष्टा पुष्कलेन तवाधुना । अहं भार्या सुरेन्द्रस्य शचीति परिकीर्तिता । त्रैलोक्येऽपि स्वयं प्राप्ता दयां कृत्वा तवोपरि

“ਤੇਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਚੁਰ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਸੁਰੇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ—ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ।”

Verse 50

त्वया महत्तपस्तप्तं ध्यायंत्या हरवल्लभाम् । तपसा तुष्टिमायाता भवानी न सुनिष्ठुरा

ਤੂੰ ਹਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਹੈ—ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ।

Verse 51

सूत उवाच । सा तस्या वचनं श्रुत्वा शक्राण्या विषकन्यका । नमस्कृत्वाऽथ तामूचे कृतांजलिपुटा स्थिता

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਕ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼-ਕਨਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ।

Verse 52

विषकन्योवाच । नाहं त्वत्तो वरं देवि प्रार्थयामि कथञ्चन । तथान्यासामपींद्राणि देवतानामसंशयम्

ਵਿਸ਼-ਕਨਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 53

अप्यहं नरकं रौद्रं प्रगच्छामींद्रवल्लभे । हरकांता समादेशान्न स्वर्गेऽपि तवाज्ञया

ਹੇ ਇੰਦਰ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਹਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ।

Verse 54

अनादिमध्यपर्य्यन्ता ज्ञानैश्वर्यसम न्विता । या देवी पूज्यते देवैर्वरं तस्या वृणोम्यहम्

ਜੋ ਦੇਵੀ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਸੀ ਤੋਂ ਵਰ ਚੁਣਦੀ ਹਾਂ।

Verse 55

यामाराधयते विष्णुर्ब्रह्मा रुद्रश्च वासवः । वांछितार्थं सदा देवीं वरं तस्या वृणो म्यहम्

ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 56

यया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्त्रीरूपैर्विविधैर्देव्या वरं तस्या वृणोम्यहम्

ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਚੱਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 57

श्रीदेव्युवाच । अहं भार्या सुरेन्द्रस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । ममाज्ञां पालयन्ति स्म देवदानवपन्नगाः

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹਾਂ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਨਾਗ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।"

Verse 58

किंनरा गुह्का यक्षाः किं पुनर्मर्त्यधर्मिणः । तस्मात्त्वं किं न गृह्णासि वरं मत्तः कुतापसि

"ਕਿੰਨਰ, ਗੁਹਯਕ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਵੀ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੂਰਖ ਤਪੱਸਵੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ?"

Verse 59

तन्नूनं वज्रघातेन चूर्णयिष्यामि ते शिरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तापस्यथ ततो द्विजाः

"ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਜਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੀ!" ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਫਿਰ...

Verse 60

धैर्यमालंब्य तां प्राह भूय एव सुरेश्वरीम् । स्वामिनी त्वं हि देवानां सत्यमेतदसंशयम्

ਧੀਰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਮਿਨੀ ਹੈਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ।”

Verse 61

यस्याः प्राप्तं त्वयैश्वर्यं परा तां तोषयाम्यहम् । स्वल्पमप्यपराधं ते न करोमि सुरेश्वरि

“ਜਿਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।”

Verse 62

तथापि वधयोग्यां मां मन्यसे विक्षिपायुधम् । अन्यच्चापि वचो मह्यं शक्राणि शृणु सादरम्

“ਤਾਂ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਤ੍ਰ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾਣੀ, ਮੇਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣ।”

Verse 63

तच्छुत्वा कुरु यच्छ्रेयो विचिन्त्य मनसा ततः । न त्वं न ते पतिः शक्रो न चान्येपि सुरासुराः । मां निषूदयितुं शक्ताः पार्वत्यां शरणं गताम्

“ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ, ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੈ ਉਹੀ ਕਰ। ਨਾ ਤੂੰ, ਨਾ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਈ ਹਾਂ।”

Verse 64

तस्माद्द्रुतं दिवं गच्छ मा त्वं कोपं वृथा कुरु । सन्मार्गे वर्तमानायां मम सर्वसुरेश्वरि

“ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ; ਵਿਅਰਥ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਸਭ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਮੈਂ ਸਤਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”

Verse 65

सूत उवाच । एवं सा तां शचीमुक्त्वा दुःखिता विषकन्यका । चिन्तयामास तदिदं मरणे कृतनिश्चया

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਸ-ਕਨਿਆ ਨੇ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 66

न प्रसीदति मे देवी यस्मात्पर्वतनंदिनी । तस्मान्मां यदि शक्राणी नैषा व्यापादयिष्यति

“ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ—ਪਹਾੜ ਦੀ ਨੰਦਿਨੀ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਣੀ (ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ) ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।”

Verse 67

तन्नूनं ज्वलनं दीप्तं सेवयिष्यामि सत्वरम् । अथापश्यत्क्षणेनैव तं चैरावणवारणम्

“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਜਵਲੰਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਤਦ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 68

दुग्धकुंदेन्दुसंकाशं संजातं सहसा वृषम् । तस्योपरि स्थितां देवीं शंभुना सह पार्वतीम्

ਅਚਾਨਕ ਦੁੱਧ, ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਖੜੀ ਸੀ।

Verse 69

चतुर्भुजां प्रसन्नास्यां दिव्यरूपसमन्विताम् । शुक्लमाल्यांबरधरां चन्द्रार्धकृतमस्तकाम्

ਉਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਸਫੈਦ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 70

ततः सम्यक्समालोक्य ज्ञात्वा तां पर्वतात्मजाम् । विषकन्या स्तुतिं चक्रे प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜ-ਪੁਤਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਜਾਣ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼-ਕਨਿਆ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 71

नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते सर्ववासिनि । सर्वकामप्रदे सत्ये जरामरणवर्जिते

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀਂ-ਈਸ਼ਵਰੀ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪੇ, ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜਰਾ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ!

