Adhyaya 45

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति द्विजश्रेष्ठाः सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तमानर्ताधिपभूभुजा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਓਥੇ ਹੀ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 2

यस्तत्र कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । मध्याह्ने कुरुते स्नानं स गच्छति परां गतिम्

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਚੰਦਰਮਾ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੋਵਰ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪ੍ਰਗਟੇ? ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਣੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ।

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि यैश्चिह्नैः पुष्करत्रयम् । प्राग्दृष्टं मुनिना तत्र विश्वामित्रेण धीमता

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੋਵਰ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਧੀਮਾਨ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।

Verse 5

पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता

ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਤਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਤਿਕੀ ਦਾ ਸੁਪੁਣ੍ਯ ਅਵਸਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 6

सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः । ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः

ਉਸ ਤਪੋਨਿਧਿ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ; ਤਦ ਗਾਧੀ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮਨਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

“ਅੱਜ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਤਿਕੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਇਸ ਦਿਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਦਿ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।”

Verse 8

तस्मादत्र स्थितं यच्च तस्मिन्स्नानं करोम्यहम् । स एवं निश्चयं कृत्वा श्रद्धापूतेन चेतसा

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

ततश्चान्वेषयामास पुष्कराणि समंततः । बहुत्वात्तत्र तीर्थानां निश्चयं नान्वपद्यत

ਫਿਰ ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫੈਸਲੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ।

Verse 10

दृष्ट्वादृष्ट्वा जलस्थानं स्नानं चक्रे ततः परम् । स तदा श्रममापन्नो भ्रममाण इतस्ततः

ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਲ-ਸਥਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਇੱਥੋਂ ਉੱਥੋਂ ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 12

वृक्षमूलं समाश्रित्य निविष्टश्च क्षितौ ततः । तुष्टावाथ शुचिर्भूत्वा श्रद्धया च त्रिपुष्करम् । मध्यमाद्योजनं स्वर्गः कनिष्ठादर्ध योजनम् । ज्येष्ठकुण्डात्पुनः ख्यातो हस्तप्रायः शुभात्मभिः

ਫਿਰ ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਮੱਧਮ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਨਿੱਠ ਤੋਂ ਅੱਧ ਯੋਜਨ; ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਠ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤਾਂ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗ ਕੇਵਲ ਹੱਥ-ਭਰ ਦੂਰ ਹੈ।

Verse 13

पावयंति हि तीर्थानि स्नानदानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव नरः पापात्प्रमु च्यते

ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਤੀਰਥ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਰਣ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਗ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 15

पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः । पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ—ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਦੁਰਕਰ ਹੈ।

Verse 16

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे पुष्करे स्नाति यो नरः । स क्षणान्मुच्यते पापादाजन्ममरणोद्भवात्

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਯੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

ज्येष्ठे प्रातश्च मध्याह्ने मध्यमे स्नाति यो नरः । कनिष्ठेऽस्तमिते भानौ सकृत्स्वर्गमवाप्नुयात्

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ (ਵੱਡੇ) ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਮੱਧਮ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਨਿੱਠ (ਛੋਟੇ) ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

तावत्तिष्ठति देहेषु पातकं सर्वदेहिनाम् । यावन्न पौष्करैस्तोयैः स्नानं वै कुर्वते नराः

ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 19

दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति । पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं कृत्वापि पुरुषो भुवि । कार्तिक्यां पुष्करे स्नात्वा निर्दोषत्वं प्रपद्यते

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

किं दानैः किं व्रतैर्होमैः किं यज्ञैर्वहुविस्तरैः । कार्तिक्यां पुष्करे स्नानैः सर्वेषां लभ्यते फलम्

ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਹੋਮਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

यद्येषा भारती सत्या मया सम्यमुदीरिता । तन्मे स्याद्दर्शनं शीघ्रं सद्यः पुष्करसंभवम्

ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਬਾਣੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਉਚਾਰੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 23

एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 24

विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ सदा मे गगने स्थितिः । मुक्त्वैकां कार्तिकीं चैव कृत्तिकायोगसंयुताम्

‘ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸਦਾ ਆਕਾਸ਼-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਇਕ ਕਾਰਤਿਕੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।’

Verse 25

तदत्र दिवसे वासो मम भूमितले ध्रुवम् । अस्मिन्नेव वने पुण्ये तत्त्वं स्नानं समाचर

‘ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਵਾਸ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰ।’

Verse 26

विश्वामित्र उवाच । सर्वेषामेव तीर्थानां श्रूयते च समाश्रयः । तत्कथं वेद्मि तीर्थेश त्वामत्रैव व्यवस्थितम्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਤੀਰਥੇਸ਼! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ?’

