Adhyaya 27

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । चतुर्युगस्वरूपं तु माहात्म्यं चैव सूतज । प्रमाणं वद कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ! ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰ; ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਅਤਿ ਗਹਿਰੀ ਹੈ।

Verse 2

सूत उवाच । इममर्थं पुरा पृष्टो वासवेन बृहस्पतिः । यथा प्रोवाच विप्रेंद्रास्तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹੀ ਅਰਥ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

पुरा शक्रं समासीनं सभायां त्रिदशैः सह । सह शच्या महात्मानमुपासांचक्रिरे सुराः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਚੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ; ਤਦ ਸੁਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 4

गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धविद्याधराश्च ये । गुह्यकाः किंनरा दैत्या राक्षसा उरगास्तथा

ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੈਤ੍ਯ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਉਰਗ (ਨਾਗ) ਵੀ—ਸਭ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 5

कलाः काष्ठानिमेषाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । सांगा वेदास्तथा मूर्तास्तीर्थान्यायतनानि च

ਉੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਾਜਨਾਵਾਂ—ਕਲਾ, ਕਾਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਨਿਮੇਸ਼—ਵੀ ਸਨ; ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ; ਸਾਂਗ ਵੇਦ, ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਧਾਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 6

तथा चक्रुः कथाश्चित्रा देवदानवरक्षसाम् । राजर्षीणां पुराणानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ—ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ; ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ।

Verse 7

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते प्रस्तावे त्रिदशेश्वरः । पप्रच्छ विनयोपेतो विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 8

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रमाणं युगसंभवम् । माहात्म्यं च स्वरूपं च यथावद्वक्तुमर्हसि

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਮੈਂ ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਸਵਰੂਪ ਵੀ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ।

Verse 9

बृहस्पति रुवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि माहात्म्यं युगसंभवम् । यत्प्रमाणं स्वरूपं च शृणुष्वावहितः स्थितः

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਵੀ। ਤੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 10

अष्टाविंशतिसहस्राणि लक्षाः सप्तदशैव तु । प्रमाणेन कृतं प्रोक्तं यत्र शुक्लो जनार्दनः

ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਲੱਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕ੍ਰਿਤ (ਸਤਯ) ਯੁਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ੁਕਲ ਵਰਣ (ਧਵਲ ਰੂਪ) ਹਨ।

Verse 12

चतुष्पादस्तथा धर्मः सुसंपूर्णा वसुन्धरा । कामक्रोधविनिर्मुक्ता भयद्वेषविवर्जिताः । जनाश्चिरायुषस्तत्र शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः । पञ्चतालप्रमाणाश्च दीप्तिमन्तो बहुश्रुताः

ਉਥੇ ਧਰਮ ਚਾਰੋਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਭੈ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ; ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ—ਪੰਜ ਤਾਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉੱਚੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।

Verse 13

तत्र षोडशसाहस्रं बालत्वं जायते नृणाम् । ततश्च यौवनं प्रोक्तं द्वात्रिंशद्यावदेव हि

ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੌਵਨ ਦੋਤੀਹ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

ततः परं च वार्द्धक्यं शनैः संजायते नृणाम् । लक्षांते परमं यावदन्येषामधिकं क्वचित्

ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ।

Verse 15

तत्र सत्त्वाश्च ये केचित्पशवः पक्षिणो मृगाः । दैवीं वाचं प्रजल्पंति न विरोधं व्रजंति च ।ा

ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਹਨ—ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗ—ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਜਾਂ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 19

धेनवश्च प्रयच्छंति वांछितं स्वादु सत्पयः । सर्वेष्वपि हि कालेषु भूरि सर्प्पिःप्रदं नृणाम्

ਉਥੇ ਧੇਨੂਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੁਰ ਘੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 20

न तत्र विधवा नारी जायते न च दुर्भगा । काकवंध्या सुतैर्हीना न च शीलविवर्जिता

ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਨਾਹ ਹੀ ਕੋਈ ਅਭਾਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਂਝ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 21

यथाजन्म तथा मृत्युः क्रमात्संजायते नृणाम् । न वीक्षते पिता पुत्रं मृतं क्वापि कदाचन

ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੌਤ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਿਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 22

न प्रेतत्वं च लोकानां मृतानां तत्र जायते । न चापि नरके वासो न च रोगव्यथा क्वचित्

ਉੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਨਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 23

वेदांतगा द्विजाः सर्वे नित्यं स्वाध्यायशीलिनः । वेदव्याख्यानसंहृष्टा ब्रह्मज्ञानविचक्षणाः

ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹਨ, ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਵੇਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹਨ।

Verse 24

क्षत्रियाश्चापि भूपालमेकं कृत्वा सुभक्तितः । तदादेशात्प्रभुंजंति महीं धर्मेण नित्यशः

ਖੱਤਰੀ ਵੀ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਕੋ ਭੂਪਾਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

वैश्या वैश्यजनार्हाणि चक्रुः कर्माणि भूरिशः । पशुपालनपूर्वाणि क्रयविक्रयजानि च

ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ ਵਰਗ ਨੂੰ ਯੋਗ ਅਨੇਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ—ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਭ ਕੰਮ।

Verse 26

मुक्त्वैकां द्विजशुश्रूषा न शूद्रास्तत्र चक्रिरे । किंचित्कर्म सुरश्रेष्ठ श्रद्धया परया युताः

ਦੁਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉੱਥੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਾ ਕੀਤੇ; ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕਰਤੱਬ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 27

न तत्र चांत्यजो जज्ञे न च संकरसंभवः । नापवित्रो न वर्णानां पञ्चमो दृश्यते भुवि

ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅੰਤ੍ਯਜ ਜੰਮਿਆ, ਨਾ ਸੰਕਰ ਸੰਬੰਧੋਂ ਉਪਜੀ ਸੰਤਾਨ; ਨਾ ਕੋਈ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ‘ਪੰਜਵਾਂ’ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 28

यजनं याजनं दानं व्रतं नियम एव च । तीर्थयात्रां नरास्तत्र निष्कामा एव कुर्वते

ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦੇ, ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ, ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਧਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 29

एवंविधं सहस्राक्ष मया ते परिकीर्तितम् । आद्यं कृतयुगं पुण्यं सर्वलोकसुखावहम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਣ੍ਯ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖ-ਪ੍ਰਦ ਹੈ।

Verse 30

ततस्त्रेतायुगं नाम द्वितीयं संप्रवर्तते । वर्षाणां षण्णवत्याढ्या लक्षा द्वादश संख्यया

ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜਾ ਯੁਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਹੈ, ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬਾਰਾਂ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਛਿਆਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

सोऽपि साक्षाजगन्नाथः श्वेतद्वीपाश्रयाश्रितः । तत्र रक्तत्वमायाति भग वान्गरुडध्वजः

ਉਹੀ ਜਗਤਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ, ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਉੱਥੇ ਲਾਲ ਵਰਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ।

Verse 32

त्रिपादस्तत्र धर्मः स्यात्पादेनैकेन पातकम् । तेनापि जायते स्पर्द्धा वर्णानामितरेतरम्

ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ; ਤਾਂ ਵੀ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਪਰਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 33

ततः फलानि वांछंति तीर्थयात्रोद्भवानि ते । व्रतानां नियमानां च स्वर्गवासादिहेतवः

ਫਿਰ ਉਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੀ—ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਣ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ।

Verse 34

ततः कामवशान्मोहं सर्वे गच्छंति मानवाः । मोहाद्द्रोहं ततो गत्वा पापं कुर्वंत्यनुक्रमात्

ਫਿਰ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਦ੍ਰੋਹ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

ततस्तु रौरवादीनि नरकाणि यमः स्वयम् । सज्जीकरोति देवेन्द्र ह्येकविंशतिसंख्यया

ਤਦੋਂ ਯਮਰਾਜ ਆਪ ਹੀ ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਿੰਦ੍ਰ, ਇਕੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

कर्मानुसारतस्तानि सेवयंति नराधमाः । केचिदन्ये महेन्द्रादिलोकान्मोक्षं तथा परे

ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਨਰਾਧਮ ਉਹਨਾਂ (ਨਰਕ-ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼।