Verse 72

शक्रादयोऽपि देवास्ते परमार्थेन नो विदुः । स्वरूपवर्णनं कर्तुं किं पुनर्देवि मानुषी

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਰਮਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਫਿਰ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕੇ?

Verse 73

यस्याः सर्वं महीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् । ब्रह्मांडमंगसंभूतं सदेवासुरमानुषम्

ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਪਵਨ-ਸਰੂਪ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 74

न तस्या जन्मनि ब्रह्मा न नाशाय महेश्वरः । पालनाय न गोविंदस्तां त्वां स्तोष्याम्यहं कथम्

ਉਸ ਲਈ ਜਨਮ ਕਰਾਉਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਸ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ, ਪਾਲਣ ਲਈ ਗੋਵਿੰਦ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ—ਕਿਵੇਂ ਸਤੁਤਿ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

Verse 75

तथाष्टगुणमैश्वर्यं यस्याः स्वाभाविकं परम् । निरस्तातिशयं लोके स्पृहणीयतमं सदा

ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਤਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇ ਜਨਮਜਾਤ ਹੈ; ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤਿਸ਼ਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਾਲਸਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 76

यस्या रूपाण्यनेकानि सम्यग्ध्यानपरायणाः । ध्यायंति मुनयो भक्त्या प्राप्नुवंति च वांछितम्

ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਹਨ—ਸੱਚੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮੁਨੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

हृदि संकल्प्य यद्रूपं ध्यानेनार्चंति योगिनः । सम्यग्भावात्मकैः पुष्पैर्मोक्षाय कृत निश्चयाः

ਯੋਗੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਰੂਪ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਮ੍ਯਕ ਭਾਵ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 78

तां देवीं मानुषी भूत्वा कथं स्तौमि महेश्वरीम्

ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?

Verse 79

देव्युवाच । परितुष्टास्मि ते पुत्रि वरं प्रार्थय सुव्रते । असंदिग्धं प्रदास्यामि यत्ते हृदि सदा स्थितम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰੀ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ। ਵਰ ਮੰਗ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹੀ ਦਿਆਂਗੀ ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 80

विषकन्योवाच । भर्तुरर्थे मया देवि कृतोऽयं तपौद्यमः । तत्किं तेन करिष्यामि सांप्रतं जरयावृता

ਵਿਸ਼ਕਨਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਰ੍ਹਾ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 81

तस्मादत्राऽश्रमे साकं त्वया स्थेयं सदैव तु । हिताय सर्वनारीणां वचनान्मम पार्वति

“ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਵੱਸਣਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ।”

Verse 82

श्रीदेव्युवाच । अद्यप्रभृत्यहं भद्रे श्रेष्ठेऽस्मिन्नाश्रमे शुभे । स्वमाश्रमं करिष्यामि यत्ते हृदि समाश्रितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 83

माघशुक्लतृतीयायां या ऽत्र स्नानं करिष्यति । नारी सा मत्प्रसादेन लप्स्यते वांछितं फलम्

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਜੋ ਨਾਰੀ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗੀ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।

Verse 84

अपि कृत्वा महापापं नारी वा पुरुषोऽथवा । यत्र स्नात्वा प्रसादान्मे विपाप्मा संभविष्यति

ਭਾਵੇਂ ਨਾਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਥਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 85

अत्र ये फलदानं च प्रकरिष्यंति मानवाः । सफलाः सकलास्तेषामाशाः स्युर्नात्र संशयः

ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਆਸਾਂ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 86

अपि हत्वा स्त्रियं मर्त्यो योऽत्र स्नानं करिष्यति । माघशुक्लतृतीयायां विपाप्मा स भविष्यति

ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਰਤ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

या तत्र कन्यका भद्रे स्नानं भक्त्या करि ष्यति । तस्मिन्दिने पतिश्रेष्ठं लप्स्यते नात्र संशयः

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 88

सूत उवाच । एवमुक्त्वा ततो गौरी तां च पस्पर्श पाणिना । ततश्च तत्क्षणाज्जाता दिव्यरूपवपुर्द्धरा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਤੇ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 89

वृद्धत्वेन परित्यक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना । पीनोन्नतकुचाभोगा प्रमत्तगजगामिनी

ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਭਰੇ-ਉੱਠੇ ਸਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਸੀ।

Verse 90

ततस्तां सा समादाय विधाय निजकिंकरीम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम हरसंयुता

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਿੱਜ ਸੇਵਿਕਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 91

ततःप्रभृति तत्तीर्थं शर्मिष्ठातीर्थमुच्यते । प्रख्यातं त्रिषु लोकेषु सर्वपातकनाशनम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ-ਤੀਰਥ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 92

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । माघशुक्लतृतीयायां यथावद्द्विजसत्तमाः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 93

एतत्पवित्रमायुष्यं सर्व पातकनाशनम् । स्त्रीतीर्थसंभवं नॄणां माहात्म्यं यन्मयोदितम्

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ—ਜੋ ‘ਸਤ੍ਰੀ-ਤੀਰਥ’ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ—ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਚਾਰੀ ਹੈ।

Verse 94

यश्चैतत्प्रातरुत्थाय सदा पठति मानवः । स सर्वांल्लभते कामान्मनसा वांछितान्सदा

ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਨਿੱਤ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਆਂ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 95

तथा पर्वणि संप्राप्ते यश्चैतत्पठते नरः । शृणोति चाशु भक्त्या यः स याति शिवमंदिरम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਦਾ ਦਿਨ ਆਵੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ—ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।