Verse 27

तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा । विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः

ਤਦ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ—ਤਾਰੇ ਵਰਗੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਦੀ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 28

नातिदूरे वनादस्मादत्र संति जलाशयाः । तेषामेकतमे पद्मं विद्यतेऽधोमुखं स्थितम्

‘ਇਸ ਵਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਜਲਾਸ਼ਯ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਕਮਲ ਹੈ ਜੋ ਅਧੋਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।’

Verse 29

ऊर्ध्ववक्त्रं द्वितीये च तिर्यग्वक्त्रं तृतीयके । तत्रोर्ध्वास्यैः सरोजैश्च विज्ञेयं ज्येष्ठपुष्करम्

ਦੂਜੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤਿਰਛੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉੱਪਰ-ਮੁਖੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ (ਵੱਡਾ) ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋਵੇ।

Verse 30

पार्श्ववक्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ मध्यमं परिकीर्तितम् । अधोवक्त्रैस्तथा ज्ञेयं कनिष्ठं पुष्करं क्षितौ

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਰਸ਼ਵ-ਮੁਖੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਪੁਸ਼ਕਰ ‘ਮੱਧਯਮ ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧੋ-ਮੁਖੀ ਕਮਲ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਕਨಿಷ್ಠ ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 31

एतैश्चिह्नैर्मुनिश्रेष्ठ ज्ञात्वा स्नानं समाचर । तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तूर्णं समुत्थाय ययौ ततः

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 32

तादृशैः कमलैस्तत्र संस्थितास्ते जलाशयाः । तान्दृष्ट्वा श्रद्धयोपेतः कृत्वा स्नानं यथाक्रमम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਜਲਾਸ਼ਯ ਐਸੇ ਹੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 33

ततश्च विधिना सम्यक्चकारपितृतर्पणम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪਿਤ੍ਰ-ਤ੍ਰਪਣ, ਅਰਥਾਤ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ-ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 34

ततः शाकैश्च मूलैश्च नीवारैः फलसंयुतैः । चकार विधिना श्राद्धं तत्रैव द्विजसत्तमाः

ਫਿਰ ਸਾਗ-ਪੱਤਿਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਨੀਵਾਰ ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ।

Verse 35

तत्र तस्यैव तीरस्थो वीक्षांचक्रे समाहितः । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे चिह्नदर्शनलालसः

ਉਥੇ ਉਸੇ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ—ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਆਉਣ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਆਉਣ ਤੇ ਉਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।”

Verse 37

सूत उवाच । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यदा गच्छति चंद्रमाः । तदा निष्क्रामति श्रेष्ठं कमलं जलमध्यतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਉਸ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅਤਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 38

तन्मध्येंऽगुष्ठमात्रस्तु पुरुषो दृश्यते जनैः । सुस्नातैः श्रद्धयोपेतैस्ततस्तीर्थफलं लभेत्

ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਤਨਾ ਇੱਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

एतस्मात्कारणात्स्नात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । तच्चिह्नं वीक्षयामास महद्यत्नं समाश्रितः

ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

Verse 40

तस्यैवं वीक्षमाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । आनर्ताधिपतिस्तत्र प्राप्तो राजा बृहद्बलः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ, ਉੱਥੇ ਆਨਰਤ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 41

अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् । ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्

ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਝੁੰਡ ਮਾਰੇ; ਅਤੇ ਰਿੱਛ, ਸੂਰ, ਹਿਰਣ-ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਸੰਬਰ ਵੀ ਮਾਰੇ।

Verse 42

सिंहान्व्याघ्रान्वृकांश्चैव हिंसानारण्यचारिणः । तथान्यानपि मध्याह्ने तेन मार्गेण संगतः

ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ—ਸਿੰਘ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਭੇੜੀਆਂ—ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਟੱਕਰਾਇਆ।

Verse 43

अथापश्यद्द्रुमोपांते विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । उपविष्टं कृतस्नानं वीक्षमाणं जलाशयम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪਾਸੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 44

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैरवतीर्य तुरंगमात् । श्रमार्त्तः सलिले तस्मिन्प्रविवेश नृपोत्तमः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨ੍ਰਿਪ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे तोयात्कमलं तद्विनिर्गतम् । सहस्रपत्रसंजुष्टं द्वादशार्कसमप्रभम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉੱਭਰ ਆਇਆ—ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा स महीपालः पद्ममत्यद्भुतं महत् । जग्राह कौतुकाविष्टः स्वयं सव्येन पाणिना

ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਕਮਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 47

स्पृष्टमात्रे ततस्तस्मिन्कमले द्विजसत्तमाः । उत्थितः सुमहाञ्छब्दो विश्वं येन प्रपूरितम्

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਉਸ ਕਮਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

तं शब्दं स महीपालः श्रुत्वा मूर्छामुपाविशत् । पतितश्च जले तस्मिन्पद्मं चादर्शनं गतम्

ਉਹ ਨਾਦ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਕਮਲ ਵੀ ਅੱਖੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 49

ततः कृच्छ्रेण महता कर्षितः सलिलाद्बहिः । सेवकैर्दुःखशोकार्त्तैर्हाहेति प्रतिजल्पकैः

ਫਿਰ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ ਅਤੇ 'ਹਾਏ! ਹਾਏ!' ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 50

ततस्तीरं समासाद्य कृच्छ्रात्प्राप्याथ चेतनाम् । यावद्वीक्षयति स्वांगं तावत्कुष्ठं समागतम्

