Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਥੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਧਾਰ ਕੇ—ਸਪਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਹ ਉਹੀ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਤਾਂ ਇਕ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਹੜੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਖ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਸ਼ੁਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਜੋ ਮुनੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਰਾਯਣ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਲਈ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਦੇਰੀ ਸਹਿਨ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸੀ।

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਗੋਪ-ਕਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਪ-ਕੰਨਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਪਤ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਇਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ; ਇਕ ਥਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਹਵਿ—ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਆਹੁਤੀ—ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ—ਅੱਗੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ—ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹ, ਅਰਥਾਤ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ, ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਤਨੀ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ, ਤਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਧਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੁਰਭਾਗ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ।

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ‘ਪਿਤਾਮਹ’ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਰਾਈ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਨਾਸਕਾਰੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

ਅਤੇ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਮ-ਪੀੜਤ ਰਹੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਹਨ।

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਚਾਰਾਯਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪৃষ্ঠ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

ਜਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਤਦ ਕਾਮ-ਜਨਿਤ ਤਾਪ ਦੀ ਸੜਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵਿਨੀ—ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਸੰਯਮ ਮਨ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਿਆ।

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਪੱਤੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਚਾਰਾਯਣ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

ਉੱਥੇ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣਸ਼ਾਰਦੂਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ; ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਨਰਤ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਆਪ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਜਿੱਥੇ ਜਲ-ਸ਼ਾਯੀ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਉਸ ਨੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ—ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮ ਕਰਿਆ ਕਰ; ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

“ਬਾਢਮ,” ਕਹਿ ਕੇ, ਦਇਆਲੁਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਨਿਭਣ।

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

ਉਹ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਸੇਵਾ-ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਰਹੀ।

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਲਈ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਗਏ।

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਮੰਥਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਲਾਸ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਕਾਮ-ਕਲਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਲਿੰਗਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਯੂਰ-ਪਦਕ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਏ।

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

ਉਸ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਸ਼ ਦਾ ਜਲ ਉਠਾਇਆ—ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ।

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

ਫਿਰ ਅੱਖਤ (ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਆਨਰਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਹਿਤ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

ਉਸ ਨੇ ‘ਦ੍ਯਾਮਾਲੇਖੀ…’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ, ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ; ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਦਾ ਹੋਠ ਨਖ ਦੀ ਲੇਖਾ ਵਾਂਗ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

ਫੱਟੇ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹੋਠ ਕਾਰਨ, ਤਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਤੇ ਮਲਿਨ-ਮਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅਕਸ਼ਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਜਲੀ ਦੇਹ।”

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

“ਅਸਥਬਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਇਹ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਜੋ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ…”—ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

ਉਥੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਕਸ਼ਤ ਸਮੇਤ ਘਰ ਮੁੜ ਆਏ; ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ, ਉਸ ਧਵ-ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ, ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਆਨਰਤ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਅਚੰਭਿਤ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਧਿਕ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰ ਬੈਠਾ!”

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੇ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਐਸੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ।

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਲਈ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈ; ਪਰ ਉਹ ਆਮ ਸ਼ਰਦ-ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਲੰਘੀ।

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਮਹੀਪਤਿ ਰਾਜਾ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ ਬੁਲਵਾਇਆ।

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

ਫਿਰ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: “ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ।”

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਲਈ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਜਾਗੀ ਹੈ।

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

“ਜਾ, ਵਤ੍ਸ, ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ—ਤੁਰੰਤ।”

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਪੁੰਗਵ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਲਈ ਉਸ ਧਰਮ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਨਾਦਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਤਕਾਰ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।”

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਕਾਠ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਭੇਜ—ਜੋ ਭੇਦ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਵੇ।

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ—ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ—ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲਾਭ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਹੀ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

ਜੋ ਲੋਕ ਜਾਤਿ ਆਦਿ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਿੱਖ ਮੰਗਣਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਭੇਜੋ—ਰਾਜਾ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

ਵਾਰੰਵਾਰ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਤਦ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਅਰੁਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਦ੍ਦਾਲਕ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਵਤਸ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੁਣੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ।”

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤਿਕਰਮ ਕਰ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਧਿਆਇ—ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ—ਕਰ।

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤਿਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਕਲਸ਼ ਦਾ ਜਲ, ਅੱਖਤ (ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ ਉਥੇ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿਓ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਕਾਠ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਈ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਉੱਠ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।”

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਇੱਛਿਤ ਜਲ ਲਿਆ; ਉਸ ਕਾਠ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

ਉਸ ਕਾਠ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬ ਗਿਆ।

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ—ਵੱਲ ਇਕ ਹੋਰ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ।

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਨਾ ਵੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜੋ।

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਰੋਗ ਆ ਘੇਰਿਆ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਬਾਰੰਬਾਰ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜੇ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਆਵੇ…

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

ਤਦ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਮਧੁਕ ਪੈਗ੍ਯ ਨੂੰ ਉਸ ਘਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

ਉਸਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਮ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਦ੍ਦਾਲਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਉਸ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

ਬਾਰੰਬਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਉੱਥੇ ਨ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਰ ਇਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

ਉਹ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੂਡ ਅਤੇ ਭਾਗਵਿੱਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਉਦਕ ਛਿੜਕਿਆ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਉਹੀ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

ਉਸ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ—ਇਸ ਵਾਰ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ—ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਇਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਆਰਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।”

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

ਤਦੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਆਨਰਤ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

“ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ-ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ। ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਕਰਮ ਕਰ, ਪੁੱਤਰ।”

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਗੁਰੁਦੇਵ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਆਚਾਰਯ।”

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ।

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

ਗੁਰੂ ਜੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਸਿਖਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਬੱਝ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸੀ ਘੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗੁਰੂ ਵੀ, ਜੋ ਕਰਣਯੋਗ ਤੇ ਅਕਰਣਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਕੁਪਥ ਉੱਤੇ ਚਲੇ, ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨੂੰਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਿਖਾਏ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਹੇ ਪਾਪੀ, ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਦੂਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾ!

