Adhyaya 42
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 42

Adhyaya 42

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਸੰਤਾਨ-ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਵੈੰ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੀਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤ੍ਰਪਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਅਖ਼ਯ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਅਰਪਣ ਤੇ ਜਪ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਇੱਕ ਹਿਰਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਜਲ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਨਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਤਿਥੀ-ਯੋਗ ਆਉਣ ਤੇ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧਿਆਇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੀਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਮੇਨਕਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਆਚਰਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਭਕਤੀ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਨੀਤੀ, ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਸ਼ੌਚ, ਮਿਤਾਹਾਰ, ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਗੁਰੂ-ਸਨਮਾਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਚੋਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । विश्वामित्रसमुद्भूतं कुण्डं तत्रापरं शुभम् । संतिष्ठते द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदायकम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਮਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

तत्र चैत्रतृतीयायां कृते स्नाने भवेन्नरः । दिव्यरूपधरः साक्षात्कामोऽन्यो द्विजसत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮੋ, ਉੱਥੇ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਤੀਜ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਮਾਨੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹੋਰ ਕਾਮਦੇਵ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 3

नारी वा श्रद्धयोपेता तत्र स्नात्वा प्रजावती । भवेत्सौभाग्यसंयुक्ता स्पृहणीयतमा क्षितौ

ਜਾਂ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤਾਨਵਤੀ, ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । तीर्थं तस्य मुनेस्तत्र कस्मिन्काले व्यवस्थितम् । निर्मलं केन निःशेषं वद त्वं सूतनंदन

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਉਹ ਤੀਰਥ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ? ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਬਣਿਆ? ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 5

सूत उवाच । तत्रास्ति निर्झरः पूर्वं सामान्यो द्विजसत्तमाः । अवधूतो धरापृष्ठे माहात्म्येन व्यवस्थितः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਰਨਾ ਸੀ, ਸਧਾਰਣ ਹੀ; ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

यत्र देवनदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता । यस्यां स्नातः पुमान्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਦੇਵਨਦੀ ਗੰਗਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य भावितः । तदक्षयं भवेच्छ्राद्धं पितॄणां तृप्तिकारकम्

ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 8

यत्किंचिद्दीयत दानं तस्मिंस्तीर्थवरे द्विजाः । हुतजप्यादिकं चैव तदनंतफलं भवेत्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਮ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य मृगी व्याधशराहता । प्रविष्टा सलिले तस्मिंस्तत्र पञ्चत्वमागता

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹਰਣੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਈ।

Verse 10

चैत्रशुक्लतृतीयायां मध्याह्ने द्विजसत्तमाः । नक्षत्रे यमदैवत्ये मार्तंडस्य च वासरे

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਚੈਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ—ਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਦਿਨ।

Verse 11

अथ तत्तोयमाहात्म्यान्मेनकानाम साऽभवत् । अप्सरास्त्रिदशेंद्रस्य समंताच्चारुहासिनी

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਨਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਪਸਰਾ—ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਮਨਮੋਹਕ ਹਾਸ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 12

स्मरमाणाऽथ सा तस्य प्रभावं वरवर्णिनी । तीर्थमागत्य सद्भक्त्या स्नानं तत्र समाचरत् । चैत्रशुक्लतृतीयायां यामर्क्षे सूर्यवासरे

ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਈ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ—ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਯਮ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜਵਾਰ ਨੂੰ।

Verse 13

एकदा दिवसे तस्मिन्भ्रममाणो मुनीश्वरः । विश्वामित्र इति ख्यातस्तत्रायातस्तपोऽन्वितः

ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 14

साऽपि स्वर्गात्समायाता देवतादर्शनार्थतः । पूजयित्वाथ तं देवं प्रस्थिता त्रिदिवं प्रति

ਉਹ ਭੀ ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਈ। ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਦਿਵ, ਅਰਥਾਤ ਦੇਵਲੋਕ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਈ।

Verse 15

सा दृष्ट्वा तं मुनिं तत्र भ्रममाणमितस्ततः । यौवनस्थं सुरूपाढ्यं पंचबाणमिवापरम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਵੇਖਿਆ—ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੰਚਬਾਣ (ਕਾਮਦੇਵ) ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 16

व्रतप्रभावजैर्व्याप्तं तेजोभिर्भास्करं यथा । बाल्यात्प्रभृति चीर्णेन तपसा दग्धकिल्बिषम्

ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਐਸਾ ਵਿਅਾਪਤ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ। ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਦਗਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 17

सा तस्य दर्शनादेव कामबाणप्रपीडिता । सानंदाः सुरतार्थाय समीपं समुपाद्रवत्

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਗਈ। ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 18

स दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वां तां मार्गपृच्छाकृते ततः । सम्मुखः प्रययौ तूर्णं प्रहृष्टेनांतरात्मना

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅਣਦੇਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਰਗ ਪੁੱਛਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ; ਅੰਦਰੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 19

उवाच देशं तां पृच्छन्स्त्रीधर्मांश्च विशेषतः । शुभलाभोऽस्तु ते भद्रे मनसा कर्मणा गिरा

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਲਾਭ ਹੋਵੇ।”

Verse 20

सदैव वासुदेवस्य भक्तिश्चाव्यभिचारिणी । कच्चित्त्वं वर्तसे पुत्रि पतिपादपरायणा । चारित्रविनयोपेता सर्वदा प्रियवादिनी

“ਕੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਪੁੱਤਰੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ—ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ—ਵਰਤਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 21

कच्चित्त्वं सर्वदाभीष्टा पत्युर्दानैस्तथार्च्चनैः । बंधून्स्वमित्रवर्गं च तत्पुरः पृष्ठतोपि वा

“ਕੀ ਤੂੰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੰਧੂਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਵਰਗ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵੀ?”

