Adhyaya 51

Verse 1

। सूत उवाच । अथ ताच्छपथाञ्छ्रुत्वा स व्याघ्रो विस्मयान्वितः । सत्यं मत्वा पुनः प्राह नन्दिनीं पुत्रवत्सलाम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਪਥਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲਾ ਨੰਦਿਨੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।

Verse 2

यद्येवं तद्गृहं गच्छ वीक्षयस्व निजात्मजम् । सखीनामर्पयित्वाथ भूय आगमनं कुरु

“ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ, ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾ।”

Verse 3

सूत उवाच । इति व्याघ्रवचः श्रुत्वा सुशीला नन्दिनी तदा । गतालयं समुद्दिश्य यत्र बालः सुतः स्थितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਘ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੰਦਿਨੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

अथाकालागतां दृष्ट्वा मातरं त्रस्तचेतसम् । रंभमाणां समालोक्य वत्सः प्रोवाच विस्मयात्

ਫਿਰ, ਅਸਮੇਂ ਆਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰੋਣੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੱਚਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਿਆ।

Verse 5

कस्मात् प्राप्तास्यकाले तु कस्मादुद्भ्रांतमानसा । वाष्पक्लिन्नमुखी कस्माद्वद मातर्द्रुतंमम

“ਮਾਂ, ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਭਿੱਜਿਆ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸ।”

Verse 6

नंदिन्युवाच । यदि पृच्छसि मां पुत्र स्तनपानं समाचर । येन तृप्तस्य ते सर्वं वृत्तांतं तद्वदाम्यहम्

ਨੰਦਿਨੀ ਬੋਲੀ: "ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਜੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗੀ।"

Verse 7

सूत उवाच । सोऽपि तद्वचनं श्रुत्वा पीत्वा क्षीरं यथोचितम् । आघ्रातश्च तया मूर्ध्नि ततः प्रोवाच सत्वरम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: "ਉਸਨੇ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ।"

Verse 8

सर्वं कीर्तय वृत्तांतमद्यारण्यसमुद्भवम् । येन मे जायते स्वास्थ्यं श्रुत्वा मातस्तवास्यतः

"ਹੇ ਮਾਤਾ! ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।"

Verse 9

नंदिन्युवाच । अहं गता महारण्ये ह्यद्य पुत्र यथेच्छया । व्याघ्रेणासादिता तत्र भ्रममाणा इतस्ततः

ਨੰਦਿਨੀ ਬੋਲੀ: "ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।"

Verse 10

स मया प्रार्थितः पुत्र भक्षमाणो नखायुधः । शपथैरागमिष्यामि गोकुले वीक्ष्य चात्मजम्

"ਉਹ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ (ਬਾਘ) ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਗੋਕੁਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ'।"

Verse 11

साहं तेन विनिर्मुक्ता शपथैर्बहुभिः कृतैः । भूयस्तत्रैव यास्यामि दृष्टः संभाषितो भवान्

ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੌਹਾਂ ਖਾ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲਈ, ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 12

वत्स उवाच । अहं तत्रैव यास्यामि यत्र त्वं हि प्रगच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं सम्यङ्मातुरग्रे ममाधुना

ਵੱਛੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਹੈ।"

Verse 13

एकाकिनापि मर्तव्यं त्वया हीनेन वै मया । विनापि क्षीरपानेन स्वल्पेन समयेन तु

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਵੀ ਮਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 14

यदि मातस्त्वया सार्धं व्याघ्रो मां सूदयिष्यति । या गतिर्मातृभक्तानां सा मे नूनं भविष्यति

ਹੇ ਮਾਂ, ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ।

Verse 16

नास्ति मातृसमो बन्धुर्बालानां क्षीरजीविनाम् । नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः

ਦੁੱਧ 'ਤੇ ਪਲਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 17

नास्ति मातृसमः पूज्यो नास्ति मातृसमः सखा । नास्ति मातृसमो देव इह लोके परत्र च

ਮਾਤਾ ਵਰਗੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮਾਤਾ ਵਰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮਾਤਾ ਵਰਗਾ ਦੇਵਤਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 18

