Adhyaya 266

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि मुख्यतीर्थानि तत्क्षेत्रप्रोद्भवानि च । येषु स्नातो नरः स्म्यक्सर्व तीर्थफलं लभेत्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

लिंगानि च महाभाग तत्र मुख्यानि यानि च । यैर्दृष्टैर्लभ्यते श्रेयः सर्वेषां तानि नो वद

ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ! ਉੱਥੇ ਜੋ ਮੁੱਖ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

सूत उवाच । तत्र च मंकणाख्यं तु लिंगमस्ति सुशोभनम् । तथा सिद्धेश्वरं नाम गौतमेश्वरसंयुतम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੇ ਮੰਕਣ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ (ਇਕ ਹੋਰ ਲਿੰਗ) ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।”

Verse 4

कपालेश्वमन्यच्च चतुर्थं परिकीर्तितम् । एकैकं सर्वलिंगानां फलं यच्छत्यसंशयम् । यथोक्तविधिना सम्यग्यथोक्तं द्विजसत्तमाः

“ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਲਿੰਗ, ਕਪਾਲੇਸ਼ਵਰ, ਚੌਥਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ!”

Verse 5

तत्र तावत्प्रवक्ष्यामि मंकणेश्वरजं फलम् । मकाराक्षरयुक्तस्य लिंगस्यात्र द्विजोत्तमाः

“ਹੁਣ, ਉਸੇ ਥਾਂ, ਮੈਂ ਮੰਕਣੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਇੱਥੇ ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਮ’ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।”

Verse 6

शिवरात्रिं समासाद्य यस्तस्य पुरुषो द्विजाः । कुर्याज्जागरणं रात्रौ निराहारः स्थितः शुचिः

“ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਆਵੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ—ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਸ਼ੁੱਧ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ।”

Verse 7

सर्वलिंगोद्भवं चैव फलं दर्शनसंभवम् । जायते नात्र संदेह इत्युवाच हरः स्वयम्

ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਇਉਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिर्महाभाग कस्मिन्काले तु सा भवेत् । विध्यानं चैव माहात्म्यं सर्वं नो विस्तराद्वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ—ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 9

सूत उवाच माघस्य कृष्णपक्षे या तिथिश्चैव चतुर्दशी । तस्या रात्रिः समाख्याता शिवरात्रिसमुद्भवा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ—ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 10

तस्यां सर्वेषु लिंगेषु सदा संक्रमते हरः । विशेषात्सर्वपुण्येषु ख्यातेयं मंकणेश्वरे

ਉਸ ਰਾਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਸਦਾ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਪੁੰਨ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਕਣੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिः कथं जाता केनैषा च विनिर्मिता । कस्माद्बहुफला जाता सर्वं नो विस्तराद्वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਉਂ ਬਣੀ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथानकम् । भर्तृयज्ञस्य संवादमश्वसेनस्य भूपतेः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸੇਨ ਭੂਪਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।

Verse 13

आनर्ताधिपतिः पूर्वमश्वसेन इति स्मृतः । आसीद्धर्मपरो नित्यं वेदवेदागंपारगः

ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਨਰਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਸੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।

Verse 14

भर्तृयज्ञः पुरा तेन इदं पृष्टः कुतूहलात् । कलिकालं समुद्वीक्ष्य वर्धमानं दिनेदिने

ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਕੌਤੂਹਲ ਵਸ਼ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲਿਕਾਲ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 15

अश्वसेन उवाच । कलिकालकृते किंचिद्व्रतं मे वद सन्मुने । स्वल्पायासं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

ਅਸ਼ਵਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ ਮੁਨੀ, ਕਲਿਕਾਲ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰਤ ਦੱਸੋ—ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ।

Verse 16

स्वल्पायुषः सदा मर्त्या ब्रह्मन्कृतयुगे पुरा । त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਰਤਿਆ ਸਦਾ ਹੀ ਅਲਪਾਯੁ ਰਹੇ ਹਨ—ਪੁਰਾਤਨ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੁਣ ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ!

Verse 17

तस्माद्वर्षव्रतं त्यक्त्वा किंचिदेकाह्निकं वद

ਇਸ ਲਈ ਸਾਲ-ਭਰ ਦੇ ਵਰਤ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵਰਤ ਦੱਸੋ।

Verse 18

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम्

ਜੋ ਕੰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਕਰ ਲੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਨਿਬਾਹ ਲੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ ਕਿ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 19

तस्य तद्वचं श्रुत्वा भर्तृयज्ञ उदारधीः । अब्रवीत्सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ—ਲੰਮਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ—ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं शिवरात्रीतिसंज्ञितम् । एकाह्निकं महाराज सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕ ਪੁੰਨਮਈ ਵਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

तत्र यद्दीयते दानं हुतं जप्तं तथैव च । सर्वमक्षयतां याति रात्रि जागरणे कृते

ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

अपुत्रो लभते पुत्रानधनो धनमाप्नुयात् । स्वल्पायुर्दीर्घमायु्ष्यं शत्रूणां चैव संक्षयम्

ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਨਹੀਨ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਲਪ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

यंयं काममभिध्यायन्व्रतमेतत्समाचरेत् । तंतं समाप्नुयान्मर्त्यो निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

ਜੋ ਜੋ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਮਰਤਭੂਤ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

कार्पण्येनाथ वित्तेन यदि कुर्यात्प्रजागरम् । तथा वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ, ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 25

यानि कान्यत्र लिंगानि स्थावराणि चराणि च । तेषु संक्रमते देवस्तस्यां रात्रौ यतो हरः

ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਥਿਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚਲਾਇਮਾਨ—ਉਸ ਰਾਤ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸੇ ਰਾਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪਾਵਨ ਅਵਤਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

शिवरात्रिस्ततः प्रोक्ता तेन सा हरवल्लभा । प्रार्थितः स सुरैः सर्वैर्लोकानुग्रहकाम्यया

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਤ ਹਰ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 27

भगवन्कलिकालेऽस्मिन्सर्वपापसमन्विते । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं दिनमेकं क्षितौ व्रज । येन त्वत्पूजया पूता मर्त्याः शुद्धिमवाप्नुयुः

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਇਸ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਮਰਤ ਲੋਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।

Verse 28

ततो दत्तं हुतं तेषामस्माकमुपतिष्ठति । यदुच्छिष्टं नरैर्दत्तं तद्वृथा जायतेऽखिलम्

ਤਦੋਂ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

कलिकाले न चास्माकं किंचिदेवोपतिष्ठति । अशुद्धैर्मानवैर्दत्तं प्रभूतमपि शंकर

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । माघमासस्य कृष्णायां चतुर्दश्यां सुरेश्वर । अहं यास्यामि भूपृष्ठे रात्रौ नैव दिवा कलौ

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ! ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪৃষ্ঠ ਉੱਤੇ ਆਵਾਂਗਾ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ।

Verse 31

लिंगेषु च समस्तेषु चलेषु स्थावरेषु च । संक्रमिष्याम्यसंदिग्धं वर्षपापविशुद्धये

ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 32

तस्यां रात्रौ हि मे पूजां यः करिष्यति मानवः । मंत्रैरेतैः सुरश्रेष्ठ विपाप्मा स भविष्यति

ਉਸ ਰਾਤ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 33

ॐ सद्योजाताय नमः । ॐ वामदेवाय नमः । ॐ घोराय नमः । ॐ तत्पुरुषाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । एवं वक्त्राणि संपूज्य गन्धपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्ततोऽर्घं संप्रदापयेत् । मंत्रेणानेन संपूज्य मां ध्यात्वा मनसि स्थितम्

“ਓਂ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਾਯ ਨਮਹ। ਓਂ ਵਾਮਦੇਵਾਯ ਨਮਹ। ਓਂ ਘੋਰਾਯ ਨਮਹ। ਓਂ ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਾਯ ਨਮਹ। ਓਂ ਈਸ਼ਾਨਾਯ ਨਮਹ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਘ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 34

गौरीवल्लभ देवेश सर्वाद्य शशिशेखर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थमर्घो मे प्रतिगृह्यताम्

ਹੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਹੇ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਹੇ ਚੰਦਰ-ਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ! ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 35

ततः संपूजयेद्विप्रं भोजनाच्छादनादिभिः । दत्त्वाथ दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ਫਿਰ ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਕੰਜੂਸੀ ਜਾਂ ਛਲ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 36

धर्माख्यानकथाभिश्च सलास्यैस्तांडवैस्तथा

ਅਤੇ ਧਰਮ-ਆਖਿਆਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 37

एवं करिष्यते योऽत्र व्रतमेतत्सुरेश्वर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं भविष्यति

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ।

Verse 39

प्रेषयामासुरुर्व्यां च नारदं मुनिसत्तमम् । प्रबोधनाय लोकानां शिवरात्रिकृते सदा

ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 40

सोऽपि गत्वा धरापृष्ठं श्रावयामास सर्वतः । शिवरात्रेस्तु माहात्म्यं यदुक्तं शूलपाणिना

ਉਹ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 41

ततः प्रभृति संजाता शिवरात्रिर्धरातले । सर्वकामप्रदा पुण्या सर्वपातकनाशिनी

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ—ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 42

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तं कथानकम् । यद्वृत्तं नैमिषारण्ये लुब्धकस्यात्र कस्यचित्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।

Verse 43

तत्रासील्लुब्धकः कश्चिज्जातिमात्रान्न कर्मतः । व्यसेनानाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ—ਜਾਤਿ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉੱਚਾ, ਪਰ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਸੀ।

Verse 44

न कदाचिद्व्रतं तेन न दत्तं न जपः कृतः । केवलं च हृतं वित्तं लोकानां छलसंश्रयात्

ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਜਪ ਕੀਤਾ; ਛਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਨ ਹੀ ਲੁੱਟਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 45

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रिः समागता । माघमासेऽसितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 46

तत्रास्त्यायतनं पुण्यं देवदेवस्य शूलिनः । तत्र जागरणं रात्रौ प्रारब्धं बहुभिर्ज्जनैः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

नारीभिर्नरशार्दूल भूषिताभिः सुभूषणैः । अथासौ चिंतयामास चोरो दृष्ट्वाथ जागरम्

ਹੇ ਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਗਰਣ ਵੇਖਿਆ—ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ—ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਪਟ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਾ।

Verse 48

गच्छामि यदि कांचित्स्त्रीं भूषणैः परिभूषिताम् । निष्क्रांतां बाह्यतश्चास्य प्रासादस्याप्नुयामहम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸਜੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ/ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਨੇੜੇ ਜਾ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 49

ततो हत्वा समादाय भूषणानि व्रजाम्यहम्

“ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 50

एवं निश्चित्य मनसा गतस्तस्य समीपतः । कर्णिकारं समारुह्य स्थितो गुप्तस्ततो हि सः

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ; ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿਆ।

Verse 51

वीक्षमाणो दिशः सर्वा नारीनिष्क्रामणोद्भवाः । चौरकर्मप्रवृत्तस्य शीतार्तस्य विशेषतः

ਉਹ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ; ਚੌਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਰਿਹਾ।

Verse 52

अल्पापि निद्रा नायाता न च नारी विनिर्गता । तस्याधस्तात्ततो लिंगमभवत्तु धरोद्भवम् । गत्वा च पत्राण्यादाय प्रचिक्षेपास्य चोपरि

ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲੀ। ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਗਿਆ, ਪੱਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤੇ।

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु प्रोद्गतस्तीक्ष्णदीधितिः । असतीनां च चौराणां कामिनामसुखावहः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੀਖੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੂਰਜ ਉਗਿਆ—ਜੋ ਅਸਤੀਨ, ਚੋਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਬਣਿਆ।

Verse 54

ततो नराश्च नार्यश्च जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । उपचारपराः शांताः प्रणिपत्य महेश्वरम्

ਫਿਰ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਚਿਤ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ।

Verse 55

सोऽपि चौरो निराशश्च क्षुत्क्षामः शीतविह्वलः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादुपायं कंचिदाश्रितः

ਉਹ ਚੋਰ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਠੰਢ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਇਆ।

Verse 56

ततः कालेन महता पंचत्वं समपद्यत । जातो जातिस्मरः सोऽथ दशार्णाधिपतेर्गृहे

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਚਤ੍ਵ (ਮੌਤ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਾਤਿਸਮਰ ਬਣ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮਿਆ—ਦਸ਼ਾਰ্ণ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ।

Verse 57

उपवासप्रभावेन बलादपि प्रजागरात् । शिवरात्रेस्तथा तस्य लिङ्गस्यापि प्रपूजया

ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਤੇ (ਭਾਵੇਂ ਬਲਪੂਰਵਕ ਹੀ ਸਹੀ) ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ—

Verse 58

ततो राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं महत् । कारयामास लिंगस्य प्रासादं तस्य शोभनम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਿਤ੍ਰ-ਪੈਤਾਮਹੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ।

Verse 59

वर्षेवर्षे समाश्रित्य शिवरात्रौ प्रजागरात् । उपवासपरोभूत्वा गीतवादित्रनिःस्वनैः

ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ—ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ—ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ।

Verse 60

धर्माख्यानकथाभिश्च गीतध्वनिभिरेव च । पूर्वोक्तमंत्रैः संपूज्य अर्घं दत्त्वा विधानतः । संतर्प्य ब्राह्मणान्कामैर्जगाम निलयं निजम्

ਧਰਮ-ਆਖਿਆਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਛਿਤ ਦਾਨ-ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 61

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रौ समागताः । प्रासादे तत्र मुनयः प्राप्ता शाण्डिल्यपूर्वकाः

ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਸਨ।

Verse 62

शांडिल्योऽथ भरद्वाजो यवक्रीतोऽथ गालवः । पुलस्त्यः पुलहो गार्ग्यस्तथान्ये बहवो नृप

ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਯਵਕ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਗਾਲਵ; ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਗਾਰਗ੍ਯ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।

Verse 63

सोऽपि राजा बृहत्सेनो दशार्णाधिपतेः सुतः । संप्राप्तो जागरं कर्तुं तस्य लिंगस्य चाग्रतः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ ਵੀ—ਦਸ਼ਾਰ੍ਣ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਉਸੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 64

पूजयित्वा ततो देवं प्रणिपत्य मुनीश्वरान् । उपविष्टस्तस्य चाग्रे ह्यनुज्ञातो द्विजोत्तमैः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 65

ततस्तस्याग्रतश्चक्रुः कथास्ते बहुधा नृप । राजर्षीणामतीतानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ—ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ।

Verse 66

अथ कस्मिन्कथांते स तैः पृष्टो ब्रह्मवादिभिः । कौतुकाविष्टचित्तैश्च विस्मयोत्फुल्ललोचनैः

ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 67

राजन्पृच्छामहे सर्वे वयं कौतूहलान्विताः । यदि ब्रवीषि नः सत्यं देवतायतने स्थितः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹੋਗੇ—

Verse 68

राजोवाच । यदि ज्ञास्यामि विप्रेंद्राः कथयिष्याम्यसंशयम् । देवस्याग्रे च संपृष्टः सत्येनात्मानमालभे

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੋ, ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਪਥ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੱਝਦਾ ਹਾਂ।

Verse 69

ऋषय ऊचुः । पुष्कलानि परित्यज्य कस्माद्दानान्यनेकशः । जागरं कर्तुकामोऽत्र स्वदेशादुपतिष्ठसि

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ?

Verse 70

वर्षेवर्षे सदा प्राप्ते नूनं त्वं वेत्सि कारणम् । रहस्यं यदि ते न स्यात्तद्ब्रवीहि नराधिप

ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਤੂੰ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਕਾਰਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਜੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।

Verse 71

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੱਜਤ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਉਦਾਸ ਰਾਜਾ ਬੋਲਾ: “ਇਹ ਤਾਂ ਪਰਮ ਭੇਦ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।”

Verse 72

तथापि च वदिष्यामि पृष्टो देवाग्रतो यतः

ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 73

ततः स कथयामास पूर्वदेहसमुद्भवम् । मलिम्लुचस्ततो नूनं शिवरात्रिसमुद्भवम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਾਲ ਦੱਸੇ—ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮਲਿਮਲੁਚ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਪਜੀ।

Verse 74

चौर्यभावेन देवस्य पूजनं जागरस्तथा । उपवासं विना तेन शिवरात्रौ पुरा कृतम्

ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚੋਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਵੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਉਪਵਾਸ ਬਿਨਾਂ।

Verse 75

जातिस्मरणसंयुक्तं जन्मजातं यथातथम् । ततस्ते मुनयः सर्वे साधुवादान्पृथग्विधान्

ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਜਿਵੇਂ-ਦਾ-ਤਿਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਧੁਵਾਦ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬੋਲੇ।

Verse 76

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਪ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 77

सोऽपि राजासमभ्यर्च्य तं देवं तान्द्विजोत्तमान् । जगाम स्वपुरं पश्चात्कृत्वा रात्रौ प्रजागरम्

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

ਭਰਤ੍ਰਿਯਜ੍ਞ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਐਸੀ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।”

Verse 79

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੇ।

Verse 80

एषा कृता दिलीपेन नलेन नहुषेण च । मान्धात्रा धुंधुमारेण सगरेण युयुत्सुना

ਇਹ (ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਰਤ) ਦਿਲੀਪ ਨੇ, ਨਲ ਨੇ ਅਤੇ ਨਹੂਸ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ; ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ, ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਨੇ, ਸਗਰ ਨੇ ਅਤੇ ਯੁਯੁਤਸੁ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 81

तथान्यैश्च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः । प्राप्ताश्च हृद्गताः कामा ये दिव्या ये च मानुषाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਚਾਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਾਨਵ।

Verse 82

तथा चैव तु सावित्र्या श्रिया देव्या तु सीतया । अरुंधत्या सरस्वत्या मेनया रंभया तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਭਾਈ; ਅਰੁੰਧਤੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਨੇ ਭੀ।

Verse 83

इंद्राण्याथ दृषद्वत्या स्वधया स्वाहया तथा । रत्या प्रीत्या प्रभावत्या गायत्र्या च नृपोत्तम । सर्वाः प्राप्ताः प्रियान्कामानतिसौभाग्यसंयुतान्

ਫਿਰ ਇੰਦਰਾਣੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ, ਸ੍ਵਧਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ; ਅਤੇ ਰਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸਭ ਨੇ ਅਤਿ-ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

Verse 84

यश्चैतां पठते व्युष्टिं भावेन शिवसंनिधौ । दिनजात्पातकात्सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 85

नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति देवो हरोपमः । शिवरात्रेः परं नास्ति तपः सत्यं मयोदितम्

ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ; ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 86

सर्वरत्नमयो मेरुः सर्वाश्चर्यमयं तपः । सर्वधर्ममयी राजञ्छिवरात्रिः प्रकीर्तिताः

ਮੇਰੂ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਪਸਿਆ ਸਭ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 87

गरुडः पक्षिणां यद्वन्नदीनां सागरो यथा । प्रधानः सर्वधर्माणां शिवरात्रिस्तथोत्तमा

ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਮੁੱਖ ਹੈ।

Verse 266

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਅੰਦਰ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ ੨੬੬—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।