Adhyaya 273

Verse 1

सूत उवाच । एतेषां तु सहस्रेण भवेद्ग्राह्यं दिनं द्विजाः । चतुर्दश सहस्राक्षा जायंते तत्र वासरे

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ‘ਅਕ੍ਸ਼’ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

सप्तमस्तु सहस्राक्षः सांप्रतं वर्ततेऽत्र यः । एकसप्ततिसंवर्तचतुर्दशदिने विधेः

ਇੱਥੇ ਵਰਤਮਾਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਇੰਦਰ—ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤ੍ਰ)—ਅਧਿਪਤਿ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਲ ਇਕਹੱਤਰ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸੰਵਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

युगानां कुरुते राज्यं मनवश्च तथा परे । स्वायंभुवप्रभृतयो यथा शक्रास्तथा स्थिताः

ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਭੀ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ। ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਭੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 4

जायन्तो नाम शक्रोऽयं सांप्रतं वर्तते तु यः । वैवस्वतो मनुश्चैव अष्टाविंशत्प्रमाणकः

ਜੋ ਇੰਦਰ ਹੁਣ ਅਧਿਪਤਿ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਯੰਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਭੀ ਹੀ ਪਦ ਤੇ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਮਾਪ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਠਾਈਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 5

चतुर्युगस्य संजातो गतेस्मिञ्छेषमात्रके । भविष्यति बलिः शक्रो वासुदेवप्रसादतः

ਜਦੋਂ ਇਸ ਚਤੁਰਯੁਗ ਦਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਅੰਸ਼ ਭੀ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਲੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਬਣੇਗਾ।

Verse 6

तेन तस्य प्रतिज्ञातं राज्यं चैवाष्टमे मनौ

ਇਸ ਲਈ ਬਲੀ ਲਈ ਅੱਠਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 7

एवं सर्वे सुराश्चान्ये त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यंति यथा चैव तथा पुरा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ—ਤੇਤੀਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ—ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।

Verse 8

योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਇਸੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਲਈ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Verse 9

षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचंद्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः

ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਦਿਨ—ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ—ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੌਰ, ਸਾਵਨ, ਚਾਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ।

Verse 10

कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्याऽधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्

ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੌਰ ਸੰਵਤਸਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਸਠ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਦਿਨ ਘੱਟ ਸਾਵਨ (ਨਾਗਰਿਕ) ਸੰਵਤਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

चांद्र एकादशोनस्तु त्रिंशद्धीन उडूद्भवः । शीतातपौ तथा वृष्टिः सौरमानेन जायते

ਚਾਂਦ੍ਰ ਵਰ੍ਹਾ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਵਰ੍ਹਾ ਤੀਹ ਦਿਨ ਘੱਟ। ਠੰਢ ਤੇ ਤਾਪ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਭੀ ਸੂਰਯ-ਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

Verse 12

वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले

ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੱਠ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਭੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜ્ઞ ਵੀ ਇਥੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 13

उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेन भवंति च । कुसीदाद्याश्च ये केचिद्व्यवहाराश्च वृत्तिजाः

ਉਤਸਵਾਂ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਭੀ ਸਾਵਨ-ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸੁਦਖੋਰੀ ਆਦਿ, ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Verse 14

अधिमासप्रयुक्तेन ते स्युश्चांद्रेण निर्मिताः । नाक्षत्रेण तु मानेन सिध्यंते ग्रहचारिकाः

ਅਧਿਮਾਸ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਚਾਂਦ੍ਰ ਮਾਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ-ਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 15

नान्यत्किंचिद्धरापृष्ठ एतन्मानचतुष्टयात् । एतेन तु प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाः

ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੱਠ ਉੱਤੇ ਇਸ ਚੌਗੁਣੇ ਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਸਧਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

वर्त्तंते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी । एतद्युगप्रमाणं तु यः पठेद्भक्तिसंयुतः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ-ਸਹਿਤ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਾ ਇਹ ਵਰਣਨ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

एतेषामेव लिंगानां सप्तानां ब्राह्मणोत्तमाः । नापमृत्यु भयं तस्य कथंचित्संभविष्यति

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋੱਤਮੋ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੱਤ ਲਿੰਗਾਂ (ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ) ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਭਯ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 273

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਯੁਗ-ਪ੍ਰਮਾਣ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਤਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।