Verse 37

त्रिविधाः पुरुषास्तत्र श्रेष्ठाश्चाधममध्यमाः । त्रिविधानि च कर्माणि प्रकुर्वंति सुरेश्वर

ਉੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਅਧਮ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ।

Verse 38

उन्नतास्तालमात्रेण तेजोवीर्यसमन्विताः । चक्रुश्च कृषिकर्माणि वैश्याश्चैवान्नलिप्सया

ਉਹ ਤਾਲ-ਮਾਤ੍ਰਾ ਜਿਤਨੇ ਉੱਚੇ ਸਨ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ ਅੰਨ-ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 39

उप्तक्षेत्रं सकृच्चापि सप्तवारं लुनंति ते । यथर्तु फलिनो वृक्षा यथर्तु कुसुमान्विताः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੀਜਿਆ ਖੇਤ ਵੀ ਉਹ ਸੱਤ ਵਾਰ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰੱਖਤ ਫਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 40

यथर्तु पत्रसंयुक्तास्तत्र स्युः सुमनोहराः । अग्निष्टोमादिका यज्ञाः प्रवर्तंते सहस्रशः

ਉੱਥੇ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ, ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਯਜ્ઞ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

इतरेतरसंस्पर्धैः क्रियमाणा नृपोत्तमैः । ब्राह्मणैश्च सुरश्रेष्ठ स्वर्गलोकमभीप्सुभिः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉੱਤਮ ਨਰੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ—ਸਵਰਗਲੋਕ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ—ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਤਿਸਪਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁੰਨਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

तीर्थयात्रां व्रतं दानं नियमं संयमं तथा । परलोकमभीप्संतस्तत्र कुर्वंति मानवाः

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ, ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਆਦਿਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

सहस्रेण तु वर्षाणां तत्र स्याद्यौवनं नृणाम् । सहस्रपञ्चकं यावदूर्ध्वं वार्द्धक मुच्यते

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਯੌਵਨ ਅਵਸਥਾ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्त्तमेदभिल्लाश्च चंडालाः शूद्रमानवाः

ਰਜਕ (ਧੋਬੀ), ਚਰਮਕਾਰ (ਚਮੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਨਟ (ਕਲਾਕਾਰ), ਅਤੇ ਬੁਰੂਡ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਵਰਤ, ਮੇਦ, ਭਿੱਲ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲ—ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸਮੁਦਾਇ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।

Verse 46

इन्द्र उवाच । उत्पत्तिः कथमेतेषामंत्यजानां द्विजो त्तम । यथावद्वद कार्त्स्न्येन अत्र कौतूहलं महत्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਯਥਾਵਤ, ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹੋ—ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।

Verse 47

बृहस्पतिरुवाच । एतेषामष्टधा सृष्टिर्जायतेंऽत्यजसंभवा । योनि दोषात्सुरश्रेष्ठ जातेर्वक्ष्याम्यहं स्फुटम्

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤ੍ਯਜ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਯੋਨੀ/ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 48

ब्राह्मण्यां क्षत्रियाज्जातः सूत इत्यभिधीयते । सूतेन रजकश्चैव रजकेन च चर्मकृत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸੂਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਤੋਂ ‘ਰਜਕ’ (ਧੋਬੀ) ਅਤੇ ਰਜਕ ਤੋਂ ‘ਚਰਮਕ੍ਰਿਤ’ (ਚਮੜਾ-ਕਾਰੀਗਰ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

चर्मकारेण संजज्ञे नटश्चांत्यजसंज्ञकः । चत्वारः क्षेत्रसंभूता एते क्षेत्रे द्विजन्मनाम्

ਚਰਮਕਾਰ ਤੋਂ ‘ਨਟ’ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਅੰਤ੍ਯਜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ‘ਖੇਤਰ’ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ।

Verse 50

तथा च मागधो जज्ञे वैश्येन द्विजसंभवे । क्षेत्रे मागधवीर्येण बुरुडो मरुदुत्तम

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ‘ਮਾਗਧ’ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ‘ਖੇਤਰ’ ਵਿੱਚ, ਮਾਗਧ ਦੇ ਵੀਰ੍ਯ (ਬੀਜ) ਨਾਲ, ਹੇ ਮਰੁਦੁਤ੍ਤਮ (ਇੰਦਰ), ‘ਬੁਰੁਡ’ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 51

