Adhyaya 34
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 34

Adhyaya 34

ਅਧਿਆਇ 34 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ—ਇਕ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ (ਪਯਸਾਂ-ਨਿਧਿ)—ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਫਿਰ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਕਟ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕਾਲੇਯ/ਕਾਲਿਕੇਯ ਨਾਮ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਸੈਨਾ ਯੁੱਧ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਛਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਦਾਨਵ ਕਾਲਪ੍ਰਭ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਡਰ ਨਾਲ ਦੇਵ ਅਸਤ-ਵਿਆਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਰੁੜਾਰੂੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਸਤ੍ਰ-ਜਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਛਿਤਰ-ਬਿਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਲਖੰਜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਦਾਨਵ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਸ਼ਿਵ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਖ਼ਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਲ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਹਮਲਾਵਰ ਦਾਨਵ ਦਾ ਵਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲਪ੍ਰਭ ਸਮੇਤ ‘ਕਾਲ’ ਉਪਾਧੀ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਦਾਨਵ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸੰਭਲ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵ ਬਾਕੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਘਾਇਲ ਅਤੇ ਨੇਤਾ-ਵਿਹੀਣ ਦਾਨਵ ਭੱਜ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਾਰ—ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਵਾਈ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तं मुनिं प्रति सूतज । त्वया पुरा सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ?

Verse 2

तत्त्वं सूतज नो ब्रूहि विस्तरेण महामते । यथा तेन पुरा पीतो मुनिना पयसांनिधिः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ ਸੂਤਜ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਕਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 3

सूत उवाच । कालेया इति विख्याताः पुरा दानवसत्तमाः । संभूताः सर्वदेवानां वीर्योत्साहप्रणाशकाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ‘ਕਾਲੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ—ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 4

ततस्तैः पीडितं दृष्ट्वा विष्णुना प्रभविष्णुना । त्रैलोक्यं शक्तियोगेन प्रोक्तो देवो महेश्वरः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

एतदीशान दैतेयैस्त्रैलोक्यं परिपीडितम् । कालिकेयैर्महावीर्येस्तस्मात्कार्यो महाहवः । अद्यैव तैः समं देव समासाद्य धरातलम्

ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ! ਦੈਤਿਆਂ—ਮਹਾਵੀਰ ਕਾਲਿਕੇਯਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਘੋਰ ਪੀੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਾ-ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਕਰਨਾ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ! ਅੱਜ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ।

Verse 6

ततो विष्णुश्च रुद्रश्च सहस्राक्षः सुरैः सह । शितशस्त्रधराः सर्वे संप्राप्ता धरणीतलम्

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਸਾਰੇ ਤਿੱਖੇ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 7

अथ ते दानवाः सर्वे श्रुत्वा देवान्समागतान् । युद्धार्थं सहसा जग्मुः संमुखाः कोपसंयुताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਏ—ਸਿੱਧੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।

Verse 8

ततोऽभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । त्रैलोक्यं कंपितं येन समस्तं भय विह्वलम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕੰਬ ਉਠਿਆ, ਸਭ ਜੀਵ ਡਰ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾ ਗਏ।

Verse 9

अथ कालप्रभोनाम दानवो बलगर्वितः । स शक्रं पुरतो दृष्ट्वा वज्रोच्छ्रितकरं स्थितम् । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगम्भीरनिःस्वनः

ਤਦੋਂ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ ਦਾਨਵ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬਾਂਹ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਖੜਾ ਸੀ। ਤਦ ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਾ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਸੀ।

Verse 10

मुंच वज्र सहस्राक्ष पश्यामि तव पौरुषम् । चिरात्प्राप्तोऽसि मे दृष्टिं दिष्ट्या त्वं त्रिदिवेश्वरः

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ (ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤ੍ਰ) ਇੰਦਰ! ਆਪਣਾ ਵਜ੍ਰ ਛੱਡ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੌਰੁਸ਼ ਵੇਖਾਂ। ਚਿਰਾਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਧੰਨ ਭਾਗ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 11

ततश्चिक्षेप संक्रुद्धस्तस्य वज्रं शतक्रतुः । सोऽपि तल्लीलया धृत्वा जगृहे सव्यपाणिना

ਤਦ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਵਜ੍ਰ ਸੁੱਟ ਬੈਠਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ।

Verse 12

ततः शक्रं समुद्दिश्य गदां गुर्वीं मुमोच सः । सर्वायसमयीं रौद्रां यमजिह्वामिवापराम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ—ਸਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣੀ, ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਜਿਵੇਂ ਯਮ ਦੀ ਜੀਭ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਮਾਰਕ ਹਥਿਆਰ।

Verse 13

तया हतः सहस्राक्षो विसंज्ञो रुधिरप्लुतः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य संनिविष्टो रथोपरि

ਉਸ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ। ਧੁਜਾ-ਯਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਰਥ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 14

अथ तं मातलिर्दृष्ट्वा विसंज्ञं वलघातिनम् । प्राङ्मुखं च रथं चक्रे संस्मरन्सारथेर्नयम्