एवं मत्वा सदा मातुः कर्तव्या भक्तिरुत्तमैः । तमेनं परमं धर्मं प्रजापतिविनिर्मितम् । अनुतिष्ठंति ये पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

ਇਉਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਤਮ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਧਰਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 19

तस्मादहं गमिष्यामि त्वं च तिष्ठात्र गोकुले । आत्मप्राणैस्तव प्राणान्रक्षयिष्याम्यसंशयम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ।

Verse 20

नंदिन्युवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्राद्य वासरे । तत्कथं मम जीवं त्वं रक्षस्यसुभिरात्मनः

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੌਤ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਵਿਧਿਤ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਦੇ ਹੀ ਦਿਨ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਵੇਂਗਾ?”

Verse 21

अपश्चिममिदं पुत्र मातृसंदिष्टमुत्तमम् । त्वया कार्यं प्रयत्नेन मद्वाक्यमनुतिष्ठता

“ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਛਿਮਾ—ਅੰਤਿਮ—ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾ।”

Verse 22

भ्रममाणो वने पुत्र मा प्रमादं करिष्यसि । लोभात्संजायते नाश इहलोके परत्र च

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਅਸਾਵਧਾਨ ਨਾ ਹੋਈਂ। ਲੋਭ ਤੋਂ ਨਾਸ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 23

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । इह तन्नास्ति लोभेन यत्र कुर्वंति मानवाः

ਲੋਭ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਅਟਵੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਕਰਮ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 24

लोभात्प्रमादाद्विश्रंभात्पुरुषो वध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

ਲੋਭ, ਪ੍ਰਮਾਦ ਅਤੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਭ ਨਾ ਕਰ, ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ।

Verse 25

आत्मा पुत्र त्वया रक्ष्यः सर्वदैव प्रय त्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च भ्रमता गहने वने

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ।

Verse 26

विषमस्थं तृणान्नाद्यं कथंचित्पुत्रक त्वया । नैकाकिना प्रगंतव्यं यूथं त्यक्त्वा निजं क्वचित्

ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਥਾਂ ਉੱਗੇ ਘਾਹ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਾ ਚਰੀਂ। ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਈਂ।

Verse 27

एवं संभाष्य तं वत्समवलिह्य मुहुर्मुहुः । शोकेन महताविष्टा बाष्पव्याकुललोचना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਚੱਟਿਆ। ਭਾਰੀ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਸਨ।

Verse 28

ततः सखीजनं सर्वं गता द्रष्टुं द्विजोत्तमाः । नन्दिनीं पुत्रशोकेन पीडितांगी सुविह्वला

ਫਿਰ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੰਦਿਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਗਈਆਂ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਸੀ।

Verse 29

ततः प्रोवाच ताः सर्वा गत्वाऽरण्यं द्विजोत्तमाः । चरंतीः स्वेच्छया हृष्टा वांछितानि तृणानि ताः

ਫਿਰ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਿਆ ਘਾਹ ਚਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 30

बहुले चंपके दामे वसुधारे घटस्रवे । हंसनादि प्रियानंदे शुभक्षीरे महोदये

‘(ਜਾਓ ਅਤੇ ਚਰੋ) ਬਹੁਲਾ ਵਿੱਚ, ਚੰਪਕ ਵਿੱਚ, ਦਾਮ ਵਿੱਚ, ਵਸੁਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਘਟਸ੍ਰਵ ਵਿੱਚ; ਹੰਸਨਾਦ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਯਾਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਭਕਸ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹੋਦਯ ਵਿੱਚ।’

Verse 31

तथान्या धेनवो याश्च संस्थिता गोकुलांतिके । शृण्वंतु वचनं मह्यं कुर्वंतु च ततः परम् । अद्याहं निजयूथस्य भ्रमंती नातिदूरतः

‘ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਗਾਵਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਭਟਕਾਂਗੀ।’

Verse 32

ततश्च गहनं प्राप्ता वनं मानुषवर्जितम् । व्याघ्रेणासादिता तत्र भ्रमंती तृणवांछया

ਤਦੋਂ ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਨ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਘਾਹ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ।

Verse 33

युष्माकं दर्शनार्थाय सुतसंभाषणाय च । संप्राप्ता शपथैः कृच्छ्रात्तं विश्वास्य नखायुधम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਸ਼ਪਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨਖ-ਆਯੁਧ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਈ।”

Verse 34

दृष्टः संभाषितः पुत्रः शासितश्च मया हि सः । अधुना भवतीनां च प्रदत्तः पुत्रको यथा

“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ।”

Verse 35

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि भवतीनां मया कृतम् । यत्किंचिद्दुष्कृतं भद्रास्तत्क्षंतव्यं प्रसादतः

“ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਲੇ ਜਨੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ।”

Verse 36

अनाथो ह्यबलो दीनः क्षीरपो मम बालकः । मातृशोकाभिसंतप्तः पाल्यः सर्वाभिरेव सः

“ਮੇਰਾ ਬਾਲਕ ਅਨਾਥ, ਨਿਰਬਲ ਤੇ ਦਿਨ ਹੈ; ਉਹ ਹਾਲੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਕਰਨੀ ਹੈ।”

Verse 37

भ्रममाणोऽसमे स्थाने व्रजमानोऽन्यगोकुले । अकार्येषु च संसक्तो निवार्यः सर्वदाऽदरात्

ਜੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੋਚਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ—ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 38

अहं तत्र गमिष्यामि स व्याघ्रो यत्र संस्थितः । अपश्चिमप्रणामोऽयं सर्वासां विहितो मया

ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਘ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 39

धेनव ऊचुः । न गंतव्यं त्वया तत्र कथंचिदपि नंदिनि । आपद्धर्मं न वेत्सि त्वं नूनं येन प्रगच्छसि

ਧੇਨਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨੰਦਿਨੀ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪੱਤਿ-ਕਾਲ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈਂ।

Verse 40

न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु जातिर्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्वधनापहारे पंचानृतान्याहुरपातकानि

ਹਾਸ-ਰਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਬੋਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਨਾਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਨਾਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵੇਲੇ (ਕਿਹਾ ਅਸੱਤ)। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਨ ਦੇ ਲੁੱਟ ਜਾਣ ‘ਤੇ—ਇਹ ਪੰਜ ਅਨ੍ਰਿਤ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 41

तस्मात्तत्र न गंतव्यं दोषो नास्त्यत्र ते शुभे । पालयस्व निजं पुत्रं व्रजास्माभिर्निजं गृहम्

ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚੱਲੀਏ।

Verse 42

नंदिन्युवाच । परेषां प्राणयात्रार्थं तत्कर्तुं युज्यते शुभाः । आत्मप्राणहितार्थाय न साधूनां प्रशस्यते

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਐਸਾ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਜਨੋ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਹਿਤ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 43

सत्ये प्रतिष्ठितो लोको धर्मः सत्ये प्रतिष्ठितः । उदधिः सत्यवाक्येन मर्यादां न विलंघयेत्

ਸੰਸਾਰ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਧਰਮ ਵੀ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਵਚਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।

Verse 44

विष्णवे पृथिवीं दत्त्वा बलिः पातालमाश्रितः । सत्यवाक्यं समाश्रित्य न निष्क्रामति दैत्यपः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਬਲੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਯ-ਵਚਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਥ ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ।

Verse 45

यः स्वं वाक्यं प्रतिज्ञाय न करोति यथोदितम् । किं तेन न कृतं पापं चौरेणाकृत बुद्धिना

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਬੁੱਧੀਹੀਨ ਚੋਰ-ਸਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?

