Adhyaya 39
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 39

Adhyaya 39

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੁੰਧੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸਮੇਤ ਇੱਕ “ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ” ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਰਵਕਾਮਫਲ-ਪ੍ਰਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਵੇਕਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਮੰਗਿਆ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨੂੰ “ਸਰਵਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ” ਖੇਤਰ ਦੱਸਿਆ; ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਗੰਗਾ ਪਾਪਹਾਰਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹ ਵੱਲੋਂ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਬਾਵਨ ਹਸਤ ਮਾਪ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਖੰਡ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਉਲੇਖਿਤ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯਯਾਤੀ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰ-ਚਾਰਣਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਚ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਇਹੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धुन्धुमारेश्वरस्य च । ययातिना नरेंद्रेण स्थापितं लिंगमुत्तमम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਧੁੰਧੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਨਰੇਸ਼ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

देवयान्या तथान्यच्च तथा शर्मिष्ठया द्विजाः । भार्यया भूपतेस्तस्य सर्वकामफलप्रदम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ—ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

स यदा सर्वभोगानां तृप्तिं प्राप्तो द्विजोत्तमाः । तदा पुत्रस्य राज्यं स्वं वपुश्चैव न्यवेदयत्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਵੀ ਤਿਆਗ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

जरामादाय तद्गात्राद्भार्याभ्यां सहितस्तदा । पप्रच्छ विनयोपेतो मार्कंडं मुनिसत्तमम्

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।

Verse 5

भगवन्सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च वदस्व मे । यत्प्रधानं पवित्रं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 6

श्रीमार्कंडेय उवाच । क्षेत्राणामिह सर्वेषां तीर्थैः सर्वैरलंकृतम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं सांप्रतं प्रतिभाति नः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ‘ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

यत्र विष्णुपदी गंगा जंतूनां पापनाशिनी । स्वयं स्थिता नृपश्रेष्ठ तथा देवा हरादयः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਠ! ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ ਗੰਗਾ ਆਪ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

तथान्यानि च तीर्थानि यानि संति धरातले । तेषां यत्र च सांनिध्यं सर्वदा नृपसत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

शिला यत्र द्विपञ्चाशद्धस्तानां परिसंख्यया । पितामहेन निर्मुक्ता प्रमोदाय द्विजन्मनाम्

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਵੰਜਾ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 10

यदन्यत्र शुभं कर्म वर्षेणैकेन सिध्यति । तत्तत्र दिवसेनापि सिद्धिं याति क्षितीश्वर

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तपः कुरु महीपते । येन प्राप्स्यसि चित्तस्थांल्लोकान्भार्यासमन्वितः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 12

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे भार्याभ्यां सहितो ययौ

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੋਨੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 13

ततः संस्थाप्य तल्लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । सम्यगाराधयामास श्रद्धया परया युतः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 14

ततस्तस्य प्रभावेन भार्याभ्यां सहितो नृपः । विमानवरमारूढो जगाम त्रिदिवालयम्

ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੋਨੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 15

किन्नरैर्गीयमानश्च स्तूयमानश्च चारणैः । स्पर्द्धमानः समं देवैर्द्वादशार्कसमप्रभः

ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਕੱਖ ਹੋ ਕੇ।