ਤਦ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਵਲਘਾਤਿਨ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰਥੀ-ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਤੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 15

ततः पराङ्मुखीभूते रथे शक्रस्य संगरे । दुद्रुवुर्भयसंत्रस्ताः सर्वे देवाः समंततः

ਤਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਰਥ ਪਰਾਂਮੁਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭੱਜ ਪਏ।

Verse 16

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । व्रीडां विहाय विध्वस्ताः पृष्ठदेशे शितैः शरैः

ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਧਵਸਤ ਹੋ ਗਏ; ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਛੇਦ ਦਿੱਤੀ।

Verse 17

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा दानवैर्मधुसूदनः । आरुह्य गरुडं तूर्णं कालप्रभमुपाद्रवत्

ਤਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੈਨਾ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਲਪ੍ਰਭਾ ਉੱਤੇ ਝਪਟਾ ਮਾਰਿਆ।

Verse 19

स तैराच्छादितो विष्णुः शुशुभे च समंततः । सम्यक्पुलकितांगश्च रक्ताचल इवापरः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਚਮਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੋਰ ਇੱਕ ਲਾਲ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ।

Verse 20

ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कंकपतत्रिभिः । छेदयित्वेषुजालानि दैतेयान्निजघान सः

ਫਿਰ ਸ਼ਾਰਂਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਗਲੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ।

Verse 21

ततो दैत्यगणाः सर्वे हन्यमाना सुरारिणा । त्रातारं नाभ्यगच्छंत मृगाः सिंहार्दिता इव

ਤਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਸੇ ਰੱਖਿਅਕ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਿਰਣ।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे दैत्यः कालखंज इति स्मृतः । स कोपवशमापन्नो वासुदेवमुपाद्रवत्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕਾਲਖੰਜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪਿਆ।

Verse 23

स हत्वा पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवं शिला शितैः । जघान गरुडं क्रुद्धो दशभिर्नतपर्वभिः

ਉਸ ਨੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿੱਢਿਆ; ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।

Verse 24

ततः सुदर्शनं चक्रं तस्य दैत्यस्य माधवः । प्रमुमोच वधार्थाय ज्वालामालासमावृतम्

ਤਦ ਮਾਧਵ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਵਧ ਲਈ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਛੱਡਿਆ।

Verse 25

सोऽपि तच्चक्रमालोक्य वासुदेवकराच्च्युतम् । आगच्छंतं प्रसार्यास्यं ग्रस्तुं तत्संमुखो ययौ

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਉਹ ਚੱਕਰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਪਸਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਵਧਿਆ।

Verse 26

अग्रसच्च महादैत्यस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । वासुदेवं समुद्दिश्य ततश्चिक्षेप सायकान्

ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ!” ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਵਰਗੇ ਸਾਯਕ ਸੁੱਟੇ।

Verse 27

ततश्चक्री स दैत्येन ग्रस्तचक्रेण ताडितः । सुपर्णेन समायुक्तो जगाम विषमां व्यथाम्

ਤਦ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਉਸ ਦੈਤ ਵੱਲੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹੀ ਚਕ੍ਰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ; ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धो भगवांस्त्रिपुरांतकः । दृष्ट्वा हरिं तथाभूतं शक्रं चापि पराङ्मुखम्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਠ ਫੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 29

ततः शूलप्रहारेण तं निहत्य दनोः सुतम् । शरैः पिनाकनिर्मुक्तैर्जघानोच्चैस्तथा परान्

ਤਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਨੁ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

कालप्रभं प्रकालं च कालास्यं कालविग्रहम् । जघान भगवाञ्छंभुस्तथान्यानपि नायकान्

ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਾਲਪ੍ਰਭ, ਪ੍ਰਕਾਲ, ਕਾਲਾਸ੍ਯ, ਕਾਲਵਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

ततः प्रधानास्ते सर्वे दानवा अपिदारुणाः । पलायनपरा जाता निरुत्साहा द्विषज्जये

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾਨਵ, ਭਾਵੇਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਕੇਵਲ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਏ; ਵੈਰੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।

Verse 32

ततः शक्रश्च विष्णुश्च लब्धसंज्ञौ धृतायुधौ । श्लाघयंतौ महादेवं संस्थितौ रणमूर्धनि

ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे भग्नान्समुद्वीक्ष्य दनोः सुतान् । जघ्नुः शरशतैः शस्त्रैः सर्वे देवाः सवासवाः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ-ਭੱਜੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 34

अथ ते हतभूयिष्ठा दानवा बलवत्तराः । हन्यमानाः शितैर्बाणैस्त्रिदशैर्जितकाशिभिः

ਫਿਰ ਉਹ ਦਾਨਵ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ—ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 35

अगम्यं मनसा तेषां प्रविष्टा वरुणालयम् । शस्त्रैश्च क्षतसर्वांगा हतनाथाः सुदुःखिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਏ; ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਘਾਇਲ ਸਨ, ਨਾਇਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।