Adhyaya 56

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਰਤ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति

ਪਰ ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਮੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 3

आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः

ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਮਹਾਮੁਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।

Verse 4

शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।

Verse 5

तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਢਾਪਾ ਅਵਸਥਾ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਉਪਜ ਆਇਆ।

Verse 6

ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਭਗਤ ਨੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਸਭ ਕੰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਯਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 7

वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके

ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰਵਿ (ਸੂਰਯ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 8

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः

ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਲੇਟਦਾ; ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ; ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ—ਨਿਰਾਹਾਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਿੱਤ ਕੇ।

Verse 9

ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्

ਫਿਰ ਜਦ ਪੰਦਰਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਭਗਵਾਨ ਰਵਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 10

श्रीसूर्य उवाच । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਰਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਗਾਲਵ, ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 11

गालव उवाच । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 15

सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्

ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਤ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 17

नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः

ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਦੇਵ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ—ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 18

ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना

ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਵਟੇਸ਼ਵਰ” ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਹੇਠ ਵੱਸਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅੰਸ਼ੁਮਾਲੀ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 19

वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੌਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਨੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸੂਰ੍ਯ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 20

वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्

ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਵਿ (ਸੂਰ੍ਯ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਵਾਇਆ।

Verse 21

ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ “ਵਟਾਦਿਤ੍ਯ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਨਿਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ।

Verse 22

सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्

ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਐਤਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੱਤ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 24

अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्

ਤਦ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗਾਈ ਸੀ; ਵਟਾਦਿਤ੍ਯ—ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ।

Verse 25

अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਬਾਂਝ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਜਾਂ ਦੁર્ભਾਗੀ ਹੋਵੇ; ਸਾਂਬਸੂਰ੍ਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 26

किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे

ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਵ੍ਰਤਾਂ, ਧਿਆਨ, ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ-ਸਹਿਤ ਜਪਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਸਾਂਬਸੂਰ੍ਯ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ?

Verse 27

वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्

ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ (ਉਸ ਦੇਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਸਫਲ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸਭ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ—ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਰਧੀ ਲਈ।