Adhyaya 50

Verse 1

। एवं तस्य नरेन्द्रस्य व्याघ्ररूपस्य कानने । जगाम सुमहान्कालो निघ्नतो विविधान्द्विज

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਰੇਂਦ੍ਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 2

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः । आ यातं गोकुलं रम्यं गोपगोपीसमाकुलम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਕੁਲ ਨਾਮਕ ਸੁੰਦਰ ਗੋਪ-ਬਸਤੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਗੋਪਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 3

तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा । विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा

ਉੱਥੇ ਨੰਦਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਧੇਨੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਥਣ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਪਿਛਲਾ ਭਾਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁਗਠਿਤ, ਰੰਗ ਹੰਸ ਵਰਗਾ ਧਵਲ, ਅਤੇ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਦੁੱਧ ਢਾਲਦੀ ਸੀ।

Verse 4

अथ सा निजयूथस्य सदाग्रे तृणवांछया । भ्रममाणा निकुञ्जांते लिंगं देवस्य शूलिनः

ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਝੁੰਡ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਘਾਹ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਹੋਈ ਕੁੰਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਭਟਕ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 5

अपश्यत्तेजसा युक्तं स्वयमेव व्यवस्थितम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं चित्ताह्लादकरं परम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਅਡੋਲ ਸਥਾਪਿਤ ਵੇਖਿਆ—ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 6

ततस्तस्योपरि स्थित्वा सुस्राव सुमहत्पयः । श्रद्धया परया युक्ता तस्य स्नानकृते द्विजाः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਵੱਡੀ ਧਾਰਾ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਗਾਈ; ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਸ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ।

Verse 7

एवं तां स्नपनं तस्य सदा लिंगस्य कुर्वतीम् । न जानाति जनः कश्चिद्वने वृक्षसमाकुले

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨ ਹੋਈ।

Verse 8

अन्यस्मिन्दिवसे तत्र स्थाने व्याघ्रः समागतः । तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायः सर्वजन्तुभयावहः

ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਉਸੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਬਾਘ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਤੀਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ।

Verse 9

अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे । नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः

ਤਦ ਨੰਦਿਨੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਵਿਆਘ੍ਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰ-ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗੀ।

Verse 10

ततः सा गोकुले बद्धं स्मृत्वा स्वं लघुवत्सकम् । अतृणादं पयोवृत्तिं करुणं पर्यदेवयत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਰੁਣ ਰੋਣਾ ਰੋਇਆ—ਉਹ ਤਾਂ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਚਰ ਸਕਦਾ, ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 11

अद्यैकाहं च संप्राप्ता कानने जनवर्जिते । पुत्रं बालं परित्यज्य गोपैर्गोष्ठे नियंत्रितम्

‘ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਇਸ ਜਨ-ਵਿਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ-ਸਮਾਨ ਬੱਛੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਗੋਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।’

Verse 12

येन सत्येन भक्त्याद्य स्नपनायाहमागता । शिवस्य तेन सत्येन भूयान्मे सुतसंगमः

‘ਜਿਸ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਆਈ ਹਾਂ—ਉਸੇ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇ।’

Verse 13

एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् । तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦਿਨੀ ਜਦ ਤੱਕ ਕਰੁਣ ਰੋਣਾ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਹਾਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਆਖੇ।

Verse 14

व्याघ्र उवाच । प्रलापान्किं मुधा धेनो करोषि वशगा मम । तस्मादिष्टतमं देवं स्मर स्वर्गकृते शुभे

ਵਿਆਘ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧੇਨੂ, ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਬਕਬਕ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ।

Verse 15

धेनुरुवाच । नाहमात्मकृते व्याघ्र विलपामि सुदुः खिता । शिवार्चनकृते मृत्युर्मम जातः शुभावहः

ਧੇਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਆਘ੍ਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਆਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 16

वत्सो मे गोकुले बद्धः स्मरमाणो ममागमम् । सन्तिष्ठते पयोवृत्तिः कथं स्यात्स मया विना

ਮੇਰਾ ਵੱਛਾ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਡੀਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇਗਾ?

Verse 17

एतस्मात्कारणाद्व्याघ्र विलपामि सुदुःखिता । न चात्मजीवनार्थाय सत्येनात्मानमालभे

ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਵਿਆਘ੍ਰ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਝੂਠਾ ਸੌਦਾ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 18

तस्मान्मुंच महाव्याघ्र मां सद्यः सुतवत्सलाम् । सखीजनस्य तं दत्त्वा समागच्छामि तेंतिकम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਵਿਆਘ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸਨੇਹੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਾਂਗੀ।

Verse 19

व्याघ्र उवाच । कथं मृत्युमुखं प्राप्य निष्क्रम्य च कथञ्चन । भूयस्तत्रैव निर्यासि तस्मात्त्वां भक्षयाम्यहम्

ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚ ਕੇ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।'

Verse 20

नन्दिन्युवाच । शपथैरागमिष्यामि यैः पुनर्व्याघ्र तेंऽतिकम् । तानाकर्णय मे वक्त्रात्ततो युक्तं समाचर

ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸ਼ੇਰ! ਮੈਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ। ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਲੈ, ਫਿਰ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰੀਂ।"

Verse 21

यत्पापं ब्रह्महत्यायां मातापित्रोश्च वंचने । तेन पापेन लिप्येहं नागच्छामि पुनर्यदि

"ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ।"

Verse 22

विवस्त्रं स्नानसक्तानां दिवामैथुनगामिनाम् । यत्पापं तेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

"ਨਿਰਵਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ।"

Verse 23

रजस्वलानुसक्तानां यत्पापं नग्नशायिनाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

"ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ।"

Verse 24

विश्वासघातकानां च कृतघ्नानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ਜੋ ਪਾਪ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ।

Verse 25

गोकन्याब्राह्मणानां च दूषकानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ਗਾਂ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ।

Verse 26

वृथापाकप्रकर्तृणां वृथामांसाशिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ਜੋ ਪਾਪ ਵਿਅਰਥ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ।

Verse 27

व्रतभंगप्रकर्तृणामनृतौ गामिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ਜੋ ਪਾਪ ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ।

Verse 28

पैशुन्यसूचकानां च यत्पापं शस्त्रकर्मणाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ਜੋ ਪਾਪ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ਸੂਚਕਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਕ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੇ ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ।