Adhyaya 55

Verse 1

सूत उवाच । तस्या एव समीपस्थं देवदेवं नलेश्वरम् । दृष्ट्वा विमुच्युते पापात्स्थापितं नलभूभुजा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਲੇਸ਼ਵਰ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ—ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 2

यस्तं पश्येन्नरो भक्त्या माघे षष्ठ्यां सिते द्विजाः । सर्व रोगविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमं पदम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਛੱਠ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

कण्डूः पामाथ दद्रूणि मंडलानि विचर्चिका । दर्शनात्तस्य नश्यन्ति जन्तूनां भावितात्मनाम्

ਖੁਜਲੀ, ਪਾਮਾ, ਦਾਦ, ਗੋਲ ਚੱਕਤੇ ਅਤੇ ਵਿਚਰਚਿਕਾ (ਇਕਜ਼ੀਮਾ)—ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 4

अस्ति तस्याग्रतः कुण्डं स्वच्छोदकसुपूरितम् । मत्स्यकूर्मसमाकीर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 5

यस्तत्र कुरुते स्नानं प्रत्यूषे सोमवासरे । अपि कुष्ठामयमस्तः स भूयः स्यात्पुनर्नवः

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਵੇਲੇ (ਸਵੇਰ ਤੜਕੇ) ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 6

यदा संस्थापितः शंभुर्नलेन पृथिवीभुजा । तदा तुष्टेन स प्रोक्तो ब्रूहि किं ते करोम्यहम्

ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਬੋਲੋ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 7

नल उवाच । अत्र स्थेयं त्वया देव सदा सन्निहितेन च । सर्वलोकहितार्थाय रोगनाशाय शंकर

ਨਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਸਨਿੱਧ ਰਹੋ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।

Verse 8

शंकर उवाच । अहं त्वद्वचनाद्राजन्संप्राप्ते सोमवासरे । प्रत्यूषे च निवत्स्यामि प्रासादे नात्र संशयः

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਸੋਮਵਾਰ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਤಃਕਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 9

प्राणिनां रोगनाशाय शुक्लपक्षे विशेषतः

ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ।

Verse 10

यो मामत्र स्थितं तत्र दिवसे वीक्षयिष्यति । स्नात्वा सुविमले कुंडे सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । तस्य नाशं प्रयास्यंति व्याधयो गात्रसंभवाः

ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਵੇਖੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਵਿਆਧੀਆਂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੀਆਂ।

Verse 11

योऽस्य कुंडस्य संभूतां मृत्तिकामपि मानवः । संधास्यति निजे देहे सोमवारे निशाक्षये । सोऽपि रोगैर्विनिर्मुक्तः संभविष्यति पुष्टिमान्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 12

निष्कामस्तु पुनर्यो मां तस्मिन्काले नृपोत्तम । पूजयिष्यति सद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स यास्यति

ਪਰ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਆਦਿ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 13

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्त्रैलोक्यदीपको हरः । अन्तर्धानं गतो विप्रा यथा दीपोऽत्र तत्क्षणात्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੀਪਕ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸੇ ਪਲ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਦੀਵਾ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਜਾਵੇ।

Verse 15

एष संस्थापितः शंभुर्मया युष्मत्पुरोंतिके । येन दृष्टेन रोगाणां सर्वेषां जायते क्षयः

ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अधुनाहं गमिष्यामि स्वराज्याय कृते द्विजाः । निषधां च पुरीमेष सर्वैः पूज्यः समाहितैः

ਹੁਣ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਨਿਸਧਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं पार्थिवशार्दूल करिष्यामः समाहिताः । तव देवकृते यत्नं यात्राद्यासु क्रियासु च

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ; ਅਸੀਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 18

तथा पूजां करिष्यामः श्रद्धया परया युताः । अस्माकं पुत्रपौत्रा ये भविष्यंति तथा परे । वंशजास्ते करिष्यंति पूजामस्य सुभक्तितः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੀਂ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਜੋ ਆਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ—ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਦੇ—ਸ਼ੁਭ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 19

सूत उवाच । एवमुक्तः स भूपालस्तैर्विप्रैस्तुष्टिसंयुतः । प्रतस्थे तान्प्रणम्योच्चैः सर्वैस्तैश्चाभिनंदितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 20

एवं स भगवाञ्छंभुस्तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । हिताय सर्वलोकानां सर्वरोगक्षयावहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੇ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ—ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वीक्षणीयः सदा हि सः । विशेषात्सोमवारेण शाश्वतं श्रेय इच्छता

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 55

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ “ਨਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪਚਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।