Adhyaya 48

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्य समुद्देशे हरिश्चंद्रस्य भूपतेः । आश्रमो ऽस्ति सुविख्यातो नानाद्रुमसमावृतः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਓਥੇ ਹੀ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਭੂਪਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 2

यत्र तेन तपस्तप्तं संस्थाप्योमामहेश्वरौ । यच्छता विविधं दानं ब्राह्मणेभ्योऽभिवांछितम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਨ।

Verse 3

आसीद्राजा हरिश्चंद्रस्त्रिशंकुतनयः पुरा । अयोध्याधिपतिः श्रीमान्सूर्यवंशसमुद्भवः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਧਿਪਤੀ, ਸੂਰ੍ਯਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 4

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं ध्रुवम् । तस्मिञ्छासति धर्मेण न च चौरकृतं भयम्

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅਕਾਲ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 5

कालवर्षी सदा मेघः सस्यानि प्रचुराणि च । रसवंति च तोयानि सर्वर्तुफलिता द्रुमाः

ਬੱਦਲ ਸਦਾ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ੍ਹਦੇ; ਫਸਲਾਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਪਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਰਸਭਰਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹਰ ਰੁੱਤ ਫਲਦੇ ਸਨ।

Verse 6

दंडस्तत्राभवद्वास्तौ गृहरोधोऽक्षदेवने । एको दोषाकरश्चंद्रः प्रियदोषाश्च कौशिकाः

ਉੱਥੇ ‘ਦੋਸ਼’ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਠੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ; ‘ਘਰ-ਕੈਦ’ ਕੇਵਲ ਜੂਏ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ; ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ; ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 7

स्नेहक्षयश्च दीपेषु विवाहे च करग्रहः । वृत्तभंगस्तथा गद्ये दानोत्थितिर्गजानने

‘ਤੇਲ ਦਾ ਘਟਣਾ’ ਕੇਵਲ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ; ‘ਹੱਥ ਫੜਨਾ’ ਕੇਵਲ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ; ‘ਛੰਦ ਟੁੱਟਣਾ’ ਕੇਵਲ ਗਦ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ‘ਦਾਨ ਨਾਲ ਉੱਠਣਾ’ ਕੇਵਲ ਗਜਾਨਨ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ।

Verse 8

तस्यैवं गुणयुक्तस्य सार्वभौमस्य भूपतेः । एक एव महानासीद्दोषः पुत्रविवर्जितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਸਰਵਭੌਮ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ—ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਸੀ।

Verse 9

ततः पुत्रकृते गत्वा चकार सुमहत्तपः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे लिंगं संस्थाप्य भक्तितः

ਤਦੋਂ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 10

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशसंस्थितः । जलाश्रयश्च हेमंते स ध्यायति महेश्वरम्

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 11

ततो वर्षसहस्रांते तस्य तुष्टो महेश्वरः । प्रत्यक्षोऽभूत्समं गौर्या गणसंघैः समावृतः

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ—ਗੌਰੀ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैः स्तुत्वा सूक्तैः श्रुतैरपि । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੇ ਸੁਕਤਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 14

त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ यत्किंचिद्धरणीतले । तदस्ति मे गृहे सर्वं वांछितं स्वेन चेतसा

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ—ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 19

यस्मात्त्वया महामूर्ख न प्रणामः कृतो मम । हरादनंतरं तस्माच्छापं दास्याम्यहं तव

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਮਹਾ ਮੂਰਖ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਖੜਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 20

तव संलप्स्यते पुत्रो यथोक्तः शूलपाणिना । परं तन्मृत्युजं दुःखं त्वं शिशुत्वेपि लप्स्यसे

ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੋਗੇਂਗਾ।

Verse 21

एवमुक्त्वा भगवती सार्धं देवेन शंभुना । अदर्शनं ययौ पश्चात्तथान्यैरपि पार्श्वगैः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਤੀ, ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੁਕ ਗਏ।

Verse 22

सोऽपि राजा वरं लब्ध्वा शापं च तदनंतरम् । न जगाम गृहं भूयश्चकार सुमहत्तपः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਨਾ ਗਿਆ; ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 23

एकासनं समारूढौ कृत्वा गौरी महेश्वरौ । ततश्चाराधयामास समं पुष्पानुलेपनैः

ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਇਕੋ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਬਿਠਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 24

विशेषेण ददौ दानं ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः । भूमिशायी प्रशांतात्मा षष्ठकालकृताशनः

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦਾ, ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਹ ਛੇਵੇਂ ਵੇਲੇ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते भगवान्वृषभध्वजः । पार्वत्या सहितो भूयस्तस्य संदर्शनं गतः

ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਏ।

Verse 26

ततः स नृपतिस्ताभ्यां युगपद्विधिपूर्वकम् । कृत्वा नतिं ततो वाक्यं विनयादिदमब्रवीत्

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 27

पुरा देवि मयानंदपूरे व्याकुल चेतसा । न नता त्वं न मे कोपं तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 28

