Adhyaya 276

Verse 1

सूत उवाच । तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु । सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਕੁੱਲ ਗਿਆਰਾਂ ਹੀ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 2

यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः । विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਿਤ, ਪੂਜਿਤ, ਸਤੁਤ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਤਯ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन । गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः

਋ਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਭਾਰਿਆ ਗੌਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।”

Verse 4

तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन । तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्

“ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਈਸ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 5

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਇਕੋ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 6

परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः । तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

“ਹੁਣ, ਹੇ ਭੋਹ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ।”

Verse 7

वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਮੁਨੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ।

Verse 8

प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् । अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्

ਉਹ ਸਮਾਂ ਨਿਯਤ ਕਰ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੋੜ ਕਰਦੇ: “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ—ਉਸ ਵਿਭੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਾਂਗਾ।”

Verse 9

सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् । यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् । सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति

“ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਹਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰੇ—ਸਭ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪਾਪ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗਾ।”

Verse 10

एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् । प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ।

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् । आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਹੋੜ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ—ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਠੀ, ਭਾਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਗੇਤਰੀ—ਸਮਝ ਲਿਆ।

Verse 12

लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् । नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्

ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਭ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਉਹ ‘ਨਾਗਰ-ਛਿਦ੍ਰ’ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉਸੇ ਖਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् । त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्

ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਜਟਾ-ਕਪੜਦ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ।

Verse 15

ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् । जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ।

Verse 16

एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः । देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः

ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾਵਾਨ।

Verse 17

अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः । स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः

ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਪਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ, ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮ ਕੇ, ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 18

तापसा ऊचुः । नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च । नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने

ਤਪਸਵੀ ਬੋਲੇ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅੰਧਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 19

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा । जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः

ਸਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ-ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 20

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् । रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्

ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਪਿਸਾਚਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्

ਉੱਪਰਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜੰਭਕ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा

ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਦਾ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾਂ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः । नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸੰਖਿਆ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः । एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 25

रुद्रा ऊचुः । एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः । बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्

ਰੁਦ੍ਰ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੇ ਤਪਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਅਤਿਅਧਿਕ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਚਾਹੋ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 26

तापसा ऊचुः । यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् । एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु

ਤਪਸਵੀ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।”

Verse 27

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे । आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्

“ਸ਼ੁਭ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਸਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣੇ।”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया । एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 29

आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता । संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे

“ਪਰ ਮੇਰਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਕੈਲਾਸ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।”

Verse 30

एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा । सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः

“ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ।”

Verse 31

नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः । विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्

“ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿਓ। ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 32

किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्

“ਬਾਰੰਬਾਰ ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 33

एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः । तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 34

अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ (ਰੂਪਾਂ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 35

ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु । संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 36

तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਏਕਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਹਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 37

एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः । चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਇਹ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਸ ਦੀ ਤਿਥੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵਾਪਰਿਆ।

Verse 38

यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् । अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्

ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਬਰਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 39

सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् । तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्

ਰੋਗੀ ਰੋਗੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਅੰਤਹੀਣ ਪੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 40

यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः । तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्

ਅਤੇ ਫਿਰ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਦੀਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਸਮ-ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਉਹੀ ਸਮਰਾਧਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 41

यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् । षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्

ਜੋ ਫਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਰਤਭੂਤ ਉਸ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ (ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਭਕਤ) ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् । तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः । तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः

ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਦੀਕਸ਼ਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਵ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਕਤ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕਾਲਮੁਖ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭੀ।

Verse 43

मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च । सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्

ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 183

शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् । समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः

ਉਹਨਾਂ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ—ਇੱਕ ਚੰਦਰ-ਕਲਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕੱਟੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 276

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रोत्पत्ति वर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਏਕਾਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।