Verse 46

सख्य ऊचुः । त्वं नंदिनि नमस्कार्या सर्वेरपि सुरासुरैः । या त्वं सत्यप्रतिष्ठार्थं प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨੰਦਿਨੀ, ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ-ਯੋਗ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਤਿਆਜ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈਂ।

Verse 47

किं त्वां कल्याणि वक्ष्यामः स्वयं धर्मार्थवादिनीम् । सवरेंपि गुणैर्युक्ता नित्यं सत्ये प्रतिष्ठिताम्

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖੀਏ? ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਤਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈਂ।

Verse 48

तस्माद्गच्छ महाभागे न शोच्यः पुत्रकस्तव । भवत्या यद्वयं प्रोक्तास्तत्करिष्याम एव हि

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੂੰ ਜਾ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 49

एतत्पुनर्वयं विद्मः सदा सत्यवतां नृणाम् । न निष्फलः क्रियारंभः कथंचिदपि जायते

ਇਤਨਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਦਾ ਸਤਿ-ਨਿਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਰਮਿਕ ਕਰਮ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 50

सूत उवाच । एवं संभाष्य तं सर्वं नंदिनी स्वसखीजनम् । प्रस्थिता व्याघ्रमुद्दिश्य पुत्रशोकेन पीडिता

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਨੰਦਿਨੀ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਵਿਆਘਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 51

शोकाग्निनापि संतप्ता निराशा पुत्रदर्शने । वियुक्ता चक्रवाकीव लतेव पतिता तरोः

ਸੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਐਵੇਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜੋੜੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਚਕਰਵਾਕੀ—ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਲਤਾ।

Verse 52

अंधेव दृष्टिनिर्मुक्ता प्रस्खलंती पदेपदे । वनाधिदेवताः सर्वाः प्राऽर्थयच्च सुतार्थतः

ਅੰਨ੍ਹੀ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੰਝੀ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਅਧਿਦੇਵਤਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 53

प्रसुप्तं भ्रममाणं वा मम पुत्रं सुबालकम् । वनाधिदेवताः सर्वा रक्षंतु वचनान्मम

ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰੇ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਅਧਿਦੇਵਤਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Verse 54

एवं प्रलप्य मनसा संप्राप्ता तत्र यत्र सः । आस्ते विस्फूर्जितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रो भयावहः

ਇਉਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਖੜਾ ਸੀ—ਮੂੰਹ ਫਾਟਿਆ ਤੇ ਕੰਬਦਾ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ।

Verse 55

व्याघ्रः क्षुत्क्षामकण्ठश्च तस्या मार्गावलोककः । संरंभाटोपसंयुक्तः सृक्किणी परिलेहयन्

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਗਲਾ ਸੁੱਕਿਆ ਉਹ ਬਾਘ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੋਨੇ ਚਾਟਦਾ ਸੀ।

Verse 56

नंदिन्युवाच । आगताहं महाव्याघ्र सत्ये च शपथे स्थिता । कुरु तृप्तिं यथाकामं मम मांसेन सांप्रतम्

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਬਾਘ! ਮੈਂ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਆ ਗਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾ ਲੈ।”

Verse 57

तां दृष्ट्वा सोऽपि दुष्टात्मा वैराग्यं परमं गतः । सत्याशया पुनः प्राप्ता संत्यज्य प्राणजं भयम्

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਵੀ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਤਿਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭੈ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 58

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि सुधेनो सत्यवादिनि । न हि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਤੇਰਾ, ਕਲਿਆਣੀ—ਹੇ ਸੁਧੇਨੂ, ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨੀ। ਸਤ੍ਯਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 59

त्वयोक्तं शपथैर्भद्रे आगमिष्याम्यहं पुनः । तेन मे कौतुकं जातं किमेषा प्रकरिष्यति

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਪਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਵਾਂਗੀ।’ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੌਤੁਹਲ ਜਾਗਿਆ—ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੇਗੀ?