Verse 22

कच्चिद्भर्तरि संसुप्ते त्वं निशवशमेष्यसि । उत्थानमप्रबुद्धे च करोषि वरवर्णिनि

“ਕੀ ਜਦ ਪਤੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਤਦ ਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਸਰਾਮ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਕੀ ਉਹ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ (ਕਰਤਵਾਂ ਲਈ)?”

Verse 23

कच्चित्प्रातः समुत्थाय करोषि गृहमार्जनम् । स्वयमेव वरारोहे मण्डनं चोपमण्डनम्

“ਕੀ ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸਜਾਵਟ (ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਦੀ) ਕਰਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 24

कच्चिदेवान्नमस्कृत्य गुरुं च तदनंतरम् । करोषि त्वं प्राणयात्रां दत्त्वान्नं शक्तितो जलम्

ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ ਦੇ ਕੇ, ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਚਲਾਂਦਾ ਹੈਂ?

Verse 25

कच्चिदस्तंगते सूर्ये नान्नमश्नासि भाभिनि । अदत्त्वा वा स्वभृत्येभ्यः साधुभ्यश्च विशेषतः

ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ! ਕੀ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਤੂੰ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਕੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ, ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?

Verse 26

कच्चित्पिबसि पानीयं सप्तवारविशोधितम् । निबिडेन स्ववस्त्रेण पालयंती जलोद्भवान्

ਕੀ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਸੱਤ ਵਾਰ ਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ—ਘਣੇ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਛਾਣ ਕੇ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਨੰਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 27

कच्चिद्दयासमोपेता गात्रक्लेशकरानपि । यूकामत्कुणदंशादीन्पुत्रवत्परिरक्षसि

ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਜੂੰ, ਖਟਮਲ, ਮੱਛਰ ਆਦਿ—ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ?

Verse 28

कच्चित्साधुमुखान्नित्यं शिवधर्मं सुभक्तितः । शृणोषि भक्तितो भद्रे प्रकरोषि च सादरम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਕੀ ਤੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਧਨ੍ਯਾ! ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ?

Verse 29

क्वचिच्छ्रुत्वाऽगमं पुण्यं प्रकरोषि च पूजनम् । शास्त्रस्य वाचकस्यापि व्याख्यातुश्च विशेषतः

ਕੀ ਤੂੰ ਕਦੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਆਗਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਆਦਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 30

कच्चित्पुराणशास्त्राणि प्रणीतानि जनेश्वरैः । संलेख्याक्षररम्याणि साधुभ्यः संप्रयच्छसि

ਹੇ ਕੁਲਵੰਤੀ ਨਾਰੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਪੁਰਾਣ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਵਾ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 31

यः श्रुत्वा सर्व शास्त्राणि निष्क्रयं न प्रयच्छति । शास्त्रचौरः स विज्ञेयो न चैवाप्नोति तत्फलम्

ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਚੋਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 32

कच्चिच्छिवालये नृत्यगीतवाद्यादिकाः क्रियाः । बलिपूजोपहारांश्च त्वं करोषि च शक्तितः

ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ, ਵਾਦ੍ਯ ਆਦਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਬਲੀ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਉਪਹਾਰ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 33

कच्चित्प्रावरणं वस्त्रं सुभगे सर्वमेव च । संप्रयच्छसि साधुभ्यः प्रणिपातपुरःसरम्

ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਢੱਕਣ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 34

वृथा पर्यटनं नित्यं कच्चिन्न परमंदिरे । त्वं करोषि विशालाक्षि विशेषेण निशागमे

ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਨਾਰੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਮਹਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ—ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਅਰਥ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 35

कच्चिन्नाश्नासि भद्रे त्वं स्वभर्तरि बुभुक्षिते । आज्ञाभंगं प्रयत्नेन कच्चित्तत्र प्ररक्षसि

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕੀ ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਭੁੱਖਾ ਹੋਵੇ ਤੂੰ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੁਕਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕੀ ਤੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਯੁਕਤ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 36

कच्चित्प्रकुपिते कांते नोत्तराणि प्रयच्छसि । तस्यकोपप्रणाशार्षं प्रियं कच्चिच्च जल्पसि

ਕੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਵੇ ਤੂੰ ਤਿੱਖੇ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਮਿਟਾਉਣ ਯੋਗ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਹੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ?

Verse 37

कच्चित्त्वं प्रोषिते कांते मलिनांबरधारिणी । जायसे च तथा दीना विवर्णवदना कृशा

ਕੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਤੂੰ ਮੈਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਫਿੱਕੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ?

Verse 39

कच्चिन्मंदिरपृष्ठे त्वं न धत्से भिन्नभाजनम् । उच्छिष्टं वा जनैस्त्यक्तमपि कार्योपकारकम्

ਕੀ ਤੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਦਿੱਸੇ—ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ?

Verse 40

कच्चिन्न कुरुषे मैत्रीं बंधकीभिः समं शुभे । धात्रीभिर्मालिकस्त्रीभी रजकीभिश्च भामिनि

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਬੰਧਕੀ, ਧਾਤਰੀਆਂ, ਮਾਲਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧੋਬਣਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ?

Verse 41

कञ्चिद्दधासि नित्यं त्वं मुखं कुंकुमरंजितम् । शिरः पुष्पसमाकीर्णं नेत्रे कज्जलरंजिते

ਤੂੰ ਸਦਾ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਖ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਜਲ ਨਾਲ ਕਾਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।