Adhyaya 264

Verse 1

ब्रह्मोवाच । कार्तिकेयश्च पार्वत्याः प्राणेभ्यश्चातिवल्लभः । संक्रीडति समीपस्थो नानाचेष्टाभिरुद्यतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਭੰਗਿਮਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚੁਸਤ-ਫੁਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

रक्तकांतिर्महातेजाः षण्मुखोऽद्भुत विक्रमः । क्वचिद्गायति चात्यर्थं क्वचिन्नृत्यति स्वेच्छया

ਲਾਲਿਮਾ ਭਰੀ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਕਦੇ ਉਹ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

मातरं पितरं दृष्ट्वा विनयावनतः क्वचित् । क्वचिच्च गंगापुलिने सिकतालेपनाकृतिः

ਕਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰੇਤ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਘੜਦਾ ਹੋਇਆ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

Verse 4

गणैः सह विचिन्वानो विविधान्वनभूरुहान् । एवं प्रक्रीडितस्तस्य दिवसाः पंच जज्ञिरे

ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਵਨ ਦੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ-ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡਦਿਆਂ-ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ।

Verse 5

ततो देवा महेन्द्राद्यास्तारकत्रासविद्रुताः । स्तुवन्तः शंकरं सर्वे तारकस्य जिघृक्षया

ਤਦ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਤਾਰਕ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਆਏ। ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 6

चक्रुः कुमारं सेनान्यं जाह्नव्यां स्वगणैः सुराः । सस्वनुर्देववाद्यानि पुष्पवर्षं पपात ह

ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵ-ਵਾਜੇ ਗੂੰਜੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 7

वह्निस्तु स्वां ददौ शक्तिं हिमवान्वाहनं ददौ । सर्वदेवसमुद्भूतगणकोटिसमावृतः

ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ-ਬਲ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਵਾਹਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਜਧਜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 8

प्रणम्य मुनिसंघेभ्यः प्रययौ रिपुविग्रहे । ताम्रवत्यां नगर्यां च शंखं दध्मौ प्रतापवान्

ਮੁਨੀ-ਸੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਤਾਮ੍ਰਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਧੁਨਾਇਆ।

Verse 9

ततस्तारकसैन्यस्य दैत्यदानवकोटयः । समाजग्मुस्तस्य पुराच्छंखनादभयातुराः

ਤਦ ਤਾਰਕ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਉਸ ਨਗਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 10

स्ववाहनसमारूढाः संयता बलदर्पिताः । देवाः सर्वेऽपि युयुधुः स्कन्दतेजोपबृंहिताः

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਕੰਦ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਲੜੇ।

Verse 11

तदा दानवसैन्यानि निजघान च सर्वशः । विष्णुचक्रेण ते छिन्नाः पेतुरुर्व्यां सहस्रशः

ਤਦ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਾਰੀ ਗਈਆਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 12

ततो भग्नाश्च शतशो दानवा निहतास्तदा । नद्यः शोणितसंभूता जाता बहुविधामुने

ਫਿਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਨਵ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਲਹੂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉੱਭਰ ਆਈਆਂ।

Verse 13

तद्भग्नं दानवबलं दृष्ट्वा स युयुधे रणे । बभंज सद्यो देवेशो बाणजालैरनेकधा

ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਡਟ ਕੇ ਲੜਿਆ। ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

शक्तिनायुध्य गंगिन्याश्चिक्षेप कृष्णप्रेरिताः । सरथं च सयंतारं चक्रे तं भस्मसात्क्षणात्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸੁੱਟੇ; ਅਤੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ—ਰਥ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ—ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 15

शेषाः पातालमगमन्हतं दृष्ट्वाऽथ तारकम् । ततो देवगणाः सर्वे शसंसुस्तस्य विक्रमम्

ਤਾਰਕ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਵੈਰੀ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 16

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिस्तथाऽभवत् । ते लब्धविजयाः सर्वे महेश्वरपुरोगमाः

ਦੇਵਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਭ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ।

Verse 17

सिषिचुः सर्वदेवानां सेनापत्ये षडाननम् । ततः स्कंदं समालिंग्य पार्वती हर्षगद्गदा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਹੋ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 18

मांगल्यानि तदा चक्रे स्वसखीभिः समावृता । एवं च तारकं हत्वा सप्तमेऽहनि बालकः

ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਨੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 19

मंदराचलमासाद्य पितरौ संप्रहर्षयन् । उवाच सकलं स्कन्दः परमानंदनिर्भरः

ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਕੰਦ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 20

काले दारक्रियां तस्य चिन्तयामास शंकरः । स उवाच प्रसन्नात्मा गांगेयममितद्युतिम्

ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ-ਜਨਮ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 21

प्राप्तः कालस्तव विभो पाणिग्रहणसंमतः । कुरु दारान्समासाद्य धर्मस्ते पुंससंमतः

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਭੋ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਦਾ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਦ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਹੈ।”

Verse 23

क्रीडस्व विविधैर्भोगैर्विमानैः सह कामिकैः । तच्छ्रुत्वा भगवान्स्कन्दः पितरं वाक्यमब्रवीत् । अहमेव हि सर्वत्र दृश्यः सर्वगणेषु च । दृश्यादृश्यपदार्थेषु किं गृह्णामि त्यजामि किम्

“ਵਿਭਿੰਨ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਮਿਕ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸਕੰਦ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਾਂ, ਸਭ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੀ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਕੀ ਤਿਆਗਾਂ?”

Verse 24

याः स्त्रियः सकला विश्वे पार्वत्या ताः समा हि मे । नराः सर्वेऽपि देवेश भवद्वत्तान्विलोकये

ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਪੁਰਖ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਵਰਗੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 25

त्वं गुरुर्मां च रक्षस्व पुनर्नरकमज्जनात् । येन ज्ञातमिदं ज्ञानं त्वत्प्रसादादखंडितम्

ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਹੋ—ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚਾਓ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ ਸਮਝ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 26

पुनरेव महाघोरसंसाराब्धौ निमज्जये । दीपहस्तो यथा वस्तु दृष्ट्वा तत्करणं त्यजेत्

ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਘੋਰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨ ਡੁੱਬਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਸਤੂ ਵੇਖ ਕੇ ਖੋਜਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

तथा ज्ञानमधिप्राप्य योगी त्यजति संसृतिम् । ज्ञात्वा सर्वगतं ब्रह्म सर्वज्ञ परमेश्वर

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਯੋਗੀ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਰਵਗਿਆ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

निवर्त्तंते क्रियाः सर्वा यस्य तं योगिनं विदुः । विषये लुब्धचित्तानां वनेऽपि जायते रतिः

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਲੁੱਭੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

सर्वत्र समदृष्टीनां गेहे मुक्तिर्हि शाश्वती । ज्ञानमेव महेशान मनुष्याणां सुदुर्लभम्

ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਸਦਾ-ਸਥਿਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ।

Verse 30

लब्धं ज्ञानं कथमपि पंडितो नैव पातयेत् । नाहमस्मि न माता मे न पिता न च बांधवः

ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਕਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ‘ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਹ-ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਨਾ “ਮੇਰੀ ਮਾਂ”, ਨਾ “ਮੇਰਾ ਪਿਉ”, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ “ਸੰਬੰਧੀ” ਹੀ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।’

Verse 31

ज्ञानं प्राप्य पृथक्भावमापन्नो भुवनेष्वहम् । प्राप्यं भागमिदं दैवात्प्रभावात्तव नार्हसि

ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਭਾਗ ਦੈਵ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰਥਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਨਾ ਦੇ।

Verse 32

वक्तुमेवंविधं वाक्यं मुमुक्षोर्मे न संशयः । यदाग्रहपरा देवी पुनःपुनरभाषत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਮੁਕਸ਼ੂ—ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ—ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।

Verse 33

तदा तौ पितरौ नत्वा गतोऽसौ क्रौञ्चपर्वतम् । तत्राश्रमे महापुण्ये चचार परमं तपः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 34

जजाप परमं ब्रह्म द्वादशाक्षरबीजकम् । पूर्वं ध्यानेन सर्वाणि वशीकृत्येन्द्रियाणि च

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ—ਦੁਆਦਸ਼ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਦਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 35

ममतां संवियुज्याथ ज्ञानयोगमवाप्तवान् । सिद्धयस्तस्य निर्विघ्ना अणिमाद्या यदाऽगताः

ਮਮਤਾ ਅਤੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ।

Verse 36

तदा तासां गणा क्रुद्धो वाक्यमेतदुवाच ह । ममापि दु्ष्टभावेन यदि यूयमुपागताः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋ…।”

Verse 37

तदास्मत्समशांतानां नाभिभूतिं करिष्यथ । एवं ज्ञात्वा महेशोऽपि यतो ज्ञानमहोदयम्

“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਹਾ-ਉਦਯ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋਇਆ।

Verse 38

मत्तोऽपि ज्ञानयोगेनस्कन्दोऽप्यधिकभावभृत् । विस्मयाविष्टहृदयः पार्वतीमनुशिष्टवान्

ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਆਤਮਿਕ ਤੀਬਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਕੰਦ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਿਰਦਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 39

पुत्रशोकपरां चोमां शुभैर्वाक्यामृतैर्हरः । चातुर्मासस्य माहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम्

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਉਮਾ ਨੂੰ ਹਰਿ ਨੇ ਸ਼ੁਭ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

महेश्वरो वा मधुकैटभारिर्हृद्याश्रितो ध्यानमयोऽद्वितीयः । अभेदबुद्ध्या परमार्तिहंता रिपुः स एवातिप्रियो भवेत्ततः

ਚਾਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਧੁ-ਕੈਟਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ—ਅਭੇਦ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪੀੜਾ ਦਾ ਨਾਸਕ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਵੈਰੀ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

सूत उवाच । एतद्वः कथितं विप्राश्चातुर्मास्यसमुद्भवम् । माहात्म्यं विस्तरेणैव किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Verse 264

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तारकासुरवधो नाम चतुःषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਸ਼ੇਸ਼ਸ਼ਾਯੀ ਉਪਾਖਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ–ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਤਾਰਕਾਸੁਰਵਧ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਚੌਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।