Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਅਤਿਉੱਤਮ ਨਾਗ-ਤੀਰਥ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

“ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੱਪ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।”

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

ਉਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਨਾਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਤਕਸ਼ਕ; ਅਤੇ ਨਾਗੇੰਦਰ ਕਰਕੋਟ, ਤੇ ਹੋਰ ਇਕ ਮਣਿਕੰਠ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਰਾਵਤ, ਸ਼ੰਖ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਨੌਂ ਨਾਗ-ਨਾਇਕ ਹਨ।

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤਰੇ ਵੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੇਰ ਗਏ।

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

ਤਦ ਉਹ ਟੇਢੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦੇ ਰਹੇ; ਆਪਣੀ ਬਹੁਤਾਤ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਛੂਹ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਵੀ।

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅਸੀਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ—ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਞੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼-ਭਰੇ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਿ ਨੌਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕੋ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਤਾਂ ਨਿਗਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋ ਨਾ ਸਕੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਉਪਰਾਂਤ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹੀ ਰਹੇ।

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

ਤਦੋਂ ਧਰਮਿਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਨ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁਲਾਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

“ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਪ ਬਿਨਾ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਨਾਇਕ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੱਗੇ ਦੰਡਵਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ।

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

“ਹੇ ਭਗਵਨ! ਸਾਡੀ ਕੁਟਿਲ (ਵਕਰੀ) ਵੰਸ਼-ਰੇਖਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ?”

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਗ੍ਯਵਸ਼ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਹੋ—ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੱਖਦੇ ਹੋ?”

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

“ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਚੌਫੇਰੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚ।”

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

“ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲੜੀ ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।”

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਦਵਿਜ ਜਨਮੇਗਾ, ਜੋ ਜਰਤਕਾਰੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

“ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਰਤਕਨਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕੁਆਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣਾ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।”

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਉਹ ਬਾਕੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ—ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਰਯਾਦਾ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ।

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

ਸੁਤਲ, ਨਿਤਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਤਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ—ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਚੌਥੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧੋਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਅਤਿ-ਰਮਣੀਯ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਓ।

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਭੋਗੋ—ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਐਸੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ।

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਦਮਜ! ਓਥੇ ਭੋਗ ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿਖਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਮੇਤ ਵੱਸ ਸਕੀਏ।”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਤਿਥੀ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ। ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਉਣਾ ਹੈ।

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

ਉੱਥੇ ਆਏ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਮਾਰੇ ਨਾ ਜਾਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ—ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਆਪਣੇ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਗਸੱਤਮਾਂ ਲਈ।

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਨਾਗ ਤੁਰੰਤ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

ਉੱਥੇ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

ਉਸ ਭਗਤ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ; ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਉਪਦ੍ਰਵ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਭਯ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਸੰਤਾਨ ਪੁਰਖ ਪੁੱਤਰ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬਾਂਝ ਨਾਰੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜੋਦਯ ਵੇਲੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਨਯ-ਸਭਾਵ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਨਰ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਾਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

ਫਿਰ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ-ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੁੜ ਰਾਜ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ (ਭਟਕਦੀ ਆਤਮਾ) ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ) ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ, ਉਸ ਅਹਿ-ਸੰਭਵ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰਸੇਨ ਦੀ ਕਥਾ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

ਇੰਦਰਸੇਨ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ।

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

ਫਿਰ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ, ਜਦ ਇੰਦਰਸੇਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਯਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੀ ਆਯੁ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ।

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ, ਉਸੀ ਦੇ ਨਾਮ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ-ਵਿਧੀਆਂ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਵੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

ਫਿਰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ—ਰਾਜਾ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਸਨ।

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

‘ਪੁੱਤਰ, ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।’

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

‘ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੀਂ, ਪੁੱਤਰ।’

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

ਇਸ (ਕਰਮ ਅਤੇ ਤੀਰਥ) ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਰੂਪ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ।

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

‘ਹੁਣ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਕਿਉਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਇਥੋਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹਨ।’

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

‘ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਵਿਕਲਾਂਗ ਆਦਿ—ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ; ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਦਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਰਤ, ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯੋਗ, ਯਜ્ઞ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਖੰਡਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਪਰੋਖ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

ਫਿਰ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉਠਿਆ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ; ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨਵਾਨ ਸਨ।

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਗਰੀਬ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਨਾ ਕੋਈ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਾਖੰਡ ਜਾਂ ਕੂੜੇ ਮਤ ਦੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

ਹਰ ਥਾਂ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਉਠਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸਵ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਆਨੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

ਯਾਜ्ञਿਕਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਾਦ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਨਾ ਅਕਾਲ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਰਾਜਾ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“ਧਿਕ੍ ਧਿਕ੍! ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧਮ! ਕੀ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰਾ ਭੋਗ ਖਾਏਗਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵੇ; ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇਰਾ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਰੋਕ ਦੇਵੇ।

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਉਸ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਵਿਹਲਤਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

ਪਿਤਾ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਰਲੋਕ-ਗਤੀ ਮਿਲੇ?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪ ਇਕੱਲਾ, ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਸਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਗਰ ਦੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਿਆ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਆਦਰ ਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਸੀ।

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਸੀ—ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ; ਆਹਿਤਾਗਨੀ, ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ।

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਅੰਤਯਜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੇਰੀ ਰੋਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਿਆ? ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਤੁਰੰਤ, ਆਪਣੇ ਅਟੱਲ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਝੁਕ ਪਿਆ।

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਮੈਲ-ਮੂਤ੍ਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਾਡਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਇਸ ਗੁਪਤ ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਕਾਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰ।”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਉਹ ਅੰਤ੍ਯਜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ, ਵਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ; ਰਕਤ ਧਾਰ ਵਗ ਪਈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਾਣ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੇਵਕ—ਇੱਕ ਚੰਡਾਲ—ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਤੀਖੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

ਫਿਰ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਣੇ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

ਉਹ ਵੀ ਮਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜਨੇਊ ਦਿਖਾ ਕੇ ਵੇਦ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

ਤਦ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚਕਿਤ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦੋਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: “ਤੂੰ ਅੰਤਯਜ ਨੂੰ ਯੋਗ ਇਹ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਇਹ ਵਾਣੀ ਤਾਂ ਵੇਦਮਈ ਹੈ—ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਨਾਲ। ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਪਦਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ—“ਤੂੰ ਐਸਾ ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਅੰਤਯਜ ਵੀ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ?”—ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਮੈਂ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਹੈਹਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“ਮੈਂ ਆਰਾਧਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਇਸੇ ਵਰਤ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

“ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਸਾਧ੍ਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਰਲਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਨਾਗਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਤਾਰਣ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰ। ਇਸੀ ਅਰਥ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਬੋਲਿਆ: ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ (ਗ੍ਰਹੀਤਾ/ਕਰਤਾ) ਹੋਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ।

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

ਸੂਤ ਬੋਲਿਆ: ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਭੋਗਣਾ ਅਨੁਚਿਤ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

“ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੋਗਤਾ ਬਣੋਗੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੇ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵੀ।”

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਹਾਂ, ਹੋਰ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਜੇ ਚਾਹੋ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।”

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਤਦ ਨਾਗਹ੍ਰਦ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

“ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

ਇਹ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਮੰਨੋ—ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।”

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਨਗਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਰਾਜ ਕਰ।

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰਿਆ—ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਕਰ ਕੇ।

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

ਉਹ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ—ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਉਸ ‘ਤੇ ਧਰਦੇ ਸਨ।

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਗਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਿਆ—ਪਵਿੱਤਰ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਉੱਥੇ ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅੱਜ ਤੱਕ ‘ਬਾਹ੍ਯਵਾਸੀ’—ਬਾਹਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਗਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਿਮਾ ਵਰਨਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣੇ ਹੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਪਜਨਿਤ ਭਯ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਸਤ੍ਯ ਹੈ।

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਨੁੱਤਮ ਨਾਗਤੀਰਥ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਸ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਠਿਆ ਜਾਵੇ—ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦਵਿਜ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸਮੂਹ ਫਲ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਵਰਤ ਦੇ ਅਪੂਰਣਪਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਮਾਧਾਨ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਗਹ੍ਰਦ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ—ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਹੋਣ ਤੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।