ਫਿਰ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 51

ततो विषादमापन्नो दृष्ट्वा तादृङ्निजं वपुः । शीर्णघ्राणांघ्रिहस्तं च घर्घरस्वरसंयुतम्

ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਨੱਕ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਹੱਥ ਗਲ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

Verse 52

अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः । उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਤਰਸਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਆ।

Verse 53

भगवन्पश्य मे जातं यादृशं वपुरेव हि । अकस्मादेव मग्नस्य सलिलेऽत्र विगर्हितम्

'ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਖੋ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ! ਅਚਾਨਕ ਇਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹਾਂ।'

Verse 54

तत्किं पानीयदोषो वा किं वा भूमेर्मुनी श्वर । येनेदृक्सहसा यातं विकृतिं मे शरीरकम्

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਕੀ ਇਹ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਖੋਟ—ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਅਚਾਨਕ ਇੰਨਾ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ?

Verse 55

विश्वामित्र उवाच । सावित्रं पद्ममेवैतद्यत्स्पृष्टं भूपते त्वया । उच्छिष्टेन रविर्मध्ये स्वयं यस्य व्यवस्थितः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਛੂਹਿਆ ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਕਮਲ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਧਾਹਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ (ਭੋਜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ।

Verse 56

यदा स्यात्कृत्तिकायोगः कार्तिके मासि पार्थिव । शशांकस्य तदा चैतज्जायते पौष्करे जले

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ (ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਕਮਲ) ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

तदिदं पुष्करं ज्येष्ठं भवान्यत्र श्रमातुरः । प्रविष्टः कार्तिकी चाद्य कृत्तिकायोगसंयुता

ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਕਾਰਤਿਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 58

एतद्वीक्ष्य नरो ह्यत्र स्नानं कुर्याज्जलाशये । श्रद्धया परया युक्तः स गच्छति परां गतिम्

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

उच्छिष्टेन त्वया राजन्हरणाय हि केवलम् । एतत्सरोरुहं स्पृष्टं तेनेदृक्संस्थितं फलम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਕਮਲ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 60

बृहद्बल उवाच । कथं मे स्यान्मुनिश्रेष्ठ कुष्ठव्याधिपरिक्षयः । तपसा नियमेनापि व्रतेनापि कृतेन वै

ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ, ਮੇਰਾ ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਰੋਗ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋਵੇ—ਤਪ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਰਤ ਨਾਲ?

Verse 61

विश्वामित्र उवाच । आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते । ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਸੂਰਯ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ; ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹ-ਨਾਸ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 62

तच्छ्रुत्वा स मुनेर्वाक्यं भूमिपालो बृहद्बलः । तत्क्षणात्स्थापयामास सूर्यस्य प्रतिमां तदा

ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀਪਾਲ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਸੂਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 63

अर्चयामास विधिवत्पुष्पधूपानुलेपनैः । श्रद्धया परया युक्तो रविवारे विशेषतः

ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ।

Verse 64

उपवासपरो भूत्वा रक्तचन्दनसंयुतैः । पूजयन्रक्तपुष्पैश्च श्रद्धया परया युतः

ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 65

ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः । कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः

ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ; ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।

Verse 66

ततः स्वं राज्यमासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः । देहांते दिननाथस्य संप्राप्तो मंदिरं तथा

ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਦੇਹਾਂਤ ਵੇਲੇ ਦਿਨਨਾਥ—ਸੂਰਯਦੇਵ—ਦੇ ਮੰਦਰ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 67

सूत उवाच । एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता । प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਤ੍ਰਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 68

यस्तत्र कार्तिके मासे कार्त्तिक्यां कृत्तिकासु च । प्रकरोति नरः स्नानं ब्रह्मलोकं स गच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਕਾਰਤਿਕੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ—ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

तथा यो भास्करं पश्येद्बृहद्वलप्रतिष्ठितम् । वत्सरं रविवारेण यावत्कृत्वा क्षणं नरः । स मुच्यते नरो रोगैर्यदि स्याद्रोगसंयुतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਯ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਜੇ ਉਹ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਤੱਕ, ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ, ਇਹ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਜੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

नीरोगो वा नरः सद्यो लभते मनसेप्सितम् । निष्कामो मोक्षमाप्नोति प्रसादात्तीक्ष्णदीधितेः

ਤੀਖਣ-ਦੀਧਿਤਿ ਪ੍ਰਭੂ (ਤੇਜ਼ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे वृषोत्सर्गं करोति यः । पुष्करेषु सुपुण्येषु सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ-ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੇ, ਜੋ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ (ਬਲਦ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਗਯਾ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ।

Verse 73

एकतः सर्वतीर्थानि सर्वदानानि चैकतः । एकतस्तु वृषोत्सर्गः कार्तिक्यां पुष्करेषु च

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨ; ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 74

यश्चैतच्छुणुयान्नित्यं पठेद्वा श्रद्धयान्वितः । संप्राप्य सर्वकामान्वै ब्रह्मलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।