Adhyaya 271

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति सुपुण्यं लिंगसप्तकम् । येनार्चितेन दृष्टेन पूजितेन विशेषतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਸੱਤ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

दीर्घायुर्जायते मर्त्यः सर्वरोगविवर्जितः । मार्कण्डेश्वर इत्युक्तस्तत्र देवो महेश्वरः

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ “ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

इन्द्रद्युम्नेश्वरोऽन्यस्तु सर्वपापहरो हरः । पालेश्वरस्तथा चैव सर्वव्याधिविनाशनः

ਇੱਕ ਹੋਰ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨੇਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਹਰ ਹਰਿ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 4

ततो घंटशिवः ख्यातो यो घंटेन प्रतिष्ठितः । कलशेश्वरसंज्ञस्तु वानरेश्वरसंयुतः

ਫਿਰ ਘੰਟਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਘੰਟੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕਲਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 5

ईशान शिव इत्युक्तस्तत्र क्षेत्रेश्वरेश्वरः । पूजितो मानवैर्भक्त्या कामान्यच्छत्यमानुषान्

ਉੱਥੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰੈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 6

वांछितान्मनसा सर्वान्कलिकालेऽपि संस्थिते

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਚਾਹਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਵਾਂਛਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कोऽयं मार्कंडसंज्ञस्तु येन लिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्रद्युम्नो महीपालः कतमो वद सूतज

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮਾਰਕੰਡ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ।

Verse 8

तथा पालकनामा च येनायं स्थापितो हरः । तथा यो घण्टसंज्ञस्तु कस्मिञ्जातः स चान्वये

ਅਤੇ ਉਹ ‘ਪਾਲਕ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ‘ਘੰਟ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ?

Verse 9

कलशाख्यस्तु यः ख्यातो वानरेण समन्वितः । ईशानोप्यखिलं ब्रूहि परं नःकौतुकं स्थितम्

‘ਕਲਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਵਾਨਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ? ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਕੌਤੁਹਲ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।

Verse 10

यतोऽत्र जायते श्रेयः पुनः पुंसां प्रकीर्तय । यैरेतैः स्थापिता देवाः क्षेत्रेऽस्मिन्मानवोत्तमैः

ਫਿਰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 11

तथा तेषां समाचारं प्रभावं चैव सूतज । दानं वापि यथाकालं मंत्रांश्च विस्तराद्वद

ਅਤੇ, ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਿਤ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ; ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 12

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । कथितां भर्तृयज्ञेन आनर्ताधिपतेः स्वयम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ್ಞ ਨੇ ਆਪ ਕਹੀ ਸੀ।

Verse 13

श्रुतयापि यया मर्त्यो दीर्घायुर्जायतेनरः । नापमृत्युमवाप्नोति कथंचित्तत्प्रभावतः

ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਤ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਯੁ ਲੰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

Verse 14

यो मार्कंड इति ख्यातः प्रथमं परिकीर्तितः । संभूतिस्तस्य संप्रोक्ता युष्माकं पापनाशिनी

ਜੋ ‘ਮਾਰਕੰਡ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਕਥਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 15

इंद्रद्युम्नं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मुनिसत्तमाः । यद्वंशो यत्प्रभावश्च सर्वभूपालमानितः

ਹੁਣ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ।

Verse 16

इंद्रद्युम्नो महीपाल आसीत्पूर्वं द्विजोत्तमाः । ब्राह्मण्यश्च शरण्यश्च साधुलोकप्रपालकः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वभूतहिते रतः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮੋ, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਪਾਲ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ, ਸਭ ਲਈ ਆਸਰਾ, ਸਾਧੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ। ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 17

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्न च चौरकृतं भयम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे आसील्लोकस्य कस्यचित्

ਉਸ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਅਕਾਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਗ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 18

यथैव वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्संख्यया परिवर्जिताः

ਜਿਵੇਂ ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਾਰੇ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ।

Verse 19

तद्वत्तेन कृता यज्ञाः सर्वे संपूर्णदक्षिणाः । अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्च उक्थः षोडशिकास्तथा

ਉਸ ਨੇ ਯਜ્ઞ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਯਜ्ञ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ: ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਉਕਥ੍ਯ ਅਤੇ ਷ੋਡਸ਼ੀ ਆਦਿ।

Verse 20

सौत्रामण्याऽथ पशवश्चातुर्मास्या द्विजोत्तमाः । वाजपेयाश्वमेधाश्च राजसूया विशेषतः

ਅਤੇ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜ्ञ, ਪਸ਼ੁ-ਯਾਗ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਰਿਤੂ-ਯਜ್ಞ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ—ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਜਪੇਯ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਜਸੂਯ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 21

पौण्डरीकास्तथैवान्ये श्रद्धापूतेन चेतसा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਂਡਰੀਕ ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵੀ—ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ—ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 22

तेन दानानि दत्तानि तीर्थेषु च विशेषतः । मिष्टान्नानि द्विजेंद्राणां दक्षिणासहितानि च

ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜੇਂਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ, ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 23

न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं पत्तनं तथा । तीर्थं वा यत्र नो तस्य विद्यते त्रिदशालयः

ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਗਰ ਜਾਂ ਪੱਤਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਦੇਵ-ਨਿਵਾਸ ਰੂਪ ਮੰਦਰ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 24

तेन कन्यासहस्राणि अच्युतान्यर्बुदानि च । ब्राहमणेभ्यः प्रदत्तानि ब्राह्मणानां धनार्थिनाम्

ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦਾਂ ਵਰਗਾ ਅਗਣਿਤ ਧਨ ਵੀ, ਧਨ-ਲੋੜੀਂਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 25

दशमीदिवसे तस्य रात्रौ च गजपृष्ठिगः । दुन्दुभिस्ताड्यमानस्तु बभ्राम सकलं पुरम्

ਉਸ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 26

प्रत्यूषे वैष्णवं भावि पापहारि च वासरम् । उपवासः प्रकर्त्तव्यो मुक्त्वा वृद्धं च बालकम् । अन्यथा निग्रहिष्यामि भोजनं यः करिष्यति

ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਕੱਲ੍ਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਹੈ, ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲਾ। ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਬਾਲਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਭ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 27

इंद्रद्युम्नः स राजर्षिस्तदा विष्णोः प्रसादतः । तेनैव स्वशरीरेण ब्रह्मलोकं तदा गतः

ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਸ਼ਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

तत्र कल्पसहस्रांते स प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम् । इंद्रद्युम्न धरां गच्छ न स्थातव्यं त्वयाऽधुना

ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਵਯੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ; ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਟਿਕਣਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 29

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माच्च्यावयसे ब्रह्मन्निजलोकाद्द्रुतं हि माम् । अपापमपि देवेश तथा मे वद कारणम्

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਜਲਦੀ ਕਿਉਂ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹੋ? ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਨਿਰਪਾਪ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।”

Verse 30

श्रीब्रह्मोवाच । तव कीर्तिसमुच्छेदः संजातोऽद्य धरातले । यावत्कीर्तिर्धरापृष्ठे तावत्स्वर्गे वसेन्नरः

ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 31

एतस्मात्कारणाल्लोकाः स्वनामांकानि चक्रिरे । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰਕ ਕਰਮ ਬਣਾਏ—ਬਾਵੜੀਆਂ, ਕੂਏਂ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਮੰਦਰ ਵੀ।

Verse 32

तस्माद्गच्छ धरापृष्ठं स्वां कीर्तिं नूतनां कुरु । यदि वांछसि लोकेऽस्मिन्मामके वसतिं चिरम्

“ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਜਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਨਵੀਂ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਲੋਕ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਵਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ।”

Verse 33

अथात्मानं स राजेंद्रो यावत्पश्यति तत्क्षणात् । तावत्प्राप्तं धरापृष्ठे कांपिल्य नगरं प्रति

ਤਦ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਜਦੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਾਂਪਿਲ੍ਯ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ।

Verse 34

अथ पप्रच्छ लोकान्स किमेतन्नगरं स्मृतम् । कोऽयं देशः कोऽत्र राजा किं पुरं नगरं च किम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਹ ਨਗਰ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਤੇ ‘ਪੁਰ’ ਤੇ ‘ਨਗਰ’ ਦਾ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 35

ते तमूचुः परं चैतत्कांपिल्यमिति विश्रुतम् । आनर्तनामा देशोऽयं राजात्र पृथिवीजयः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ ਕਾਂਪਿਲ੍ਯ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਆਨਰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪૃਥਿਵੀਜਯ ਹੈ।”

Verse 36

को भवान्किमिहायातः किंचित्कार्यं वदस्व नः

“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਕਾਰਜ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 37

इंद्रद्युम्न उवाच इंद्रद्युम्नो महीपालः पुरासीद्रोचके पुरे । देशे वैजरुके पूर्वं स देशः क्व च तत्पुरम्

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵੈਜਰੁਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਚਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਗਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”

Verse 38

जना ऊचुः । न वयं तत्पुरं विद्मो न देशं न च भूपतिम् । इन्द्रद्युम्नाभिधानं च यं त्वं पृच्छसि भद्रक

ਲੋਕ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਨਾ ਉਹ ਨਗਰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਉਹ ਦੇਸ਼, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਭੂਪਤੀ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।”

Verse 39

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुरस्ति कोऽप्यत्र यस्तं वेत्ति महीपतिम् । देशं वा तत्पुरं वापि तन्मे वदथ मा चिरम्

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਬੋਲੇ: “ਕੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਗਰ? ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 40

जना ऊचुः । सप्तकल्पस्मरो नाम मार्कंडेयो महामुनिः । श्रूयते नैमिषारण्ये तं गत्वा पृच्छ वेत्स्यसि

ਲੋਕ ਬੋਲੇ: “ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ—ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ।”

Verse 41

अथासौ सत्वरं गत्वा व्योममार्गेण तं मुनिम् । पप्रच्छ प्रणिपत्योच्चैर्नैमिषारण्यमाश्रितम्

ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਉਸ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 42

इंद्रद्युम्नेति वै भूपस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथ वा । चिरायुस्त्वं श्रुतोऽस्माभिः पृच्छामस्तेन सन्मुने

“ਕੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਭੂਪਤੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਤ੍ਮੁਨੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 43

श्रीमार्कंडेय उवाच सप्तकल्पांतरे भूपो न दृष्टो न मया श्रुतः । इंद्रद्युम्नाभिधानोऽत्र तत्र किं नु वदामि ते

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਆਖਾਂ?

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निराशः स महीपतिः । वैराग्यं परमं गत्वा मरणे कृतनिश्चयः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 45

तेन चानीय दारूणि प्रज्वाल्य च हुताशनम् । प्रवेष्टुकामः स प्रोक्त इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 46

त्वया चात्र न कर्तव्यमहं ते मित्रतां गतः । नाशयिष्यामि ते मृत्युं यद्यपि स्यान्महत्तरम्

“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 47

नीरोगोऽसि सुभव्योऽसि कस्मान्मृत्युं प्रवांछसि । वद मे कारणं मृत्योः प्रतीकारं करोमि ते

“ਤੂੰ ਨੀਰੋਗ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸੁਭਾਗਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੌਤ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 48

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्मे भवान्प्रोक्तः कांपिल्यपुरवासिभिः । तेनाहं तव पार्श्वेऽत्र समायातो महामुने

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਂਪਿਲ੍ਯਪੁਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 49

इंद्रद्युम्नोद्भवां वार्तां त्वं वदिष्यसि सन्मुने । मत्कीर्तिर्न परिज्ञाता ततो मृत्युं व्रजाम्यहम्

ਹੇ ਸਤ੍ਮੁਨੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਾਵੋਗੇ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 50

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा दयावान्स मुनीश्वरः । वृथाश्रमं च तं ज्ञात्वा दाक्षिण्यादिदमब्रवीत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਯਾਲੁ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ ਨੇ—ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਸਨੇਹ ਤੇ ਦਾਖ਼ਿਣ੍ਯ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 51

यद्येवं मा विशाग्निं त्वमहं ज्ञास्यामि तं नृपम् । नाडीजंघो बको नाम ममास्ति परमः सुहृत्

ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਗ੍ਨਿ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਇਕ ਅਤਿ ਘਨਿਸ਼ਠ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ—ਬਕ ਨਾਮ ਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਡੀਜੰਘ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

चिरंतनश्च सोऽस्माकं नूनं ज्ञास्यति तं नृपम् । तस्मादागच्छ गच्छावस्तस्य पार्श्वे हिमाचले

ਉਹ ਸਾਡਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਥੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਓ; ਚਲੋ ਅਸੀਂ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਚੱਲੀਏ।

Verse 53

साधूनां दर्शनं जातु न वृथा जायते क्वचित्

ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 54

एवमुक्त्वा ततस्तौ तु प्रस्थितौ मुनिपार्थिवौ । व्योममार्गेण संतुष्टौ बकं प्रति हिमाचले

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤੁਰ ਪਏ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਬਕ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੇ।

Verse 55

बकोऽपि तं समालोक्य मार्कण्डेयं समागतम् । संमुखः प्रययौ तुष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत्

ਬਕ ਨੇ ਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ; ਸਵਾਗਤ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।

Verse 56

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वत्समागमः । भो भो ब्रह्मविदां श्रेष्ठ आतिथ्यं ते करोमि किम्

ਧੰਨ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਪੁੰਨਵਾਨ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਆਤਿਥੀ ਕਰਾਂ?

Verse 57

श्रीमार्कंडेय उवाच । मत्तोपि त्वं चिरायुश्च यतो मित्रं व्यवस्थितः । इन्द्रद्युम्नो महीपालस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथवा

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈਂ। ਕੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੁਣਿਆ ਹੈ?

Verse 58

एतस्य मम मित्रस्य तेन दृष्टेन कारणम् । अन्यथा जायते मृत्युस्ततोऽहं त्वां समागतः

ਇਸ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ—ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।

Verse 59

बक उवाच सप्तद्विगुणितान्कल्पान्स्मराम्यहमसंशयम् । न स्मरामि कथामेव इंद्रद्युम्नसमुद्भवाम्

ਬਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਕਲਪ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਥਾ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।”

Verse 60

आस्तां हि दर्शनं तावत्सत्यमेतन्मयोदिम्

“ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁਣ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।”

Verse 61

इंद्रद्युम्न उवाच । तपसः किं प्रभावोऽयं दानस्य नियमस्य च । यदायुरीदृशं जातं बकत्वेऽपि वदस्व नः

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਕ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਨੀ ਆਯੁ ਉਪਜੀ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 62

बक उवाच घृतकंबलमाहात्म्याद्देवदेवस्य शूलिनः । ममायुरीदृशं जातं बकत्वं मुनिशापतः

ਬਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੇ ਘ੍ਰਿਤਕੰਬਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਆਯੁ ਐਨੀ ਹੋਈ; ਪਰ ਬਕ ਬਣਨਾ ਮੈਨੂੰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।”

Verse 64

अहमासं पुरा बालो ब्राह्मणस्य निवेशने । चमत्कारपुरे रम्ये पाराशर्यस्य धीमतः

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ—ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵੰਸ਼ਜ ਦੇ—ਰਮਣੀਯ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਗਰ ਅੰਦਰ।

Verse 65

कस्यचित्त्वथ कालस्य संक्रांतौ मकरस्य भोः । संप्राप्यातीव चापल्याल्लिंगं जागेश्वरं मया । घृतकुम्भे परिक्षिप्तं पूजितं जनकेन यत्

ਫਿਰ ਇਕ ਸਮੇਂ, ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਬਚਕਾਣੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਗੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਘੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 66

अथ रात्र्यां व्यतीतायां पृष्टोऽहं जनकेन च । त्वया पुत्र परिक्षिप्तं नूनं जागेश्वरं क्वचित् । तस्माद्वद प्रयच्छामि तेन ते भक्ष्यमुत्तमम्

ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਾਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਰੱਖ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਦੱਸ ਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਦਿਆਂ।’

Verse 67

ततो मयाज्यकुम्भाच्च तस्मादादाय सत्वरम् । भक्ष्यलौल्यात्पितुर्हस्ते विन्यस्तं घृतसंप्लुतम्

ਤਦ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਘੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 68

कस्यचित्त्वथ कालस्य पंचत्वं च समागतः । जातिस्मरस्ततो जातस्तत्प्रभावान्नृपालये

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ।

Verse 69

आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये नाम्ना ख्यातस्त्वहं बकः । चमत्कारपुरे देवो हरः संस्थापितो मया

ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਬਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵ ਹਰ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ—ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 70

तत्प्रभावेण विप्रेंद्र प्राप्तः पैतामहं पदम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ/ਪਦ—ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 71

ततो यानि धरापृष्ठे सुलिंगानि स्थितानि च । घृतेनच्छादयाम्येव मकरस्थे दिवाकरे । मया यत्स्थापितं लिंगं चमत्कारपुरे शुभम्

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿਠ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ, ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਢੱਕਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ—ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 72

आराधितं दिवा नक्तं राज्ये संस्थाप्य पुत्रकम् । नियोज्य सर्वतो भृत्यान्धनवस्त्रसमन्वितान्

ਮੈਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸੇਵਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਨ।

Verse 73

ततःकालेन महता तुष्टो मे भगवाञ्छिवः । मत्समीपं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच सः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 74

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते तव पार्थिवसत्तम । घृतकंबलदानेन संख्यया रहितेन च

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਘੀ-ਕੰਬਲਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਸੀਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਕਰਕੇ।

Verse 75

तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसि स्थितम् । अदेयमपि दास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋਵੇ।

Verse 76

ततो मया हरः प्रोक्तो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । कुरुष्व मां गणं देव नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

ਤਦ ਮੈਂ ਹਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲੈ, ਹੇ ਦੇਵ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । बकैहि त्वं महाभाग कैलासं पर्वतोत्तमम् । मया सार्धमनेनैव शरीरेण गणो भव

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾ; ਕੈਲਾਸ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵੱਲ ਚੱਲ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਤੂੰ ਗਣ ਬਣ ਜਾ।

Verse 78

अन्योऽपि मर्त्यलोकेत्र यः करिष्यति मानवः । मकरस्थे रवौ मह्यं संक्रांतौ रजनीमुखे । स नूनं मद्गणो भावी सकृत्कृत्वाऽथ कंबलम्

ਅਤੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕਰੇ—ਜਦ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਸਮੇਂ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਗਣ ਬਣੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਘੀ-ਕੰਬਲ ਬਣਾਕੇ/ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 79

त्वं पुनर्मामकं लिंगं समं कुर्वन्भविष्यसि । धर्मसेनेति विख्यातो विकृत्या परिवर्जितः

ਤੂੰ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਤੇ ਸੁਘੜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਧਰਮਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਵਿਕਾਰ ਤੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 80

एवमुक्त्वा स भगवान्मामादाय ततः परम् । कैलासं पर्वतं गत्वा गणकोटीशतामदात्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 81

कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो यदृच्छया । गतोऽहं पर्वतश्रेष्ठं हिमवंतं महागिरिम्

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਯਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਹਿਮਵਾਨ ਮਹਾਗਿਰਿ—ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 82

यत्रास्ते गालवो नाम सदैव तपसि स्थितः । तस्य भार्या विशालाक्षी सर्वलक्षणलक्षिता

ਉੱਥੇ ਗਾਲਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 83

सप्तरक्ता त्रिगंभीरा गूढगुल्फा कृशोदरी । तां दृष्ट्वा मन्मथाविष्टः संजातोऽहं मुनीश्वर

ਉਹ ਸੱਤ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਵਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਗੁਪਤ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 84

चिंतितं च मया चित्ते कथमेतां हराम्यहम् । तस्माच्छिष्यत्वमासाद्य भक्तिमस्य करोम्यहम्

ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ—‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂ?’ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 85

शुश्रूषानिरतो भूत्वा येन प्राप्नोमि भामिनीम्

ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੀ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਭਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 86

ततो बटुकरूपेण संप्राप्तो गालवो मया । संसारस्य विरक्तोऽहं करिष्यामि मह्त्तपः

ਫਿਰ ਬਟੁਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਾਲਵ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ—‘ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 87

दीक्षां यच्छ विभो मह्यं येन शिष्यो भवामि ते

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।

Verse 88

आहरिष्याम्यहं दर्भांस्तथा सुमनसः सदा । समिधश्च सदैवाहं फलानि जलमेव च

ਮੈਂ ਸਦਾ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆਵਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਮਿਧਾ, ਫਲ ਅਤੇ ਜਲ ਵੀ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।

Verse 89

स मां विनयसंपन्नं ज्ञात्वा ब्राह्मणरूपिणम् । ददौ दीक्षां ततो मह्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਨਯ-ਸੰਪੰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੀਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 90

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

ਫਿਰ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਵੀ ਯਥੋਕਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਚਿੱਤ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਛਿਦ੍ਰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ।

Verse 91

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते सा स्त्रीधर्मसमन्विता । उटजं दूरतस्त्यक्त्वा रात्रौ सुप्ता मनस्विनी

ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਉਹ ਉੱਚ-ਮਨ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਕੁਟੀਆ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤ ਪਈ।

Verse 92

सोऽहं रूपं महत्कृत्वा तामादाय तपस्विनीम् । सुखसुप्तां सुविश्रब्धां प्रस्थितो दक्षिणामुखः

ਤਦ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ; ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 93

अथासौ संपरित्यक्ता संस्पर्शान्मम निद्रया । चौररूपं परिज्ञाय मां शिष्यं प्ररुरोद ह

ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਚੋਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਹ ਚੀਖ ਪਈ—“ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੈ!”

Verse 94

साब्रवीच्च स्वभर्तारं गालवं मुनिसत्तमम् । एष शिष्यो दुराचारो हरते मामितः प्रभो

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਾਲਵ—ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕੁਕਰਮੀ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!’

Verse 95

तस्माद्रक्ष महाभाग यावद्दूरं न गच्छति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦੂਰ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 96

तच्छ्रुत्वा गालवः प्राह तिष्ठतिष्ठेति चासकृत् । पापाचार सुदुष्टात्मन्गतिस्ते स्तंभिता मया

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਲਵ ਨੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਕਿਹਾ, ‘ਠਹਿਰ! ਠਹਿਰ!’ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, ‘ਹੇ ਪਾਪੀ, ਹੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ, ਤੇਰੀ ਗਤੀ ਮੈਂ ਜੰਮ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।’

Verse 97

तस्य वाक्यात्ततो मह्यं गतिस्तंभो व्यजायत । यद्वल्लिखित एवाहं प्रतिष्ठामि सुनिश्चलः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਤੁਰੰਤ ਰੁਕ ਗਈ; ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਵਾਂ।

Verse 98

ततस्तेन च शप्तोऽहं गालवेन महात्मना । वंचितोऽहं त्वया यस्माद्बको भव सुदुर्मते

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਲਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਤਿ ਕੁਬੁੱਧੀਏ, ਤੂੰ ਬਗਲਾ ਬਣ ਜਾ!’

Verse 99

ततः पश्यामि चात्मानं सहसा बकरूपिणम् । बकत्वेऽपि न मे नष्टा या स्मृतिः पूर्वसंभवा

ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਗਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਬਗਲੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 100

ततः साऽपि च तत्पत्नी सचैलं स्नानमाश्रिता । मत्स्पर्शादुःखितांगी च शापाय समुपस्थिता

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ, ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੀ, ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਤਰੀ। ਉਸ ਪਾਪੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਅੰਗ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।

Verse 101

यस्मात्पाप त्वया स्पृष्टा प्रसुप्ताहं रजस्वला । बकधर्मं समाश्रित्य भर्त्ता मे वंचितस्त्वया । अन्यरूपं समास्थाय तस्मात्सत्यं बको भव

‘ਹੇ ਪਾਪੀ! ਜਦ ਮੈਂ ਰਜਸਵਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਿਆ; ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਠੱਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਗਲਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾ!’

Verse 102

एवं शप्तस्ततो द्वाभ्यां ताभ्यां वै दुःखसंयुतः । चरणाभ्यां प्रलग्नस्तु गालवस्य महात्मनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਿਆ।

Verse 103

गणोऽहं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः । पालकेति च विख्यातो गणकोटिप्रभुः स्थितः

‘ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਣ ਹਾਂ। ਮੈਂ “ਪਾਲਕ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ-ਸੇਨਾਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹਾਂ।’

Verse 104

सोऽहमत्र समायातः प्रभोः कार्येण केनचित् । तव भार्यां समालोक्य कामदेववशं गतः

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਸੀ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਭਾਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 105

क्षमापराधं त्वं मह्यमेवं ज्ञात्वा मुनीश्वर । दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 106

न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः । शिष्यरूपं समास्थाय ततः प्राप्तस्तवांतिकम्

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮਦ-ਗਰਵ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 107

अस्या हरणहेतोश्च महासत्या मुनीश्वर । तस्मात्कुरु प्रसादं मे दीनस्य प्रणतस्य च

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ—ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਸਤਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਦीन ਹਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਝੁਕਿਆ ਹਾਂ।

Verse 108

अनुग्रहप्रदानेन क्षमा यस्मात्तपस्विनाम् । कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरूपं पतिव्रता । विद्या रूपं कुरूपाणां क्षमा रूपं तपस्विनाम्

ਤਪਸਵੀ ਜਦ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖ਼ਿਮਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਕੋਇਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ; ਨਾਰੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਕੁਰੂਪਾਂ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਵਿਦਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਖ਼ਿਮਾ ਹੈ।

Verse 109

सूत उवाच । तस्य तत्कृपणं श्रुत्वा सोपि माहेश्वरो मुनिः । ज्ञात्वा तं बांधवस्थाने दयां कृत्वाऽब्रवीद्वचः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀ ਕਰੁਣਾਜਨਕ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਮੁਨੀ ਵੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਗੇ ਸੰਬੰਧੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ—ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 110

सत्यवाक्तिष्ठते विप्रश्चमत्कारपुरे शुभे

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 111

भर्त्तृयज्ञ इति ख्यातस्तदा तस्योपदेशतः । बकत्वं यास्यते नूनं मम वाक्यादसंशयम्

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਉਹ ਬਗਲੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 112

ततः पश्यामि चात्मानं बकत्वेन समाश्रितम्

ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬਗਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।

Verse 113

एवं मे दीर्घमायुष्यं संजातं शिवभक्तितः । घृतकम्बलमाहात्म्याद्बकत्वं मुनिशापतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਘ੍ਰਿਤਕੰਬਲ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬਗਲੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 114

इंद्रद्युम्न उवाच एतदर्थं समानीतस्त्वत्सकाशं विहंगम । इंद्रद्युम्नस्य वार्तार्थं मरणे कृतनिश्चयः

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੰਛੀ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 115

सा त्वया नैव विज्ञाता ममाभाग्यैर्विहंगम । सेवयिष्याम्यहं तस्मात्प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਮੇਰੇ ਅਭਾਗੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ—ਅਗਨੀ ਦੇਵ—ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 116

प्रतिज्ञातं मया पूर्वमेतन्निश्चित्य चेतसि । इंद्रद्युम्ने ह्यविज्ञाते संसेव्यः पावको मया

ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ: ਜੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਾਵਕ—ਅਗਨੀ—ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 117

तस्माद्देहि ममादेशं मार्कंडेयसमन्वितः । प्रविशामि यथा वह्निं भ्रष्टकीर्तिरहं बक

ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਦੇਹ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਵਹਿਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂ—ਹੇ ਬਗਲੇ, ਮੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

Verse 118

मार्कंडेय उवाच । वेत्सि चान्यं नरं कञ्चिद्वयसा चात्मनोऽधिकम् । पृच्छामि येन तं गत्वा कृते ह्यस्य महात्मनः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਈ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

Verse 119

श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्तोऽयं मया सह । तत्कथं त्यजति प्राणान्सहाये मयि संस्थिते

ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਿਆਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 120

अपरं च क्षमं वाक्यं यत्त्वां वच्मि विहंगम । अयं दुःखेन संयुक्तः साधयिष्यति पावकम् । अहमेनमनुद्धृत्य कस्माद्गच्छामि चाश्रमम्

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਮੇਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸਹਿ ਲੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?

Verse 121

सूत उवाच । तयोस्तं निश्चयं ज्ञात्वा बकः परमदुर्मना । सुचिरं चिंतयामास कथं स्यादेतयोः सुखम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਜਾਣ ਕੇ ਬਕ ਪੰਛੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ—‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?’

Verse 122

ततो राजा मुनिश्चैव दारूण्याहृत्य पावकम् । प्रवेष्टुकामौ तौ दृष्ट्वा बको वचनमब्रवीत्

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ ਵੇਖ ਕੇ ਬਕ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 123

मम वाक्यं कुरु प्राज्ञ यदि जीवितुमिच्छसि । ज्ञातः सोऽद्य मया व्यक्तमिन्द्रद्युम्नं नराधिपम्

ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਜੇ ਤੂੰ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਹੈ।

Verse 124

यो ज्ञास्यति मम ज्येष्ठः सर्वशास्त्रविचक्षणः । तत्त्वमेनं समादाय मरणे कृतनिश्चयम्

ਮੇਰਾ ਜੇਠਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਖਰ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲੋ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨੇ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 125

निश्वसन्तं यथा नागं बाष्पव्याकुललोचनम् । समागच्छ मया सार्धं कैलासं पर्वतं प्रति

ਉਹ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਹਾਏ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਆ ਚੱਲ।

Verse 126

यत्रास्ति दयितो मह्यमुलूकश्चिरजीवभाक् । स नूनं ज्ञास्यते तं हि मा वृथा मरणं कृथाः

ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸਾਥੀ ਉਲੂਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ (ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ) ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ; ਵਿਅਰਥ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਾ ਅਪਣਾ।

Verse 127

ततोऽसौ तेन संयुक्तो बकेन सुमहात्मना । मार्कंडेयेन संप्राप्तः कैलासं पर्वतोत्तमम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬਕ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ—ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 128

सोऽपि दृष्ट्वा बकं प्राप्तं मित्रं परमसंमतम् । समागच्छदसौ हृष्टः स्वागतेनाभ्यनन्दयत्

ਉਸ ਨੇ ਵੀ, ਬਕ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਸੀ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 129

अथ तं चैव विश्रान्तं समालिङ्ग्य मुहुर्मुहुः । प्राकारवर्णनामासौ वाक्यमेतदुवाच ह

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਕਾਰਵਰਣ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 130

स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ भूप सुस्वागतं च ते । सख्येऽद्य यच्च ते कार्यं वदागमनकारणम्

ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਅਤੇ ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਅੱਜ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ।

Verse 131

कावेतौ पुरुषौ प्राप्तौ त्वया सार्धं ममांतिकम् । दिव्यरूपौ महाभागौ तेजसा परिवारितौ

ਇਹ ਦੋ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ—ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਭਾਗ, ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ?

Verse 132

बक उवाच । एष मार्कंडसंज्ञोऽत्र प्रसिद्धो भुवनत्रये । महेश्वरप्रसादेन संसिद्धिं परमां गतः । द्वितीयोऽसौ सुहृच्चास्य कश्चिन्नो वेद्मि तत्त्वतः । मार्कंडेन समायातः सुहृदा व ममांतिकम्

ਬਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਇੱਥੇ ਮਾਰਕੰਡ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਇਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਕੋਈ ਇਕ; ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮਾਰਕੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ।”

Verse 135

यदि जानासि तं भूपमिन्द्रद्युम्नं महामते । तत्त्वं कीर्तय येनासौ मरणाद्विनिवर्तते

ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੱਤ ਉਚਾਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਸਕੇ।

Verse 136

चिरायुस्त्वं मया ज्ञातो ह्यतः प्राप्तोऽस्मि तेंऽतिकम्

ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 137

उलूक उवाच । अष्टाविंशत्प्रमाणेन कल्पा जातस्य मे स्थिताः । न दृष्टो न श्रुतः कश्चिदिंद्रद्युम्नो महीपतिः

ਉਲੂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਠਾਈ ਕਲਪ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 138

इंद्रद्युम्न उवाच । तव कस्मादुलूकत्वं शीघ्रं तन्मे प्रकीर्तय । एतन्मे कौतुकं भावि यत्ते ह्यायुरनन्तकम् । उलूकत्वं च संजातं रौद्रं लोकविगर्हितम्

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਉਲੂਕ (ਉੱਲੂ) ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਚੰਭਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਆਯੁ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਲੂਪਣ ਉਪਜਿਆ—ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ।

Verse 139

उलूक उवाच । शृणु तेऽहं प्रवक्ष्यामि दीर्घायुर्मे यथा स्थितम् । महेश्वरप्रसादेन बिल्वपत्रार्चनान्मया । उलूकत्वं मया प्राप्तं भृगोः शापान्महात्मनः

ਉਲੂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਚਿਰਾਯੁ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ—ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਉੱਲੂਪਣ ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮਿਲਿਆ।

Verse 140

अहमासं पुरा विप्रः सर्वविद्यासु पारगः । चमत्कारपुरे श्रेष्ठे नाम्ना ख्यातस्तु घंटकः । ब्रह्मचारी दमोपेतो हरपूजार्चने रतः

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸੀ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ। ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਘੰਟਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਦਮ-ਸੰਯਮ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 141

अखंडितैर्बिल्वपत्रैरग्रजातैस्त्रिपत्रकैः । त्रिकालं पूजितः शंभुर्लक्षमात्रैः सदा मया

ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ—ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰੇ ਤ੍ਰਿਪੱਤ੍ਰੇ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਲੱਖ-ਲੱਖ ਪੱਤਰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ।

Verse 142

ततो वर्षसह्स्रांते तुष्टो मे भगवान्हरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा मेघगंभीरया गिरा

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮੇਘ-ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 143

अहं तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अखंडितैर्बिल्वपत्रैस्त्रिकाले यत्त्वयार्चितः

“ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪੱਤ੍ਰ ਬਿਲਵ-ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।”

Verse 144

बिल्वस्य प्रसवाग्रेण त्रिपत्रेण प्रजायते । एकेनापि यथातुष्टिस्तथान्येषां न कोटिभिः

ਬਿਲਵ ਦੇ ਕੋਮਲ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪੱਤ੍ਰ ਪੱਤਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਇਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਅਰਪਣਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 145

पुष्पाणामपि भद्रं ते सुगंधानामपि ध्रुवम् । सखे मया प्रणम्योच्चैः स प्रोक्तः शशिशेखरः

ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲ ਹੈ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਰਪਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਉੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 146

यदि तुष्टोसि मे देव यदि देयो वरो मम । तन्मां कुरु जगन्नाथ जरामरणवर्जितम्

ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ! ਮੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ।

Verse 147

स तथेति प्रतिज्ञाय महादेवो महेश्वरः । कैलासं प्रति देवेशः क्षणाच्चादर्शनं गतः

ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਨੇ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 148

ततोहं परितुष्टोथ वरं प्राप्य महेश्वरात् । कृतकृत्यमिवात्मानं चिंतयामि प्रहर्षितः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ—ਜੀਵਨ-ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ—ਸਮਝਿਆ।

Verse 149

एतस्मिन्नेव काले तु भार्गवो मुनिसत्तमः । कुशलः सर्वशास्त्रेषु वेदवेदांग पारगः

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਗਵ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਉੱਥੇ ਸੀ—ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ।

Verse 150

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना ख्याता सुदर्शना । प्राणेभ्योऽपि प्रिया तस्य गालवस्य मुनेः सुता

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਨਾਮ ਸੁਦਰਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ—ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ।

Verse 151

तस्य कन्या समभवद्रूपेणाप्रतिमा भुवि । सा मया सहसा दृष्टा क्रीडमाना यथेच्छया

ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ। ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 152

मध्यक्षामा सुकेशी च बिंबोष्ठी दीर्घलोचना । तामहं वीक्षयित्वा तु कामदेववशं गतः

ਉਹ ਮੱਧ ਤੋਂ ਪਤਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 153

ततः पृष्टा मया कस्य कन्येयं चारुलोचना । विभक्तसर्वावयवा देवकन्येव राजते

ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ?” ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਸੁਚੱਜੇ ਸਨ; ਉਹ ਦੇਵਕਨਿਆ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।

Verse 154

सखीभिः कीर्तिता मह्यं भार्गवस्य मुनेः सुता । एषा चाद्यापि कन्यात्वे वर्तते चारुहासिनी

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਭਾਰਗਵ ਮੁਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਆਰੀ ਹੈ,”—ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹਾਸੀ ਵਾਲੀ।

Verse 155

ततोऽहं भार्गवं गत्वा विनयेन समन्वितः । ययाचे कन्यकां ता च कृतांजलिपुटः स्थितः

ਤਦ ਮੈਂ ਭਾਰਗਵ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕਨਿਆ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।

Verse 156

सवर्णं मां परिज्ञाय सोऽपि भार्गवनंदनः । दत्तवांस्तां महाभाग विरूपस्यापि कन्यकाम्

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਵਰਣ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਭਾਰਗਵ-ਨੰਦਨ ਨੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਿਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 158

सुलज्जा साऽतिदुःखार्ता पश्यांब जनकेन च । विरूपाय प्रदत्तास्मि नाहं जीवितुमुत्सहे

ਉਹ ਲੱਜਿਤ ਤੇ ਅਤਿ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਵੇਖੋ ਮਾਂ! ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।”

Verse 159

विषं वा भक्षयिष्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा निषिद्धः स द्विजस्तया

“ਮੈਂ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।

Verse 160

कस्मान्नाथ प्रदत्तासौ विरूपाय त्वया विभो । कन्यकेयं सुरूपाढ्या सर्वलक्षणसंयुता

“ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।”

Verse 161

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भार्गवो मुनिसत्तमः । ततस्तां गर्हयित्वासौ धिङ्नारी पुरुषायते

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਰਗਵ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ: “ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ! ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਕ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।”

Verse 162

अनेन प्रार्थिता कन्या मया चास्मै प्रदीयते । तत्किं निषेधयसि मां दीयमानां सुतामिमाम्

ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਇਸਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਧੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਰੋਕ ਰਹੇ ਹੋ?

Verse 163

इत्युक्त्वा स प्रसुष्वाप पत्न्याथ कन्यया समम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ (ਧੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਸੌਂ ਗਿਆ।

Verse 164

ततोऽर्द्धरात्रे चागत्य मया सुप्ता च भार्गवी । हृत्वा स्वभवने नीता निशि सुप्ते जने तदा

ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਇਆ; ਭਾਰਗਵੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 165

नियुक्ता कामधर्मेण ह्यनिच्छंती बलान्मया । विप्रः प्रातर्जजागार पिता तस्यास्ततः परम्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਾਮ-ਧਰਮ (ਭੋਗ) ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਗ ਪਿਆ।

Verse 166

क्वासौ सा दुहिता केन हृता नष्टा मदीयिका । अथासौ वीक्षितुं बाह्ये बभ्राम स्ववनांतिकम्

'ਮੇਰੀ ਉਹ ਧੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੌਣ ਖੋਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ?' ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਹਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।

Verse 167

पदसंहतिमार्गेण मुनिभिर्बहुभिर्वृतः । तेन दृष्टाऽथ सा कन्या कृतकौतुकमंगला

ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ, ਅਨੇਕ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਮੰਗਲ-ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਹਿਕ ਮੰਗਲ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 168

रुदंती सस्वनं तत्र लज्जमाना ह्यधोमुखी । ततः कोपपरीतात्मा मां प्रोवाच स भार्गवः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀ ਸੀ, ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 169

निशाचरस्य धर्मेण यस्मादूढा सुता मम । निशाचरो भवानस्तु कर्मणानेन सांप्रतम्

‘ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ—ਹੁਣੇ ਹੀ—ਤੂੰ ਆਪ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਬਣ ਜਾ।’

Verse 170

घंटक उवाच । निर्दोषं मां द्विजश्रेष्ठ कस्मात्त्वं शपसि द्रुतम् । त्वयैषा मे स्वयं दत्ता तेन रात्रौ हृता मया

ਘੰਟਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਕਿਉਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।’

Verse 171

यो दत्वा कन्यकां पूर्वं पश्चाद्यच्छेन्न दुर्मतिः । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੇ—ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਮਨੁੱਖ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਲਯ) ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 172

अथासौ चिंतयामास सत्यमेतेन जल्पितम् । पश्चात्तापसमोपेतो वाक्यमेतदुवाच ह

ਤਦ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ—‘ਇਸ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ।’ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 173

सत्यमेतत्त्वया प्रोक्तं न मे वचनमन्यथा । उलूकरूपसंयुक्तो भविष्यसि न संशयः

“ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਉੱਲੂ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।”

Verse 174

उत्पत्स्यते यदा चात्र भर्तृयज्ञो महामुनिः । तस्योपदेशमासाद्य भूयः प्राप्स्यसि स्वां तनुम्

“ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਮੁੜ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।”

Verse 175

ततः कौशिकरूपं तु पश्याम्यात्मानमेव च । तथापि न स्मृतिर्नष्टा मम या पूर्वसंभवा

“ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।”

Verse 176

अथ या तत्सुता चोढा मया तस्मिन्गिरौ तदा । सापि मां संनिरीक्ष्याथ तद्रूपं दुःखसंयुता । प्रविष्टा हव्यवाहं सा विधवात्वमनिच्छती

“ਫਿਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਧੀ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ (ਬਦਲੇ ਹੋਏ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਵਿਧਵਾ-ਅਵਸਥਾ ਸਹਿਣ ਨੂੰ ਅਨਿਛੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।”

Verse 177

एवं मे कौशिकत्वं हि संजातं तु महाद्युते । भार्गवस्य तु शापेन कन्यार्थे यत्तवोदितम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮੇਰਾ ਕੌਸ਼ਿਕ-ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਨਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 178

अखंडबिल्वपत्रेण पूजितो यन्महेश्वरः । चिरायुस्तेनसंजातं सत्यमेतन्मयोदितम्

ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ-ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਜਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਚਿਰਾਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 179

सत्यं कथय यत्कृत्यं गृहायातस्य किं तव । प्रकरोमि महाभाग यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਸੱਚ ਦੱਸ, ਘਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੇ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 180

इन्द्रद्युम्न उवाच । इन्द्रद्युम्नस्य ज्ञानाय प्राप्तोऽहं यत्तवांतिकम् । नाडीजंघेन चानीतो मरणे कृतनिश्चयः

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ-ਗਿਆਨ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਨਾਡੀਜੰਘ ਮੈਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਹੈ, ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ।

Verse 181

यदि नो ज्ञास्यति भवांस्तं कीर्त्या च कुलेन च । प्रविशामि ततो नूनं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਾ ਪਛਾਣੇਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 182

नो चेत्कीर्तय मे कञ्चिदन्यं तु चिरजीविनम् । पृच्छामि तेन तं गत्वा येन वेत्ति न वा च सः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਾਂਗਾ—ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 183

बक उवाच । युक्तमुक्तमनेनाद्य तत्कुरुष्व वदास्य भोः । यदि जानासि कंचित्वमात्मनश्चिरजीविनम्

ਬਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਇਸ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮਹੋਦਯ—ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।”

Verse 184

नो चेदहमपि क्षिप्रं प्रविशामि हुताशनम् । मार्कंडेनापि सहितः सांप्रतं तव पश्यतः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ—ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸਮੇਤ—ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ।

Verse 185

एवम् ज्ञात्वा महाभाग चिन्तयस्व चिरंतनम् । कंचिद्भूमितलेऽन्यत्र यतस्त्वं चिरजीवधृक्

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਚਿਰਕਾਲ ਲਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਭ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵਨ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈਂ।

Verse 186

आशया परया प्राप्तस्तवाहं किल मंदिरे । पुमानेष विशेषेण मार्कंडेयः प्रियो मम

ਸਰਵੋਤਮ ਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੁਰਸ਼—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ—ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 187

संत्यत्र पर्वतश्रेष्ठाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु सन्ति महाभागास्तापसाश्चिरजीविनः । नान्यथा जीवितं चास्य कथंचित्संभविष्यति

ਇੱਥੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਤਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਰਜੀਵੀ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।

Verse 188

इंद्रद्युम्नस्य राजर्षेर्हितं परमकं भवेत् । तथावयोर्द्वयोश्चापि तस्माच्चिंतय सत्वरम्

ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰ।

Verse 189

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा मरणार्थं महीपतेः । स उलूकः कृपां गत्वा ततो वचनमब्रवीत्

ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ—ਮਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ—ਜਾਣ ਕੇ, ਉਲੂਕ ਉੱਲੂ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 190

यद्येवं तु महाभाग मर्तुकामोऽसि सांप्रतम् । तदागच्छ मया सार्धं गन्धमादनपर्वतम्

ਜੇ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਆ।

Verse 191

तत्र संतिष्ठते गृध्रः स च मे परमः सुहृत् । चिरंतनस्तथा सम्यक्स ते ज्ञास्यति तं नृपम् । कथयिष्यत्यसंदिग्धं मम वाक्यादसंशयम्

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗਿਧ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਸੁਝਵਾਨ। ਉਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਗੱਲ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸੇਗਾ।

Verse 192

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मार्कंडेयादिभिस्त्रिभिः । प्रोक्तः सर्वैर्महाभाग मा त्वं प्रविश पावकम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 193

वयं यास्यामहे सर्वे त्वया सार्धं च तत्र हि । कदाचित्सोऽपि जानाति इंद्रद्युम्नं महीपतिम्

“ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 194

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा आशया परया युतः । स राजा सह तैः सर्वैः प्रययौ गंधमादनम्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 195

गृध्रराजोऽपि तान्दृष्ट्वा सर्वानेव कृतांजलिः । उलूकं पुरतो दृष्ट्वा प्रहृष्टः सन्मुखो ययौ

ਗਿਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅੱਗੇ ਉਲੂਕ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਮਿਲਿਆ।

Verse 196

ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा स्वागतं ते द्विजोत्तम । चिरकालात्प्रदृष्टोऽसि क एतेऽन्येऽत्र ये स्थिताः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਦਿਸਿਆ ਹੈਂ। ਇਹ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹਨ ਜੋ ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹਨ?”

Verse 197

उलूक उवाच । एष मे परमं मित्रं नाडीजंघो बकः स्मृतः । एतस्यापि तु मार्कण्डः संस्थितः परमः सुहृत्

ਉਲੂਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਨਾਡੀਜੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਬਗਲਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪਰਮ ਸੁਹ੍ਰਦ, ਅਤਿ ਨੇੜਲਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 198

असौ त्रैलोक्यविख्यातः सप्तकल्पस्मरो भुवि । एतस्यापि सुहृत्कश्चिन्नैनं जानामि सत्वरम्

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੁਹ੍ਰਦ ਕੌਣ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 199

म्रियमाणो मया ह्येष समानी तस्तवांतिकम् । अयं जीवति विज्ञात इंद्रद्युम्ने नरेश्वरे । नो चेत्प्रविशति क्षिप्रं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਦ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਨਰੇਸ਼ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 200

स त्वं जानासि चेद्ब्रूहि इन्द्रद्युम्नं महीपतिम् । चिरंतनो मयापि त्वं तेन प्रष्टुं समागतः

ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਦੱਸ—ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਬਾਰੇ। ਤੂੰ ਚਿਰੰਤਨ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 201

गृध्र उवाच । इन्द्रद्युम्नेति विख्यातं राजानं न स्मराम्यहम् । न दृष्टो न श्रुतश्चापि इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

ਗਿਧ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਧਰਤੀਪਤੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 202

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सोऽपि राजा सुदुर्मनाः । मनसा चिन्तयामास मरणे कृतनिश्चयः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਅਤਿ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 203

ततस्तु कौतुकाविष्टस्तं पप्रच्छ द्विजोत्तमम् । कर्मणा केन संप्राप्तमायुष्यं चेदृशं वद

ਫਿਰ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: “ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਐਨੀ ਆਯੁ ਮਿਲੀ? ਦੱਸ।”

Verse 204

ततः संभावयिष्यामि श्रुत्वा तेऽहं विभावसुम्

“ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਭਾਵਸੁ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਾਂਗਾ।”