Adhyaya 58

Verse 1

। सूत उवाच । एवं संस्थाप्य गांगेयः पुण्यं देवचतुष्टयम् । ततः संस्थापयामास गंगां त्रिपथगामिनीम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੇ ਚਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ—ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ—ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

कूपिकायां महाभाग शिवलिंगस्य पूर्वतः । ततः प्रोवाच तान्हृष्टः संपूज्य द्विजसत्तमान्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੂਪਿਕਾ ਵਿੱਚ; ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 3

अस्यां यः पुरुषः स्नानं कृत्वा मां वीक्षयिष्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं प्रयास्यति

ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਰਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 4

करिष्यति तथा यस्तु शपथं चात्र मानवः । असत्यं यास्यति क्षिप्रं स यमस्य गृहं प्रति

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਸ਼ਪਥ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲੇ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

एवमुक्त्वा महाभागो भीष्मः कुरुपितामहः । जगाम स्वपुरं तस्माद्धर्षेण महता वृतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਭਾਗ ਭੀਸ਼ਮ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 6

सूत उवाच । तत्रासीच्छूद्रसंभूतः पौंड्रकोनाम नामतः । बालभावे समं मित्रैः स क्रीडति दिवानिशम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਸੀ। ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਰਾਤ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 7

हास्यभावाच्च मित्रस्य पुस्तकं तेन चोरितम् । मित्रैः पृष्टः पौण्ड्रकः स प्राह नैव मया हृतम्

ਹਾਸ-ਖੇਡ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਚੁਰਾ ਲਈ। ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਬੋਲਿਆ—“ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਗਿਆ।”

Verse 8

पुस्तकं चैव युष्माकं चिन्तनीयं सदैव तत् । भवद्भिर्यत्नमास्थाय दृश्यतां क्वापि पुस्तकम्

“ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਯਤਨ ਧਾਰ ਕੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਵੇਖੋ।”

Verse 9

कृताश्च शपथास्तत्र स्नात्वा भागीरथीजले । अदुष्टचेतसा तेन दत्तं तत्पुस्तकं हृतम्

ਉਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਹੁੰਆਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਚੁਰਾਈ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਐਸੇ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 10

पुनश्च रुचिरं हास्यं कृत्वा तेन समं बहु । अथासावभवत्कुष्ठी तत्क्षणादेव गर्हितः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਪਲ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 11

स त्यक्तो बांधवैः सर्वैः कलत्रैरपि वल्लभैः । ततो वैराग्यमापन्नो भृगुपातं पपात सः

ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ/ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਆ ਪਿਆ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁਪਾਤ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 12

जातश्च तत्प्रभावेन कुष्ठेन परिवर्जितः । शास्त्रचौर्यकृताद्दोषान्मूकरूपः स हास्यकृत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਚੋਰੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹਾਸਿਆਕਾਰ ਮੂਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

न कार्यः शपथस्तस्मात्तस्याग्रेऽपि लघुर्द्विजाः । अपि हास्योपचारेण आत्मनः सुखमिच्छता

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਪਥ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਸਮਝਣਾ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਵਰਤਾਵ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 58

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवगंगामाहात्म्यवर्णनंनाम अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਸ਼ਿਵਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਅਠਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।