देहार्धधारिणी देवि सदा त्वं शूलधारिणः । तदैकस्मिन्नते कस्मान्न नता त्वं वदस्व मे

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਰਧ-ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨਾਲ ਏਕਾਤਮ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਜਦ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਨਮੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 30

तथापि च पृथक्त्वेन मया त्वं तु नता सह । एकासनं समारूढा तत्समं देवि पूजिता

ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਇਕੋ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸੇ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।

Verse 31

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यः पुरोक्तः पुरारिणा । सोस्तु वै सफलः सद्यो वरः पुत्रकृते मम

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਜੋ ਵਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਿਤ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਫਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 32

यया वंशधरः पुत्रो दीर्घायुर्दृढविक्रमः । त्वत्प्रसादाद्भवेद्देवि तथा त्वं कर्तुमर्हसि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੀਰਘ ਆਯੂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ; ਇਹ ਕਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 33

श्रीदेव्युवाच । नान्यथा मे वचो राजञ्जायतेऽत्र कथंचन । तस्माद्बालोऽपि ते पुत्रः पंचत्वं समुपैष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਪੰਚਤ੍ਵ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 34

दर्शयित्वा तु ते दुःखमल्पमृत्युसमुद्भवम् । भूयः संप्राप्स्यति प्राणानचिरान्मे प्रसादतः

ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏਗਾ।

Verse 35

भविष्यति च दीर्घायुस्ततो वंशधरो जयी । सार्वभौमप्रधानश्च दानी यज्वा च धर्मवित्

ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇਗਾ—ਵੰਸ਼ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਜੇਤੂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਦਾਨੀ, ਯਜ્ઞ-ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ।

Verse 36

तस्माद्राजन्गृहं गत्वा कुरु राज्यमभीप्सितम् । संप्राप्स्यसि सुतं श्रेष्ठं यादृशं कीर्तितं मया

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਰਾਜਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲ। ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 37

अन्योऽपि मानवो यो मां रूपेणा नेनसंस्थिताम् । पूजयिष्यति चात्रैव समं देवेन शंभुना

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 38

तस्याहं संप्रदास्यामि पुत्रान्हृदयवांछितान् । तथान्यदपि यत्किंचिदचिरान्नात्र संशयः

ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਮੰਗੇ, ਉਹ ਵੀ शीਘ੍ਰ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 39

श्रीमहादेव उवाच । भूय एव नृपश्रेष्ठ मत्तः प्रार्थय वांछितम् । न वृथा दर्शनं मे स्यात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੰਗ। ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 40

हरिश्चंद्र उवाच । कृतकृत्योस्मि देवेश सर्वमस्ति गृहे मम । पुत्रं त्यक्त्वा त्वया सोऽपि दत्तो वंशधरो जयी

ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ—ਵੰਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੈਯੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ।

Verse 41

तथापि न तवादेशो व्यर्थः कार्यः कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देव याचयिष्यामि वांछितम्

ਤੱਥਾਪਿ ਤੇਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਮੰਗਾਂਗਾ।

Verse 42

राजसूयकृतेऽस्माकं सदा बुद्धिः प्रवर्तते । निषेधयंति मां सर्वे मन्त्रिणः सुहृदस्तदा

ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਹ੍ਰਿਦ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

Verse 43

सर्वैस्तैर्जायते यज्ञः पार्थिवैः करदीकृतैः । युद्धं विना करं तेऽपि न यच्छन्ति यतो विभो

ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਤਦ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਕਰਦਾਤਾ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 44

ततो युद्धार्थिनं मां ते वारयंति हितैषिणः । कृतोत्साहं मखप्राप्तौ नीतिमार्गसमाश्रिताः

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਯਜ੍ਞ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਉਤਸਾਹੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 45

तस्मात्तव प्रसादेन राजसूयो भवेन्मखः । अविघ्नः सिद्धिमायातु मम नान्यद्वृणोम्यहम्

ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शन हरः । सोऽपि लब्धवरो भूपः स्वमेव भवनं गतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ—ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਿਆ।

Verse 47

एवं तेन नरेन्द्रेण पूर्वं तत्र विनिर्मितौ । उमामहेश्वरौ पश्चान्निर्मितावितरैरपि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਰੇਂਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ (ਮੰਦਰ/ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 48

यस्ताभ्यां कुरुते पूजां संप्राप्ते पंचमी दिने । फलैः सर्वेषु गात्रेषु यावत्संवत्सरं द्विजाः । सुतं प्राप्नोति सोऽभीष्टं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ (ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਾਲ ਭਰ ਹਰ ਅੰਗ ਲਈ ਯਥੋਚਿਤ ਫਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਤੇ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 529

यस्तं नमति देवेशं तेन त्वं सर्वदा नता । नतायां त्वयि देवेशो नतः स्यादिति मे मतिः

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਨਮਿਤ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਨਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।