Verse 60

सोऽहं भद्रे दुराचारो नृशंसो जीवघातकः । यास्यामि नरकं घोरं कर्मणानेन सर्वदा

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਨਿਰਦਈ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 61

तस्मात्त्वं मे महाभागे पापास्यातिदुरात्मनः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਅਤਿ ਦੁਰਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 62

येन मे स्यात्परं श्रेय इह लोके परत्र च । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सत्याचारान्मतिर्मम

ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਭੀ ਅਗਿਆਤ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸਤ੍ਯਾਚਾਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ ਹੈ।

Verse 63

तस्मात्त्वं धर्मसर्वस्वं संक्षेपान्मम कीर्तय । सत्संगमफलं येन मम संजायतेऽखिलम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰਵਸ੍ਵ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤਸੰਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 64

नंदिन्युवाच । तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञयोगं च दानमेकं कलौ युगे । सर्वेषामेव दानानां नास्ति दानमतः परम्

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਧਿਆਨ ਦੀ; ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ ਦੀ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਹੀ ਇਕ ਪਰਮ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ।

Verse 65

चराचराणां भूतानामभयं यः प्रयच्छति । स सर्वभयनिर्मुक्तः परं ब्रह्मा धिगच्छति

ਜੋ ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

व्याघ्र उवाच । अन्येषां चैव भूतानां तद्दानं युज्यते शुभे । अहिंसया भवेद्येषां प्राणयात्रान्नपूर्वकम्

ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਉਹ ਅਭਯ-ਦਾਨ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਯਾਤਰਾ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 67

न हिंसया विनाऽस्माकं यतः स्यात्प्राणधारणम् । तस्माद्ब्रूहि महाभागे किञ्चिन्मम सुखावहम् । उपदेशं सुधर्माय हिंसकस्यापि देहिनाम्

ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਧਾਰਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਨਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਦੱਸ—ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼, ਹਿੰਸਕ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਭੀ।

Verse 68

नन्दिन्युवाच । अत्रास्ति सुमहल्लिंगं पुरा बाणप्रतिष्ठितम् । गहने यत्प्रभावेन त्वया मुक्तास्म्यहं ध्रुवम्

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਣੇ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗੀ।

Verse 69

तस्य त्वं प्रातरुत्थाय कुरु नित्यं प्रदक्षिणाम् । प्रणामं च ततः सिद्धिं वांछितां समवाप्स्यसि

ਤੂੰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦੀ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ; ਤਦ ਤੂੰ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 70

नान्यस्य कर्मणः शक्तिर्विद्यते ते नखायुध । पूजादिकस्य हीनत्वाद्धस्ताभ्यामिति मे मतिः

ਹੇ ਨਖ-ਆਯੁਧ ਧਾਰੀ, ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ। ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ‘ਹੱਥਾਂ’ ਨਾਲ—ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵਰਗੇ ਸਾਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ—ਭਗਤੀ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 71

एवमुक्त्वाथ सा धेनुर्व्याघ्रस्याथ वनांतिके । तल्लिंगं दर्शयामास पुरः स्थित्वा द्विजोत्तमाः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਧੇਨੁ ਫਿਰ ਵਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੂੰ ਉਹ ਲਿੰਗ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 72

सोऽपि संदर्शनात्तस्य तत्क्षणान्मुक्तिमाप्तवान् । व्याघ्रत्वात्पार्थिवो भूयः स बभूव यथा पुरा

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਛਿਨ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਆਘ੍ਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 73

शापं दुर्वाससा दत्तं राज्यं स्वं सहितैः सुतैः । सस्मार स नृपश्रेष्ठस्ततः प्रोवाच नंदिनीम्

ਦੁਰਵਾਸਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਸੀ—ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਦ ਨੰਦਿਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 74

नृपः कलशनामाहं हैहयान्वयसंभवः । शप्तो दुर्वाससा पूर्वं कस्मिंश्चित्कारणांतरे

“ਮੈਂ ਕਲਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਹੈਹਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 75

ततः प्रसादितेनोक्तस्तेनाहं नंदिनी यदा । दर्शयिष्यति तल्लिंगं तदा मुक्तिर्भविष्यति

“ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਨੰਦਿਨੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇਂਗੀ, ਤਦ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।’”

Verse 76

सा नूनं नन्दिनी त्वं हि ज्ञाता शापान्ततो मया । तत्त्वं ब्रूहि प्रदेशोऽयं कतमो वरधेनुके

“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਨੰਦਿਨੀ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਰਦਾਇਨੀ ਗਊ, ਸੱਚ ਦੱਸ: ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?”

