Adhyaya 275
ਸੂਤ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁಃਸ਼ੀਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ “ਨਿੰਬੇਸ਼ਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਧਾਰ-ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂਭਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ–ਦੇਵੀ ਦਾ ਜੋੜਾ ਤੀਰਥ-ਸੰਕੁਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦੰਪਤੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਭਿੱਖਿਆ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਦੁಃਸ਼ੀਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੁਕਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤ ਦੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ “ਉੱਤਮ” ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਕਤੀ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । दुःशीलोऽपि च तत्कृत्वा गुरोर्नाम्ना शिवालयम् । निम्बेश्वर इति ख्यातं दक्षिणां दिशमाश्रितम्
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੁਸ਼ੀਲ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਕਰਤੱਬ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਜੋ ‘ਨਿੰਬੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ।
Verse 2
चकार परया भक्त्या तत्पादाब्जमनुस्मरन् । तथा तस्य तु भार्या या नाम्ना शाकंभरी स्मृता
ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।
Verse 3
स्वनामांका तत्र दुर्गा तथा संस्थापिता तया । ततस्तु तद्धनं ताभ्यां किचिच्छेषं व्यवस्थितम्
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬਚਤ ਰੱਖ ਲਿਆ।
Verse 4
पूजार्थं देवताभ्यां च ब्राह्मणेभ्यः समर्पितम् । भिक्षाभुजौ ततो जातौ दम्पती तौ ततः परम्
ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਉਹ ਧਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਭਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜੀਊਣ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 5
कस्यचित्त्वथ कालस्य दुःशीलो निधनं गतः
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਦੁਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 6
शाकंभर्यपि तत्कायं गृहीत्वा हव्यवाहनम् । प्रविष्टा नृपशार्दूल निर्विकल्पेन चेतसा
ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਬੱਘ, ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ।
Verse 7
ततो विमानमारुह्य वराप्सरःसुसेवितम् । गतौ तौ द्वावपि स्वर्गं संप्रहृष्टतनूरुहौ
ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਦੇਹਾਂ ਸਮੇਤ।
Verse 8
एतं दुःशीलजं यस्तु पठेदाख्यानमुत्तमम् । स सर्वैर्मुच्यते पापैरज्ञानविहितैर्नृप
ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 275
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये निम्बेश्वरशाकंभर्युत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चसप्तत्युत्तरद्विशततमोद्भयायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਨਿੰਬੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 275, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।