बुरुडेन च कैवर्तः कैवर्तेन च मेदकः । चत्वारो वैश्यसंभूता एते क्षेत्रे द्विजन्मनाम् । प्रजायन्ते सुरश्रेष्ठ सवकर्मसु गर्हिताः

ਬੁਰੂਡ ਤੋਂ ਕੈਵਰਤ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੈਵਰਤ ਤੋਂ ਮੇਦਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਵੈਸ਼੍ਯ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ‘ਖੇਤਰ’ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

तथा शूद्रेण संजज्ञे ब्राह्मण्यां सुरसत्तम । भिल्लाख्यश्चापि भिल्लेन चंडालश्च प्रजायते

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ‘ਭਿੱਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਿੱਲ ਤੋਂ ਚੰਡਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 53

एतौ द्वावपि शूद्रेण भवतो द्विजसंभवे । क्षेत्रे सर्वसुराधीश सत्यमेतन्मयोदितम्

ਦ੍ਵਿਜ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਇਹੀ ਸੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 54

एतत्त्रेतायुगे प्रोक्तं मया ते सुरसत्तम । आकर्णय प्रयत्नेन द्वापरस्याधुना स्थितिम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਸੁਣ।

Verse 55

लक्षाष्टकप्रमाणेन तद्युगं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्राणि वर्षाणां परिसं ख्यया । कपिशो जायते तत्र भगवान्गरुडध्वजः

ਉਹ ਯੁਗ ਅੱਠ ਲੱਖ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਚੌਂਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਹੈ—ਕਪਿਸ਼, ਅਰਥਾਤ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਭੂਰੇ, ਵਾਨਰ-ਸਮ ਵਰਣ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 56

द्वौ पादौ चैव धर्मस्य द्वौ पापस्य व्यवस्थितौ । तत्र स्याद्यौवनं नृणां गते वर्षशतेऽ खिले

ਉਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਚਰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਦੋ ਚਰਨ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਯੌਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

ततोऽन्यैः समतिक्रांतैर्वार्धक्यं पञ्चभिः शतैः । तत्र सत्यानृता लोका देवा भूपास्तथा परे

ਫਿਰ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ—ਦੇਵਤੇ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

नार्यश्चापि सुरश्रेष्ठ तत्स्व रूपाः प्रकीर्तिताः । पंचहस्तप्रमाणेन चतुर्हस्तास्तथा परं

ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਪੰਜ ਹੱਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ (ਹੋਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ) ਚਾਰ ਹੱਥ ਵੀ।

Verse 59

नातिरूपेण संयुक्ता न च रूपविवर्जिताः । अव्यक्तजल्पकाश्चापि पशवः पक्षिणो मृगाः

ਉਹ ਨਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਪਸ਼ੂ—ਚੌਪਾਏ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਆਦਿ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਬੋਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।

Verse 60

नातिपुष्पफलैर्युक्ता वृक्षाश्चापिसुरेश्वर । सस्यानि तानि जायन्ते तत्र चोप्तानिकर्षुकैः

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਰੁੱਖ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਰੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਥੇ ਖੇਤੀ ਵੀ ਉਹੀ ਉਗਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 61

वर्षंति जलदाः कामं भवन्त्योषधयोऽखिलाः । यत्किंचिद्भूतले ज्ञानं शास्त्रं वा सुरसत्तम । तत्तत्र समभावेन न सत्यं नैव चानृतम्

ਬੱਦਲ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਮਤਾ ਦੇ ਤੋਲ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ।

Verse 62

तीर्थानां च मखानां च द्वापरे सुरसत्तम । फलं भावानुरूपेण दानानां च प्रजायते

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਮਖ (ਯਜ੍ਞ) ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਨੀਅਤ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਫਲ।

Verse 63

एतत्तव समाख्यातं युगं द्वापरसंज्ञकम् । मया सर्वं सुराधीश यथादृष्टं यथा श्रुतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਨਾਮਕ ਯੁਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼! ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।

Verse 64

शृणुष्वावहितो भूत्वा वदतो मम सांप्रतम् । रौद्रं कलियुगंनाम यत्र कृष्णो जनार्दनः

ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਜੋ ਹੁਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਰੌਦ੍ਰ ਕਲਿਯੁਗ ਨਾਮਕ ਯੁਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਾਰਦਨ—ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 65

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणां कथितं विभो । तथा लक्षचतुष्केण साधुलोकविवर्जितम्

ਹੇ ਵਿਭੋ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਹੋਰ; ਇਹ ਯੁਗ ਸਾਧੂ-ਜਨ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 66

तत्रैकपादयुक्तश्च धर्मः पापं त्रिभिः स्मृतम् । पूर्वार्धेभ्यः परं सर्वं संभविष्यति पात कम्

ਉਥੇ ਧਰਮ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੈਰ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਗਲਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਕਤਰ ਪਤਨ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਹੀ ਵਧੇਗਾ।

Verse 67

न शृण्वंति पितुः पुत्रा न स्नुषा भ्रातरो न च । न भृत्या न कलत्राणि यत्र द्वेषः परस्परम्

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਣਗੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਨੂੰਹ, ਨਾਂ ਭਰਾ; ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਵੀ ਨਿਭਾਉ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ—ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਸੀ ਵੈਰ ਹੀ ਵੈਰ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 68

यत्र षोडशमे वर्षे नराः पलित यौवनाः । तत्र द्वादशमे वर्षे गर्भं धास्यति चांगना

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂਵੇਂ ਸਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੇ ਜਿਹੇ ਦਿਸਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂਵੇਂ ਸਾਲ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਵੇਗੀ।

Verse 69

आयुः परं मनुष्याणां शतसंख्यं सुरेश्वर । नागानां च तरूणां च वर्षाणां यत्र नाधिकम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਆਯੁ ਲਗਭਗ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 70

द्वात्रिंशद्धयमुख्यानां चतुर्विंशतिः खरोष्ट्रयोः । अजानां षोडश प्रोक्तं शुनां द्वादशसंख्यया

ਘੋੜਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਆਯੁ ਬੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਖੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਦੀ ਚੌਵੀ; ਬਕਰੀਆਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ; ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 71

चतुष्पदानामन्येषां विंशतिः पंचभिर्युता । यत्र काकाश्च गृध्राश्च कौशिकाश्चिरजीविनः

ਹੋਰ ਚੌਪਾਇਆ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਪੱਚੀ ਵਰ੍ਹੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਂ, ਗਿਧ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਚਿਰਜੀਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 72

तथा पापपरा लोका दुःस्थिताश्च विशेषतः । तथा कण्टकिनो वृक्षा रूक्षाः पुष्पफलच्युताः । सेवितास्तेऽपि गृध्राद्यैर्यत्र च्छायाविवर्जिताः

ਉਸ ਥਾਂ ਲੋਕ ਪਾਪ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਕੰਟੇਦਾਰ ਤੇ ਰੁੱਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲ-ਫਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਗਿਧ ਆਦਿ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 73

यत्र धर्मो ह्यधर्मेण पीड्यते सुरसत्तम । असत्येन तथा सत्यं भूपाश्चौरैः सदैव तु

ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ! ਉਸ ਥਾਂ ਧਰਮ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਅਸੱਤ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਸਦਾ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਜਾਂ ਚੋਰ-ਸੁਭਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)।

Verse 74

गुरवश्च तथा शिष्यैः स्त्रीभिश्च पुरुषाधमाः । स्वामिनो भृत्यवर्गैश्च मूर्खैश्चापि बहुश्रुताः

ਉੱਥੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯੋਗ ਪੁਰਖ ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ (ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਲਕ ਨੌਕਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਲੰਘੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ-ਸ਼੍ਰੁਤ ਵੀ ਮੂਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 75

यत्र सीदंति धर्मिष्ठा नराः सत्यपरायणाः । दान्ता विवेकिनः शान्तास्तथा परहिते रताः

ਉਸ ਥਾਂ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਸੱਚ-ਪਰਾਇਣ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਦਮਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਵੇਕੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਪਰਹਿਤ-ਰਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 76

आधयो व्याधयश्चैव तथा पीडा महाद्भुता । सदैव संस्थिता यत्र साधुपीडनवांछया

ਉਥੇ ਮਨ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਆਧੀ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪੀੜਾਵਾਂ ਸਦਾ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 77

अल्पायुषस्तथा मर्त्या जायंते वर्णसंकरात् । ये केचन प्रजीवंति दुःखेन ते समन्विताः

ਵਰਨ-ਸੰਕਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਗਡ਼ਬਡ਼ੀ ਕਾਰਨ ਮਰਤਿਆ ਅਲਪ-ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੋਈ ਜੀਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 78

न वर्षति घनः काले संप्राप्तेऽपि यथोचिते । न सस्यं स्यात्सुवृष्टेपि कर्षुकस्यापि वांछितम्

ਉਚਿਤ ਰੁੱਤ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਬੱਦਲ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਵਰ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜੇ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਫਸਲ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 79

न च क्षीरप्रदा गावो यद्यपि स्युः सुपोषिताः । न भवंति प्रभू ताश्च यत्नेनापि सुरक्षिताः

ਗਾਂਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਅਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 80

आविकानां तथोष्ट्रीणां यत्र क्षीरप्रशंसकाः । लोका भवंति निःश्रीकास्तथा ये च मलिम्लुचाः

ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਊਠਣੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਜਨਤਾ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਲਿਮਲੁਚ—ਅਸ਼ੁੱਧ ਲੁੱਟੇਰੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ—ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 81

तथा तपस्विनः शूद्राः शूद्रा धर्मपरायणाः । शूद्रा वेदविचारज्ञा यज्ञकर्मणि चोद्यताः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤਪਸਵੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ; ਕੁਝ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੇਦ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਯਜ್ಞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 82

शूद्राः प्रतिग्रहीतारः शूद्रा दानप्रदास्तथा । शूद्राश्चापि तथा वन्द्याः शद्रास्तीर्थेषु संस्थिताः

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀਤਾ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵੀ। ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੰਦਨਯੋਗ ਵੀ ਹਨ—ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 83

पंचगर्तान्खनंत्येव मृत्युकाले नराधमाः । शिरसा हस्तपादाभ्यां मोहात्संनष्टचेतनाः

ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਨਰਾਧਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੰਜ ਖੱਡੇ ਖੋਦਦੇ ਹਨ—ਸਿਰ, ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ—ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 84

वेदविक्रयकर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਤੇ ਆਚਾਰਕ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 85

स्वाध्यायरहिताश्चैव शूद्रान्ननिरताः सदा । असत्प्रतिग्रहाः प्रायो जिह्वालौल्यसमुत्सुकाः

ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੰਨ ਵੱਲ ਲਪਕਦੇ; ਅਕਸਰ ਅਸੱਤ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰਦੇ; ਅਤੇ ਜੀਭ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਉਤਸੁਕ—ਉਹ ਐਸੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 86

पाखंडिनो विकर्मस्थाः परदारोपजीविनः । कार्यकारणमाश्रित्य यत्र स्नेहः प्रजायते

ਪਾਖੰਡੀ ਨਾਸਤਿਕ, ਵਿਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰਤੇ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਊਂਦੇ—ਜਿੱਥੇ ‘ਕਾਰਣ ਤੇ ਕਾਰਜ’ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਮੋਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

न स्वभावात्सहस्राक्ष कथंचिदपि देहिनाम् । यास्यंति म्लेच्छभावं च सर्वे वर्णा द्विजातयः

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ), ਕੇਵਲ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ—ਸਾਰੇ ਵਰਣ, ਦਵਿਜ ਵੀ—ਮਲੇਛ-ਸਮਾਨ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਡੋਲ ਜਾਣਗੇ।

Verse 88

नष्टोत्सवाविधर्माणो नित्यं संकरकारकाः । सार्धहस्तत्रयाः पूर्वं भविष्यंति युगादितः

ਉਤਸਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਦਾ ਸੰਕਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾੜ੍ਹੇ ਹੱਥਾਂ ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 89

ततो ह्रासं प्रयास्यंति वृद्धिं याति कलौ युगे । भविष्यन्ति ततश्चांते मनुष्या बिलशायिनः

ਫਿਰ ਉਹ ਹ੍ਰਾਸ ਵੱਲ ਵਧਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 90

अल्पत्वाद्दुर्लभत्वाच्च अशक्ता गृहकर्मणि । भविष्यंत्यफला यज्ञास्तथा वेदव्रतानि च

ਘਾਟ ਅਤੇ ਦੁਲਭਤਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਹਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣਗੇ; ਯਜ੍ਞ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ।

Verse 91

नियमाः संयमाः सर्वे मंत्रवादास्तथैव च । तीर्थानि म्लेच्छसंस्पर्शाद्दूषितानि शतक्रतो

ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸੰਯਮ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਭੀ—ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ)! ਮਲੇੱਛਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 92

स्वस्वभावविहीनानि हीनानि च तथा जलैः । कुत्सिता मंत्रवादा ये कुत्सिताश्च तपस्विनः

ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਣਗੇ; ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਘਟ ਜਾਣਗੇ—ਜਲ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੀਚ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਭੀ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 93

तत्र ते संभविष्यंति कुत्सिता ये च मानवाः । कुलीनमपि संत्यज्य वरं रूपवयोन्वितम्

ਉੱਥੇ ਨਿੰਦਿਤ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਫਲਣ-ਫੂਲਣਗੇ। ਕੁਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਭੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਲੋਕ ਸੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ਰੂਪ ਤੇ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਉੱਤਮ’ ਮੰਨਣਗੇ।

Verse 94

वित्तलोभात्प्रदास्यंति कुत्सिताय नराः सुताम् । कन्यकाः प्रसविष्यंति कन्यकाः सुरतोत्सुकाः

ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਨਰ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਿਆਹ ਦੇਣਗੇ। ਕਾਮ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਕੁਆਰੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਸੰਤਾਨ ਜਣਨਗੀਆਂ।

Verse 95

कन्यकाः प्रकरिष्यंति पुरुषैः सह संगतिम् । भर्तारं वंचयिष्यंति कुलीना अपि योषितः

ਕੁਆਰੀਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਜੋੜਨਗੀਆਂ। ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭੀ ਆਪਣੇ ਭਰਤਾਰ ਨੂੰ ਛਲਣਗੀਆਂ।

Verse 96

सर्वकृत्येषु दुःशीलाः ।सुयत्नेनापि रक्षिताः । निर्दयाश्चापि भूपालाः पीडयिष्यंति कर्षुकान्

ਹਰ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕੁਚਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਬਹੁਤ ਜਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ। ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਰਾਜੇ ਭੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨਗੇ।

Verse 97

पीडयिष्यंति निर्दोषान्वित्तलोभादसंशयम् । वधार्हमपि संप्राप्य वित्तलोभान्मलिम्लुचम्

ਧਨ-ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਗੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਅਪਰਾਧੀ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਸੇ ਧਨ-ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।

Verse 98

संत्यक्ष्यंति युगे तस्मिन्प्राणिद्रोहेऽपि वर्तिनम् । क्षात्रधर्मं परित्यज्य करिष्यंति तथा रणम्

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀਵ-ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਗੇ। ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਧਰਮ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 99

बृहस्पतिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं युगानां लक्षणं मया । प्रमाणं च सुरश्रेष्ठ चतुर्णामप्यसंशयम्

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ।

Verse 100

यश्चैतत्कीर्तयेन्मर्त्यः सदैव सुसा माहितः । स नूनं मुच्यते पापादाजन्ममरणांतिकात्

ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਇਹ ਪਾਠ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 101

शृणुयाद्वा नरो यश्च श्रद्धापूतेन चेतसा । सोऽपि मुच्येन्न सन्देहः पापाच्च दिवसोद्भवात्

ਅਥਵਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 458

संभवंति युगे तस्मिन्यो निसंसर्गतो विभो । तथान्ये संख्यया हीना एतेभ्यो निंदिता नराः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਤਸੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ, ਐਸੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰੇ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।