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

ਇਹ ਜਲ ਮੈਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ‘ਕ੍ਸ਼ੁਰਿਕਾਮੁਣ੍ਡ’ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੀਖੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੀ; ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਮੇਰੀ ਵਿਦਿਆ—ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਸੀ—ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੇਂਗਾ।

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਆਥਰਵਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਂਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਜਲ—ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਨ ਸਮੇਤ ਵਾਂਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

ਫਿਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਹ੍ਰਦ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਦੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ਧਾਤਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰ੍ਯਮਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸਾਂਬ; ਭਗ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪੂਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਸਵਿਤਾ; ਫਿਰ ਗਿਆਰਵਾਂ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਿੱਤ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਰਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

“ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਦੱਸ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ; ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾ) ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।”

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

“ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਦਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂ?”

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

“ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੁੱਖ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਧਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੀਂ।”

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੜੇਂਗਾ; ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰ।” ਉਹ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕੰਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਚਾਰੇ ਹੀ ਵੇਦ ਸਿੱਖੇ—ਅੰਗ, ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ।

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

ਜਦ ਅਧਿਐਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗੋ; ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੂਕਤ ਹਨ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਵਨ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਵੇਦ (ਸਾਮਵੇਦ) ਦੇ ਸਾਮ-ਗਾਨ—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

ਜੋ ਦਵਿਜ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਣਗੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

ਅਤੇ ਜੋ ਦਵਿਜ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਹੈ।

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਸੂਰਯ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤਦ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

ਫਿਰ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੋ ਮੰਗੋ—ਮੈਂ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ—ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਭਾਵੇਂ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਵੀ ਵਰਤਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

ਮੈਂ ਸਾਂਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂ?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵੇਦ ਦੇ ਜੋ ਗੁਪਤ ਰਹੱਸ ਸੂਰ੍ਯਦੇਵ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ—”

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

“ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਤੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਣਾ ਦੇ; ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੈ।”

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

ਯਾਜ਼্ঞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰ੍ਯਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਤ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਭਾਸ੍ਕਰ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਵਿ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਤੁਰਪਾਦ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਣ—ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀ—ਯਾਜ਼্ঞਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਗਏ।

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੇਦਾਂਤ-ਜਾਣੂ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਮੰਗੋ।”

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

ਯਾਜ਼्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸਕਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਇਨ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਰਹੇ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੈ।”

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨਨ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਤੁਰਿਆ ਪਦ ਹੈ—ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣਗੇ; ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?”

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਾਰਸਵਤ ਪਾਠ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼-ਪੀੜਤ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਪ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਕਣ।

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

‘ਚਿਤ੍ਰੰ ਦੇਵਾਨਾਮ’—ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਰ ਇਕ ਸ্তুਤੀ; ‘ਹੰਸಃ ਸ਼ੁਚਿਸਦ’ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਰਸ਼ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਜਪਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

ਅਤੇ ਜੋ ਬਹ੍ਵ੍ਰਿਚ (਋ਗਵੇਦੀ ਪਾਠਕ) ਪਾਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਉਪਸਥਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਾਮਗਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਯ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਨਿਯਤ ਇਕੀ ਸਾਮਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਨਗੇ।

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

ਜੋ ਭੀ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਚਯ ਧਾਰ ਕੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਭੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਕੇ ਸੂਰਯ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ।

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

ਅਤੇ ਜੋ ਦਵਿਜ ‘ਕ੍ਸ਼ੁਰਿਕਾ-ਸੰਪੁਟ’, ‘ਸੂਰ੍ਯ-ਕਲ੍ਪ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਲ੍ਪ’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਠ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਕਤ ਪੁੰਨ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋਣਗੇ।

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਗਿਆਨੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦਿਨ (ਐਤਵਾਰ) ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਕੇਵਲ ਆ ਕੇ…

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

ਜੋ ਦਵਿਜ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ (ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ) ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਣਗੇ।

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਪਦਾਂ (ਵੇਦ ਦੇ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ‘ਤਥੇਤੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਦ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਕਿਸੇ ਨ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ (ਰਾਜੇ ਨੂੰ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

ਫਿਰ ਵਿਦੇਹ ਦਾ ਨਰਾਧਿਪ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ‘ਰਤਨ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸੂਰਯ-ਜਨਿਤ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਯਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੂਰਯ-ਸੰਭਵ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਰਕੋਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਦਿਤ੍ਯ ਉਤਪੱਤੀ ਮਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਅਠੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸੰਧਿ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਕੋਮਲ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

ਯਾਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਸੂਕਤ ‘ਰਥੰ ਯੁੰਜੰਤੀ’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ-ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ‘ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭੇਤਿ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮੋ!”