Verse 77

येन गच्छाम्यहं भूयः स्वगृहं प्रति सत्वरम् । मार्गं दृष्ट्वा महाभागे मानुषं प्राप्य कञ्चन

ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਵਾਂ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮਾਰਗ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।

Verse 78

नंदिन्युवाच । चमत्कारपुरक्षेत्रमेतत्पातकनाशनम् । सर्वतीर्थमयं राजन्सर्वकामप्रदायकम्

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਯੋਗ ਕਾਮਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

यदन्यत्र भवेच्छ्रेयो वत्सरेण तपस्विनाम् । दिनेनैवात्र तत्सम्यग्जायते नात्र संशयः

ਜੋ ਆਤਮਿਕ ਸ਼੍ਰੇਯ ਤਪਸਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 80

एवं मत्वा मया लिंगं स्नापितं पयसा सदा । एतद्यूथं परित्यज्य भक्त्या पूतेन चेतसा

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ…

Verse 81

राजोवाच । गच्छ नन्दिनि भद्रं ते निजं प्राप्नुहि बालकम् । गोकुलं च सखीः स्वाश्च तथान्यं च सुहृज्जनम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਜਾ, ਨੰਦਿਨੀ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ, ਆਪਣੇ ਗੋਕੁਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ।

Verse 82

एतत्क्षेत्रं मया पूर्वं ब्राह्मणानां मुखाच्छ्रुतम् । वांछितं च सदा प्रष्टुं न च द्रष्टुं प्रपारितम्

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਸਦਾ ਤਾਂਘ ਰਹੀ, ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 83

राज्यकर्मप्रसक्तेन भोगासक्तेन नंदिनि । स्वयमेवाधुना लब्धं नाहं सन्त्यक्तुमुत्सहे

ਹੇ ਨੰਦਿਨੀ, ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੁਣ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ।

Verse 84

दिष्ट्या मे मुनिना तेन दत्तः शापो महात्मना । कथं स्यादन्यथा प्राप्तिः क्षेत्रस्यास्य सुशोभने

ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ?

Verse 85

सूत उवाच । एवमुक्त्वा महीपालो नन्दिनीं तां विसृज्य च । स्थितस्तत्रैव तल्लिंगं ध्यायमानो दिवानिशम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨੰਦਿਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਲੀਨ ਰਹਿਆ।

Verse 86

प्रासादं तत्कृते मुख्यं विधायाद्भुतदर्शनम् । कैलासशिखराकारं तपस्तेपे तदग्रतः

ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਵਾਇਆ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 87

ततस्तस्य प्रभावेन स्वल्पैरेव दिनैर्द्विजाः । संप्राप्तः परमां सिद्धिं दुर्लभां याज्ञिकैरपि

ਤਦੋਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਯਜ્ઞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਾਜ਼ਨਿਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 88

तत्र यः कार्तिके मासि दीपकं संप्रयच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

ਉਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

मार्गशीर्षे च सम्प्राप्ते गीतनृत्यादिकं नरः । तदग्रे कुरुते भक्त्या स गच्छति परां गतिम्

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਦਿਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । कलशेश्वरमाहात्म्यं विस्तरेण द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਲਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 91

भक्त्या पठति यश्चैतच्छ्रद्धया परया युतः । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 151

अथवा ये त्वया तस्य विहिताः शपथाः शुभे । ते संतु मम तिष्ठ त्वं तस्मादत्रैव गोकुले

ਅਥਵਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਜੋ ਸ਼ਪਥਾਂ ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੁ।