Adhyaya 270

Verse 1

आनर्त उवाच । मूर्खत्वाद्वा प्रमादाद्वा कामाद्बालस्यतोऽपि वा । यो नरः कुरुते पापं प्रायश्चित्तं करोति न

ਆਨਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਬਾਲਪਣ ਕਰਕੇ ਵੀ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ…

Verse 2

तस्य पापक्षयकरं पुण्यं ब्रूहि द्विजोत्तम । येन मुक्तिर्भवेत्सद्यो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ-ਉਪਾਯ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 3

लोभमोहपरो योऽसौ पापपिंडं महामुने । प्रददाति विधिं ब्रूहि येन यच्छाम्यहं द्रुतम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ‘ਪਾਪ-ਪਿੰਡ’ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ; ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । दद्यात्स्वपिंडं सौवर्णं पंचविंशत्पलात्मकम्

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਪੱਚੀ ਪਲ ਭਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 5

विधायापरपक्षे तु स्नापयित्वा विधानतः । मंडपाद्यं च प्राक्कृत्वा स्नात्वा धौतांबरः शुचिः

ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ-ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਡਪ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਧੋਏ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੇ।

Verse 6

तदा स्वरूपं पृथ्व्यादि पूजयेत्पापकृन्नरः । तथा स मुच्यते पापात्तत्कृताद्धि न संशयः

ਤਦ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 7

चतुर्विंशतितत्त्वानि पृथिव्यादीनि यानि च । तेषां नामभिस्तत्पिंडं पूजयेतन्नराधिपः

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਆਦਿ ਚੌਵੀ ਤੱਤ ਜਿਹੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰੇ; ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 8

ॐ पृथिव्यै नमः । ॐ अद्भ्यो नमः । ॐ तेजसे नमः । ॐ वायवे नमः । ॐ आकाशाय नमः । ॐ घ्राणाय नमः । ॐ जिह्वायै नमः । ॐ चक्षुषे नमः । ॐ त्वचे नमः । ॐ श्रोत्राय नमः । ॐ गन्धाय नमः । ॐ रसाय नमः । ॐ रूपाय नमः । ॐ स्पर्शाय नमः । ॐ शब्दाय नमः । ॐ वाचे नमः । ॐ पाणिभ्यां नमः । ॐ पादाभ्यां नमः । ॐ पायवे नमः । ॐ उपस्थाय नमः । ॐ मनसे नमः । ॐ बुद्ध्यै नमः । ॐ चित्ताय नमः । ॐ अहंकाराय नमः । ॐ क्षेत्रात्मने नमः । ॐ परमात्मने नमः । धूपं धूरसि मंत्रेण अग्निर्ज्योतीति दीपकम् । युवा सुवासेति च ततो वासांसि परिधापयेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ: “ਓਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਜਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਘ੍ਰਾਣ (ਨੱਕ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਜੀਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਨੇਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਤ੍ਵਚਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਸ਼੍ਰੋਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਗੰਧ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਰਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਸਪਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਪਾਯੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਉਪਸਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਮਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਖੇਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਫਿਰ “ਧੂਰ ਅਸੀ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧੂਪ ਅਰਪੇ; “ਅਗ્નਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿḥ” ਨਾਲ ਦੀਵਾ; ਅਤੇ “ਯੁਵਾ ਸੁਵਾਸਾḥ” ਨਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਉਣ ਲਈ ਅਰਪੇ।

Verse 9

ततो ब्राह्मणमानीय वेदवेदांगपारगम् । प्रक्षाल्य चरणौ तस्य वासांसि परिधापयेत्

ਫਿਰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਏ।

Verse 10

केयूरैः कंकणैश्चैव अंगुलीयकभूषणैः

ਕੇਯੂਰ, ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ,

Verse 11

भूषयित्वा तनुं तस्य ततो मूर्तिं समानयेत् । मंत्रेणानेन राजेंद्र ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੂਰਤੀ (ਸੁਵਰਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਲਿਆਵੇ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 12

एष आत्मा मया दत्तस्तव हेममयो द्विज । यत्किंचिद्विहितं पापं पूर्वं भूयात्तवाखिलम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਇਹ ਆਤਮਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 13

इति दानमंत्रः । ततस्तु ब्राह्मणो राजन्मंत्रमेतं समुच्चरेत्

ਇਹ ਦਾਨ-ਮੰਤਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 14

यत्किंचिद्विहितं पापं त्वया पूर्वंमया हि तत् । गृहीतं मूर्तिरूपं तत्ततस्त्वं पापवर्जितः । इति प्रतिग्रहमंत्रः

ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮੂਰਤੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹੁਣ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ-ਮੰਤਰ ਹੈ।

Verse 15

एवं दत्त्वा विधानेन ततो विप्रं विसर्जयेत् । एवं कृते ततो राजंस्तस्मै दत्त्वाथ दक्षिणाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 16

यथा तुष्टिं समभ्येति ततः पापं नयत्यसौ । तस्मिन्कृते महाराज प्रत्ययस्तत्क्षणाद्भवेत्

ਜਦੋਂ ਉਹ (ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 17

शरीरं लघुतामेति तेजोवृद्धिश्च जायते । स्वप्ने च वीक्षते रात्रौ संतुष्टमनसः स्थितान्

ਦੇਹ ਹਲਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦਾ ਵਾਧਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

Verse 18

नरान्स्त्रियः सितैर्वस्त्रैः श्वेतमाल्यानुलेपनैः । श्वेतान्गोवृषभानश्वांस्तीर्थानि विविधानि च

ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵੀ।

Verse 19

एतत्ते सर्वमाख्यातं पापपिंडस्य दापनम् । श्रवणादपि राजेंद्र यस्य पापैः प्रमुच्यते

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਪਾਪਪਿੰਡ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

अन्यत्रापि महादानं पापपिण्डो हरेन्नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮਹਾਦਾਨ—ਪਾਪਪਿੰਡ—ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

एकजन्मकृतं पापं निजकायेन निर्मितम् । कपालेश्वरदेवस्य सहस्रगुणितं हरेत्

ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ—ਕਪਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

पूर्ववच्चैव कर्तव्यो वेदिमंडपयोर्विधिः । परं होमः प्रकर्तव्यो गायत्र्या केवलं नृप

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਦੀ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 270

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कपालेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यप्रसंगेन पापपिंडप्रदानविधानवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਕਪਾਲੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, “ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ੨੭੦ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।